Η ελληνική ακτοπλοΐα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια ιστορική ανατροπή, καθώς οι εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο μετατρέπουν τα σενάρια προετοιμασίας σε σκληρή καθημερινή πραγματικότητα. Το 2026 σηματοδοτεί το σημείο καμπής: η πλήρης ένταξη στο Σύστημα Εμπορίας Ρύπων της Ε.Ε. (EU ETS) και η εφαρμογή του κανονισμού FuelEU Maritime αυξάνουν κατακόρυφα το κόστος λειτουργίας των πλοίων, ενώ η γεωπολιτική αστάθεια, όπως η κρίση στο Ιράν, έχει ήδη οδηγήσει σε αύξηση των τιμών πετρελαίου κατά 12% συγκριτικά με πέρυσι.
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Επιβατηγού Ναυτιλίας (ΣΕΕΝ), Διονύσης Θεοδωράτος, τόνισε στο συνέδριο της Ένωσης Λιμένων Ελλάδος ότι η ανάπτυξη του κλάδου δεν μπορεί να στηριχθεί σε γενικές εξαγγελίες, αλλά απαιτεί μετρήσιμες παρεμβάσεις. Κεντρικό σημείο της ομιλίας του ήταν η ανάγκη για επάρκεια θέσεων ελλιμενισμού στα μεγάλα λιμάνια, ώστε να εξασφαλίζεται η ομαλή εξυπηρέτηση των πλοίων. Παράλληλα, ζήτησε επανεξέταση των παραβόλων που επιβάλλονται, σημειώνοντας ότι το κόστος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας.
Πράσινη μετάβαση υπό ασφυκτική πίεση
Η ανάγκη εκσυγχρονισμού του στόλου για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας δημιουργεί ένα σύνθετο αίνιγμα. Τα «πράσινα» καύσιμα, όπως η μεθανόλη, παραμένουν σε περιορισμένη διαθεσιμότητα, ενώ εναλλακτικές τεχνολογίες που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα δεν υπάρχουν. Η ναυπήγηση σύγχρονων φιλικών προς το περιβάλλον πλοίων απαιτεί τουλάχιστον τρία χρόνια και σημαντικές κεφαλαιουχικές δαπάνες, οι οποίες θα επιβαρύνουν οικονομικά τις εταιρείες για δεκαετίες.
Μεγάλες εταιρείες, όπως η Minoan Lines και η Attica Group, έχουν ξεκινήσει παραγγελίες νέων πλοίων, αλλά οι μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα καθεστώς χρηματοδοτικής αβεβαιότητας και θεσμικής ασάφειας. Οι τράπεζες εμφανίζονται διστακτικές στη χρηματοδότηση έργων εκσυγχρονισμού, δημιουργώντας μια κατάσταση όπου η επένδυση σε νέες τεχνολογίες καθίσταται σχεδόν απαγορευτική.
Ο κ. Θεοδωράτος υπογράμμισε την ανάγκη στενής συνεργασίας όλων των φορέων και συντονισμένης διαχείρισης του κόστους, ώστε να αποφευχθούν επιβαρύνσεις που θα πλήξουν την ανταγωνιστικότητα. Όπως σημείωσε, το «πράσινο πλεονέκτημα» δεν πρέπει να μετατραπεί σε αθέμιτο ανταγωνιστικό εργαλείο για ορισμένους παίκτες.
Στρεβλώσεις στην αγορά και η απειλή για τα νησιά
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα που έχει προκύψει είναι η δημιουργία μιας αγοράς δύο ταχυτήτων λόγω των εξαιρέσεων που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για πλοία κάτω των 5.000 GT. Τα ταχύπλοα, απαλλαγμένα από τις υποχρεώσεις EU ETS και FuelEU, μπορούν να προσφέρουν ανταγωνιστικότερες τιμές ή να προσελκύουν το πιο κερδοφόρο τουριστικό κοινό κατά τους θερινούς μήνες. Τα συμβατικά πλοία, που σηκώνουν το βάρος της μεταφοράς φορτηγών και της χειμερινής συγκοινωνίας, αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος και μειωμένα έσοδα, με κίνδυνο να αδυνατούν να διατηρήσουν δρομολόγια κατά τους χειμερινούς μήνες.
Η απειλή συγκοινωνιακής απομόνωσης των νησιών είναι πλέον ορατή. Εάν τα συμβατικά πλοία χάσουν την καλοκαιρινή κερδοφορία λόγω του αθέμιτου ανταγωνισμού και ταυτόχρονα επιβαρυνθούν από το κόστος ρύπων, η διατήρηση των χειμερινών δρομολογίων θα καταστεί αδύνατη χωρίς γενναία κρατική παρέμβαση και επιδοτήσεις.
Οικονομικό περιβάλλον και μακροπρόθεσμες συνέπειες
Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, οι πρόσθετες επιβαρύνσεις από το ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο υπολογίζονται σήμερα σε περίπου 200 εκατ. ευρώ και εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 400 εκατ. έως το 2030, ενώ σε περίπτωση απότομης αύξησης των διεθνών τιμών ενέργειας, το κόστος μπορεί να προσεγγίσει τα 700 εκατ. ευρώ. Με κύκλο εργασιών της ελληνικής ακτοπλοΐας περίπου 1,2 δισ. ευρώ το 2025, τα περιθώρια οικονομικής βιωσιμότητας συρρικνώνονται δραματικά. Η αυξημένη τιμή των εισιτηρίων για την απορρόφηση του κόστους αναμένεται να πλήξει τη ζήτηση και να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει στην πλήρη εφαρμογή των κανονισμών, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας, ενώ η έλλειψη σαφούς χρηματοδοτικού πλαισίου και τεχνολογικών λύσεων επιτείνει την αβεβαιότητα. Ο υπουργός Ναυτιλίας, Βασίλης Κικίλιας, έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για μείωση των λιμενικών τελών και βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για επιδοτήσεις ύψους 500 εκατ. ευρώ για νέες ναυπηγήσεις, όμως το ποσό αυτό καλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος των αναγκών.
Η ελληνική ακτοπλοΐα δεν βρίσκεται πια σε θεωρητικό πεδίο αναλύσεων. Η κρίση είναι εδώ: οι εταιρείες δέχονται τεράστιες πιέσεις, η αγορά απειλείται από στρεβλώσεις και συγκέντρωση, τα νησιά κινδυνεύουν να απομονωθούν και οι καταναλωτές να επιβαρυνθούν με υψηλότερο κόστος. Η ανάγκη για συντονισμένη πολιτική, ισχυρές υποδομές, δίκαιο κανονιστικό πλαίσιο και χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης είναι επιτακτική. Το μέλλον της ακτοπλοΐας και της νησιωτικής οικονομίας εξαρτάται από τη δυνατότητα όλων των εμπλεκόμενων να δράσουν άμεσα και αποφασιστικά.
Διαβάστε ακόμη
Διαζύγιο: Μήπως ο σύζυγος σάς κρύβει κρυπτονομίσματα;
Φρένο στα «γκρίζα links» και τις ροές του παράνομου τζόγου
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα