Από ένα σύστημα χωρίς άμεση χρέωση άνθρακα έως μια επιβάρυνση που μπορεί να φθάνει τα 300 δολάρια ανά τόνο CO₂e. Αυτή είναι η μεγάλη απόσταση που χωρίζει τις προτάσεις που βρίσκονται πλέον στο τραπέζι του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) για το μέλλον του Net-Zero Framework.
Πίσω από τους τεχνικούς όρους βρίσκεται ένα πολύ απλό και κρίσιμο ερώτημα για την παγκόσμια ναυτιλία: πόσο θα κοστίζουν στο μέλλον οι εκπομπές ενός πλοίου και ποιος θα πληρώνει τον λογαριασμό;
Η απάντηση αφορά άμεσα την ελληνική ναυτιλία. Ο ελληνόκτητος στόλος είναι από τους μεγαλύτερους στον κόσμο και κάθε παγκόσμιος μηχανισμός που συνδέει τις εκπομπές με οικονομική επιβάρυνση μπορεί να επηρεάσει το κόστος λειτουργίας χιλιάδων πλοίων, τις επενδύσεις σε νεότευκτα και εναλλακτικά καύσιμα, αλλά και τις σχέσεις πλοιοκτητών και ναυλωτών.
Ταυτόχρονα, για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη υπάρχει ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: η ναυτιλία βρίσκεται ήδη μέσα στο EU ETS και εφαρμόζει το FuelEU Maritime. Εάν προστεθεί πάνω σε αυτά ένας παγκόσμιος μηχανισμός του IMO, θα πρέπει να ξεκαθαριστεί εάν και πώς θα αποφεύγεται η διπλή οικονομική επιβάρυνση.
Το Τουβαλού βάζει στο τραπέζι τα 300 δολάρια
Μία από τις αυστηρότερες προτάσεις προέρχεται από το Τουβαλού, ένα μικρό νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού Ωκεανού και μέλος του IMO, το οποίο βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των χωρών που πιέζουν για ταχύτερη μείωση των εκπομπών.
Το Τουβαλού προτείνει η τιμή των λεγόμενων Tier 1 remedial units να αυξηθεί από τα 100 στα 300 δολάρια ανά τόνο CO₂e, ενώ η τιμή στο Tier 2 να παραμείνει στα 380 δολάρια.
Πίσω από την τεχνική ορολογία η λογική είναι απλή: όσο περισσότερο ένα πλοίο αποκλίνει από τους προβλεπόμενους στόχους μείωσης των εκπομπών, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το οικονομικό κόστος συμμόρφωσης.
Η πρόταση προβλέπει επίσης αλλαγές στη χρήση των πλεονασματικών μονάδων συμμόρφωσης, με στόχο να κατευθύνονται περισσότερα χρήματα προς το IMO Net-Zero Fund.
Εάν επικρατήσει μια τέτοια προσέγγιση, η χρήση συμβατικών καυσίμων θα γίνεται σταδιακά ακριβότερη και θα αυξάνεται το οικονομικό κίνητρο για μετάβαση σε καύσιμα χαμηλότερων ή μηδενικών εκπομπών.
Για τους πλοιοκτήτες, όμως, αυτό σημαίνει και έναν σημαντικά υψηλότερο λογαριασμό για όσα πλοία δεν μπορούν να πετύχουν τους νέους στόχους.
Η Λιβερία στην αντίθετη κατεύθυνση
Στην άλλη πλευρά βρίσκεται η Λιβερία, ένα από τα μεγαλύτερα νηολόγια της παγκόσμιας ναυτιλίας και σημαία που χρησιμοποιείται ευρέως και από ελληνόκτητα πλοία.
Η πρότασή της κινείται προς μια πολύ διαφορετική κατεύθυνση. Αντί για ένα σύστημα που στηρίζεται σε υψηλές άμεσες χρεώσεις, προτείνει μεγαλύτερη έμφαση σε εμπορεύσιμες μονάδες συμμόρφωσης και σε στόχους που θα λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς.
