Μια διαφορετική εικόνα του ελληνικού τραπεζιού, σε σχέση με εκείνη πριν από 17 χρόνια, αποτυπώνει η νέα ανάλυση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ). Οι Έλληνες αγοράζουν λιγότερο μοσχαρίσιο κρέας, ψωμί, ελαιόλαδο και ζάχαρη, στρέφονται περισσότερο στα πουλερικά, τα αυγά και το γιαούρτι, ενώ τα έτοιμα γεύματα κερδίζουν συνεχώς έδαφος.
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής στις 16 Οκτωβρίου, βασίζεται στα τελευταία στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ και εξετάζει πώς μεταβλήθηκαν οι καταναλωτικές συνήθειες από το 2008 έως το 2025.
Πέρα από τις αλλαγές στη διατροφή, τα στοιχεία αναδεικνύουν και μια σημαντική αναδιάρθρωση του οικογενειακού προϋπολογισμού, καθώς οι δαπάνες για στέγαση και ενοίκια αυξάνονται ταχύτερα από εκείνες για είδη παντοπωλείου.
Στα 25,7 δισ. ευρώ ο ετήσιος λογαριασμός για είδη παντοπωλείου
Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, η συνολική ετήσια δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών για είδη παντοπωλείου υπολογίζεται σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ, σε όλα τα σημεία πώλησης.
Από το ποσό αυτό, 18,1 δισ. ευρώ κατευθύνονται στην αγορά τροφίμων, περίπου 1 δισ. ευρώ σε μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ σε αλκοολούχα ποτά. Παράλληλα, 1,7 δισ. ευρώ αφορούν προϊόντα οικιακής φροντίδας και 2,3 δισ. ευρώ είδη προσωπικής φροντίδας.
Η εκτίμηση αφορά αποκλειστικά τις αγορές των ελληνικών νοικοκυριών και δεν περιλαμβάνει τις δαπάνες των περίπου 40 εκατομμυρίων ξένων επισκεπτών, οι οποίες εκτιμάται αρχικά ότι ξεπερνούν τα 1,5 δισ. ευρώ.
Αυξάνονται οι δαπάνες, αλλά ακόμη περισσότερο τα ενοίκια
Το 2025 η συνολική ετήσια καταναλωτική δαπάνη διαμορφώθηκε σε 9.216 ευρώ ανά άτομο, σημειώνοντας αύξηση 5,5% σε σχέση με το 2024.
Η δαπάνη για είδη παντοπωλείου ανήλθε σε 2.433 ευρώ κατά κεφαλήν, αυξημένη κατά 3,9%. Ειδικότερα, οι δαπάνες για τρόφιμα αυξήθηκαν κατά 4,1%, για μη αλκοολούχα ποτά κατά 3,6% και για αλκοολούχα ποτά κατά 8,1%.
Στα προϊόντα οικιακής φροντίδας καταγράφηκε αύξηση 8,7%, ενώ στα είδη προσωπικής φροντίδας σημειώθηκε μείωση 2,9%.
Την ίδια περίοδο, οι καθαρές αποδοχές αυξήθηκαν κατά 7,3% για έναν άγαμο εργαζόμενο χωρίς παιδιά, με αποδοχές ίσες με τον μέσο όρο, και κατά 9,4% για ένα ζευγάρι με δύο εργαζόμενους και δύο παιδιά, επίσης με μέσες αποδοχές.
Η μεγαλύτερη πίεση, ωστόσο, καταγράφεται στη στέγαση. Η σχετική δαπάνη αυξήθηκε κατά 8,3%, ενώ τα ενοίκια κατέγραψαν άνοδο 14,4%. Αύξηση 6,1% σημειώθηκε και στην εστίαση.
Πώς άλλαξε ο οικογενειακός προϋπολογισμός από το 2008
Η σύγκριση σε βάθος 17ετίας αποκαλύπτει τις σημαντικές αλλαγές που προκάλεσαν η οικονομική κρίση, η πανδημία και οι μεταγενέστερες ανατιμήσεις.
Η συνολική ετήσια δαπάνη ανά άτομο μειώθηκε από 9.518 ευρώ το 2008 σε 6.267 ευρώ το 2020, για να ανακάμψει στα 9.216 ευρώ το 2025. Παρά την ανάκαμψη, παραμένει περίπου 3% χαμηλότερη από τα επίπεδα του 2008, ακόμη και σε ονομαστικούς όρους.
Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανά κατηγορία. Οι δαπάνες για τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά είναι πλέον περίπου 20% υψηλότερες από το 2008, ενώ η δαπάνη για ηλεκτρικό ρεύμα έχει υπερδιπλασιαστεί και εκείνη για ενοίκια έχει αυξηθεί κατά 36%.
Παράλληλα, το ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού που κατευθύνεται σε τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά διαμορφώθηκε το 2025 στο 20,4%, έναντι 16,4% το 2008. Το αντίστοιχο ποσοστό είχε φτάσει στο 23,1% κατά την πανδημία, το 2020.
Αντίθετα, η στέγαση απορροφά πλέον 14,7% της συνολικής δαπάνης, από 11,8% το 2008, ενώ η εστίαση έχει φτάσει στο 10,7%.
Λιγότερο μοσχάρι και ψάρι, περισσότερα πουλερικά
Ακόμη πιο αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για τις ποσότητες τροφίμων που αγοράζουν τα νοικοκυριά.
Στις ζωικές πρωτεΐνες καταγράφεται σημαντική μετατόπιση. Σε σύγκριση με το 2008, οι αγοραζόμενες ποσότητες βοείου κρέατος έχουν μειωθεί κατά 29,2%, των αλλαντικών κατά 35,4%, των ψαριών κατά 14,6% και των θαλασσινών κατά 37,2%.
