Η προστασία της φέτας στην καναδική αγορά και η ανάγκη αποτελεσματικότερης εφαρμογής των κανόνων για τα προϊόντα ΠΟΠ επανέρχονται στο προσκήνιο, την ώρα που η εμπορική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Καναδά (CETA) παραμένει σε εκκρεμότητα ως προς την πλήρη επικύρωσή της. Παρά τα σημαντικά οφέλη που έχει αποφέρει στο διμερές εμπόριο, οι διαφωνίες γύρω από ξακουστά ευρωπαϊκά τυριά εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα ζητήματα που φρενάρουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Το θέμα τέθηκε και κατά την πρόσφατη συνάντηση του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, με την Πρεσβευτή του Καναδά στην Ελλάδα, Sonya Thissen, στο πλαίσιο των συζητήσεων για την ενίσχυση των διμερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων.
Ο Έλληνας υπουργός υπογράμμισε την ανάγκη αποτελεσματικής προστασίας των ελληνικών προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη διασφάλιση συνθηκών θεμιτού ανταγωνισμού και στην εγκαθίδρυση ενός λειτουργικού μηχανισμού επίλυσης διαφορών.
Πρόκειται για ζητήματα με άμεσο ενδιαφέρον για τους Έλληνες παραγωγούς και τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, καθώς η παρουσία προϊόντων που χρησιμοποιούν παραπλήσιες ονομασίες δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με την προστασία της ταυτότητας των ελληνικών τροφίμων.
Η φέτα και οι εξαιρέσεις της καναδικής αγοράς
Η CETA εφαρμόζεται προσωρινά από το 2017, ωστόσο εννέα κράτη-μέλη της ΕΕ δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει την επικύρωσή της. Για την πλήρη ισχύ της απαιτείται η έγκριση όλων των χωρών, με τις ανησυχίες των αγροτών να αποτελούν σημαντικό παράγοντα καθυστέρησης.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, το βασικό ζήτημα είναι η προστασία της φέτας, η οποία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να παράγεται με την προστατευόμενη ονομασία αποκλειστικά σε καθορισμένες περιοχές της ηπειρωτικής χώρας και της Λέσβου.
Nα σημειωθεί, ότι από το 2016 και τα 2,5 εκατ. ευρώ, οι εξαγωγές φέτας προς τον Καναδά εκτοξεύτηκαν σε πάνω από 9,4 εκατ. ευρώ το 2024, δηλαδή κατέγραψαν αύξηση κατά 274%.
Ακόμα, από την έναρξη της προσωρινής εφαρμογής της εμπορικής συμφωνίας CETA, οι ελληνικές εξαγωγές αγαθών προς τον Καναδά αυξήθηκαν κατά 125%, από 137 εκατ. ευρώ το 2016 σε περισσότερα από 309 εκατ. ευρώ το 2024.
Η εμπορική συμφωνία αναγνωρίζει τη φέτα ως προϊόν ΠΟΠ, προβλέπει όμως εξαιρέσεις για παραγωγούς που είχαν ήδη καθιερώσει τη συγκεκριμένη ονομασία στον Καναδά πριν από τη συμφωνία.
Παράλληλα, επιτρέπεται η χρήση χαρακτηρισμών όπως «feta-style», «feta-type» και «feta imitation», υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις επισήμανσης της πραγματικής προέλευσης. Έτσι, ελληνική φέτα ΠΟΠ μπορεί να συνυπάρχει στα καναδικά καταστήματα με τυριά εγχώριας παραγωγής που παραπέμπουν στην ίδια ονομασία.
Το ζήτημα περιπλέκεται από τα προϋφιστάμενα δικαιώματα Καναδών παραγωγών, οι οποίοι καλούνται να αποδείξουν ότι χρησιμοποιούσαν την ονομασία πριν από το 2013. Ωστόσο, η περιορισμένη διαφάνεια ως προς τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό.
Χαλούμι και παρμεζάνα δυσκολεύουν την επικύρωση
Οι ελληνικές ενστάσεις δεν αποτελούν μεμονωμένη περίπτωση. Όπως αναφέρει το Rapporteur, αντίστοιχες διαφωνίες έχουν καταγραφεί στην Κύπρο και την Ιταλία, με επίκεντρο προϊόντα που συνδέονται στενά με την εθνική παραγωγική τους ταυτότητα.
Η Κύπρος καταψήφισε τη CETA τον Ιούλιο του 2020, κυρίως λόγω της ανεπαρκούς προστασίας του χαλουμιού. Το κυπριακό τυρί δεν είχε συμπεριληφθεί στον αρχικό κατάλογο προστατευόμενων ονομασιών, καθώς απέκτησε ευρωπαϊκή αναγνώριση ως ΠΟΠ μόλις το 2021.
Στην Ιταλία, αντιδράσεις προκάλεσε η χρήση ονομασιών όπως «Parmesan», που ανταγωνίζεται το προστατευόμενο Parmigiano Reggiano. Η αγροτική ένωση Coldiretti αντιτάχθηκε έντονα στη συμφωνία το 2018, ενώ ανάλογες εξαιρέσεις αφορούν τυριά όπως η Gorgonzola, η Fontina και το Asiago.
Οι εξαγωγές αυξάνονται, οι εκκρεμότητες παραμένουν
Παρά τις αντιδράσεις, τα εμπορικά αποτελέσματα της CETA καταγράφουν σημαντική βελτίωση. Σύμφωνα με αξιολόγηση της Κομισιόν το 2025, η αξία των ευρωπαϊκών εξαγωγών γαλακτοκομικών προς τον Καναδά αυξήθηκε κατά 62% την περίοδο 2017-2023, σε σύγκριση με την περίοδο 2012-2016, ενώ οι εξαγωγές κρέατος ενισχύθηκαν κατά 188%.
Η συμφωνία έχει συμβάλει και στην ενίσχυση των ελληνικών εξαγωγών φέτας προς τον Καναδά, με την πρόσβαση στην αγορά να διευκολύνεται από τις δασμολογικές ποσοστώσεις. Από το 2022, η σχετική ετήσια ποσόστωση ευρωπαϊκών τυριών ανέρχεται σε 16.000 τόνους χωρίς δασμούς.
Συνολικά, οι ελληνικές εξαγωγές φέτας έφτασαν το 2025 τους 105.494 τόνους, αξίας 873,15 εκατ. ευρώ, ενώ το 2026 συνεχίζουν ανοδικά, με ρυθμούς άνω του 6,5%.
Στο μεταξύ, η Βαλλονία ενέκρινε τη CETA τον Ιούνιο του 2026, όμως η Γαλλία παραμένει σημαντικό εμπόδιο. Η γαλλική Γερουσία απέρριψε τη συμφωνία τον Μάρτιο του 2024, με 211 ψήφους κατά και 44 υπέρ.
Για την ελληνική πλευρά, πάντως, η περαιτέρω διεύρυνση των εμπορικών σχέσεων με τον Καναδά συνδέεται με την ανάγκη σαφέστερων εγγυήσεων για τη φέτα και ουσιαστικής εφαρμογής των κανόνων προστασίας της.