Το βασικό επιχείρημα πίσω από αυτή τη λογική είναι ότι δεν μπορεί να επιβάλλεται ένα πολύ υψηλό κόστος στα πλοία εάν τα καθαρότερα καύσιμα που απαιτούνται για τη συμμόρφωση δεν είναι ακόμη διαθέσιμα παγκοσμίως στις ποσότητες και στις τιμές που χρειάζεται η ναυτιλία.
Έτσι, η συζήτηση στον IMO δεν αφορά πλέον απλώς αν η τιμή του άνθρακα θα είναι λίγο υψηλότερη ή χαμηλότερη.
Αφορά το ίδιο το μοντέλο με το οποίο θα χρηματοδοτηθεί και θα επιβληθεί η πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας.
Οι ενδιάμεσες προτάσεις
Ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκονται πιο μετριοπαθείς προσεγγίσεις.
Η Βραζιλία προτείνει πιο σταδιακή εφαρμογή των απαιτήσεων, με ηπιότερους στόχους κατά τα πρώτα χρόνια και αυστηρότερη πορεία στη συνέχεια, ώστε να δοθεί χρόνος στην αγορά καυσίμων και στις ναυτιλιακές εταιρείες να προσαρμοστούν.
Αυστραλία, Καναδάς, Νότια Αφρική και Ηνωμένο Βασίλειο επιδιώκουν να διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό η υπάρχουσα αρχιτεκτονική του Net-Zero Framework, αλλά με προσαρμογές στο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.
Οι διαφορετικές προτάσεις δείχνουν πόσο δύσκολη θα είναι η επίτευξη μιας τελικής συμφωνίας.
Τι σημαίνει για την ελληνική ναυτιλία
Για τους Έλληνες πλοιοκτήτες το θέμα έχει άμεση οικονομική διάσταση.
Ένα υψηλό παγκόσμιο κόστος άνθρακα μπορεί να αλλάξει την οικονομική εικόνα ενός πλοίου.
Παλαιότερα πλοία με μεγαλύτερη κατανάλωση και υψηλότερες εκπομπές ενδέχεται να γίνουν ακριβότερα στη λειτουργία τους και λιγότερο ανταγωνιστικά.
Αντίθετα, νεότερα και ενεργειακά αποδοτικότερα πλοία μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό εμπορικό πλεονέκτημα.
Οι αποφάσεις του IMO θα επηρεάσουν επομένως όχι μόνο τα καθημερινά λειτουργικά έξοδα αλλά και επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων που πραγματοποιούνται σήμερα.
Οι πλοιοκτήτες καλούνται να αποφασίσουν εάν τα επόμενα νεότευκτα θα διαθέτουν dual-fuel μηχανές, ποια καύσιμα θα μπορούν να χρησιμοποιούν, ποιες μετασκευές αξίζει να γίνουν στα υπάρχοντα πλοία και πόσο οικονομικά βιώσιμη θα είναι η διατήρηση παλαιότερου τονάζ στον στόλο.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται τώρα, ενώ ακόμη δεν είναι ξεκάθαρο ποιο καύσιμο θα κυριαρχήσει ούτε πόσο θα κοστίζουν οι εκπομπές τα επόμενα χρόνια.
Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό
Υπάρχει και ένα δεύτερο μεγάλο ερώτημα: ποιος θα αναλαμβάνει τελικά αυτή την επιβάρυνση; Ο πλοιοκτήτης; Ο ναυλωτής; Ή το κόστος θα περάσει σταδιακά στον ναύλο και τελικά στον ιδιοκτήτη του φορτίου; Το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα σύνθετο στα time charters. Ο ναυλωτής μπορεί να ελέγχει σε μεγάλο βαθμό την εμπορική εκμετάλλευση του πλοίου, την ταχύτητα και την κατανάλωση καυσίμου, ενώ η υποχρέωση συμμόρφωσης μπορεί να βρίσκεται στην πλευρά της ναυτιλιακής εταιρείας.Γι’ αυτό οι νέοι περιβαλλοντικοί κανονισμοί αλλάζουν ήδη και τη μορφή των ναυλοσυμφώνων.