Στον αντίποδα, οι αγορές πουλερικών έχουν αυξηθεί κατά 31,9%, φτάνοντας τα 16,9 κιλά ανά άτομο ετησίως.
Αλλαγές παρατηρούνται και στις βασικές πηγές υδατανθράκων. Οι ποσότητες ψωμιού και αρτοσκευασμάτων έχουν περιοριστεί κατά 12,3%, ενώ οι αγορές δημητριακών έχουν αυξηθεί κατά 32,3% και ζυμαρικών κατά 10,3%.
Η μεγάλη υποχώρηση του ελαιολάδου και οι αλλαγές στα γαλακτοκομικά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πορεία του ελαιολάδου, ενός από τα πιο χαρακτηριστικά προϊόντα της ελληνικής διατροφής.
Σύμφωνα με την έρευνα, οι αγοραζόμενες ποσότητες έχουν μειωθεί κατά 34,8% σε σχέση με το 2008 και κατά 40,2% σε σχέση με το 2015. Το ΙΕΛΚΑ επισημαίνει ότι η μεταβολή πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με τις διακυμάνσεις των τιμών και τις αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες, χωρίς να αποδίδεται αποκλειστικά σε έναν παράγοντα.
Στα γαλακτοκομικά, το πλήρες νωπό γάλα εμφανίζει μείωση 42,5% και το γάλα μακράς διαρκείας ή άλλης μορφής συντήρησης 60%. Αντίθετα, οι αγορές γάλακτος χαμηλών λιπαρών έχουν αυξηθεί κατά 38% και του γιαουρτιού κατά 31%, ενώ στο καλάθι έχουν προστεθεί και φυτικά υποκατάστατα γάλακτος.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η αύξηση στις ποσότητες αυγών, η οποία φτάνει το 66,6% σε σχέση με το 2008.
Λιγότερη ζάχαρη, περισσότερα έτοιμα γεύματα
Στα φρούτα και τα λαχανικά η εικόνα είναι μικτή. Οι αγορές φρούτων έχουν υποχωρήσει κατά 8,9%, ενώ τα λαχανικά παραμένουν σχεδόν σταθερά, με αύξηση 1%.
Αντίθετα, οι ποσότητες οσπρίων έχουν αυξηθεί κατά 23,5% και ξηρών καρπών κατά 11%, ενώ οι πατάτες εμφανίζουν μείωση 24,2%.
Εντυπωσιακές είναι και οι μεταβολές στα γλυκά. Οι αγορές ζάχαρης έχουν περιοριστεί κατά 53,5% από το 2008, ενώ το μέλι και οι μαρμελάδες καταγράφουν αύξηση 68,9%, οι σοκολάτες 9,3% και τα παγωτά 20,2%.
Την ίδια στιγμή, καταγράφεται μεγάλη στροφή προς τα έτοιμα γεύματα. Οι αγοραζόμενες ποσότητες αυξήθηκαν από μόλις 0,24 κιλά ανά άτομο το 2015 σε 3,34 κιλά το 2025, εξέλιξη που αντανακλά την αυξανόμενη ζήτηση για γρήγορες και εύκολες λύσεις διατροφής.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τις θερμίδες
Η ανάλυση επιχειρεί επίσης να υπολογίσει τη θερμιδική αντιστοιχία των ποσοτήτων τροφίμων που αγοράζουν τα νοικοκυριά.
Με βάση ενδεικτικές θερμιδικές τιμές, οι καταγεγραμμένες αγορές αντιστοιχούν σε περίπου 1.915 θερμίδες ημερησίως ανά άτομο το 2025, έναντι 2.149 το 2015 και 2.210 το 2008.
Πρόκειται για μείωση 13,3% σε σχέση με το 2008, η οποία όμως δεν σημαίνει ότι οι Έλληνες καταναλώνουν αντίστοιχα λιγότερες θερμίδες.
Όπως διευκρινίζει το ΙΕΛΚΑ, τα στοιχεία αφορούν τις αγορές τροφίμων και όχι την πραγματική πρόσληψη θερμίδων, καθώς δεν αποτυπώνουν πλήρως τη διατροφή εκτός σπιτιού, τη σπατάλη τροφίμων και άλλες πηγές κατανάλωσης.
Η Ελλάδα στις χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία της Eurostat για την παχυσαρκία. Το 2025 το ποσοστό των ενηλίκων που καταγράφονται ως παχύσαρκοι στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 12,8%, έναντι 16,3% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η χώρα καταλαμβάνει τη δεύτερη χαμηλότερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών, μετά την Ιταλία, όπου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 7%, ενώ ακολουθεί η Ρουμανία με 12,9%.
Το ΙΕΛΚΑ επισημαίνει, ωστόσο, ότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί άμεση σχέση ανάμεσα στις μεταβολές των αγοραζόμενων ποσοτήτων τροφίμων και στα ποσοστά παχυσαρκίας.
Συνολικά, η έρευνα καταγράφει έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό του ελληνικού διατροφικού προτύπου. Το καλάθι των νοικοκυριών αλλάζει, καθώς οι καταναλωτές προσαρμόζουν τις επιλογές τους στις οικονομικές συνθήκες, στις τιμές και στις νέες καθημερινές ανάγκες, με τη διατροφή να εξακολουθεί να απορροφά περίπου το ένα πέμπτο των συνολικών δαπανών.
Διαβάστε ακόμη
Πετρέλαιο θέρμανσης: Προς εκκίνηση κάτω από τα 1,60 ευρώ με πρόσθετη επιδότηση 35 λεπτών
AEGEAN: Η αλλαγή σκυτάλης, ο δύσκολος χειμώνας και το ανοικτό «μέτωπο» της Volotea
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