Όσο μεγαλύτερη γίνεται η τιμή του άνθρακα, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται και η οικονομική σημασία του ποιος έχει την ευθύνη για τις εκπομπές.
Ο φόβος της διπλής χρέωσης
Για την ελληνική και συνολικά την ευρωπαϊκή ναυτιλία υπάρχει ακόμη ένα μέτωπο.
Το EU ETS ήδη επιβάλλει οικονομικό κόστος στις εκπομπές της ναυτιλίας για τους πλόες που καλύπτει το ευρωπαϊκό σύστημα.
Παράλληλα, το FuelEU Maritime πιέζει προς σταδιακή μείωση της έντασης των αερίων του θερμοκηπίου της ενέργειας που χρησιμοποιούν τα πλοία.
Εάν προστεθεί ένας παγκόσμιος μηχανισμός χρέωσης του IMO χωρίς να υπάρξει συντονισμός με το ευρωπαϊκό σύστημα, δημιουργείται ένα προφανές ερώτημα: θα πληρώνει ένα πλοίο δύο φορές για τις ίδιες εκπομπές;
Το θέμα έχει ήδη αρχίσει να απασχολεί την αγορά.
Η EmissionLink έχει ζητήσει έναν σαφή και διαφανή μηχανισμό που θα αναγνωρίζει τις πληρωμές μεταξύ των δύο συστημάτων, ώστε να αποφεύγεται η διπλή επιβάρυνση.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι τουλάχιστον το 50% των εσόδων που προέρχονται από τη ναυτιλία μέσω του EU ETS θα πρέπει να επιστρέφει στον κλάδο και να χρηματοδοτεί επενδύσεις σε καθαρότερα καύσιμα και τεχνολογίες.
Το φθινόπωρο κρίνει πολλά
Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί.
Οι διαπραγματεύσεις στον IMO συνεχίζονται με δύο κρίσιμους γύρους πριν από το MEPC 85: στις 1–4 Σεπτεμβρίου και στις 23–27 Νοεμβρίου 2026.
Το MEPC 85 έχει προγραμματιστεί για τις 30 Νοεμβρίου έως τις 3 Δεκεμβρίου, ενώ στις 4 Δεκεμβρίου προβλέπεται να επαναληφθεί η έκτακτη σύνοδος που είχε διακοπεί, εφόσον επιβεβαιωθεί το σχετικό χρονοδιάγραμμα.
Το Net-Zero Framework δεν είναι ακόμη νομικά δεσμευτικό. Αυτό ακριβώς θα επιχειρήσουν να ξεκαθαρίσουν οι επόμενες διαπραγματεύσεις.
Το χάσμα, όμως, παραμένει μεγάλο.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η λογική ενός ισχυρού παγκόσμιου κόστους άνθρακα, που θα κάνει ακριβότερη τη χρήση συμβατικών καυσίμων και θα επιταχύνει την πράσινη μετάβαση.
Από την άλλη βρίσκεται η άποψη ότι οι απαιτήσεις πρέπει να ακολουθούν τις πραγματικές δυνατότητες της αγοράς, ώστε οι πλοιοκτήτες να μη βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλές χρεώσεις χωρίς να υπάρχουν επαρκείς και οικονομικά βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις.
Για την ελληνική ναυτιλία, επομένως, η διαπραγμάτευση που διεξάγεται στον IMO δεν είναι μια μακρινή περιβαλλοντική συζήτηση. Είναι μια μάχη για το κόστος λειτουργίας των πλοίων, την ανταγωνιστικότητα του υπάρχοντος στόλου, τις επόμενες παραγγελίες νεότευκτων και, τελικά, για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της απανθρακοποίησης.
Διαβάστε επίσης
Ancient Greek Sandals: Πώς το ελληνικό σανδάλι έγινε διεθνές brand και έφτασε στην Camper
Kanakis Plexiglass 1949: Η εταιρεία που έφερε και καθιέρωσε το πλεξιγκλάς στην Ελλάδα (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