Η Ελλάδα μπαίνει σταδιακά σε μια νέα φάση πολιτικής αβεβαιότητας, σε μια περίοδο που η οικονομία έχει μεν αφήσει πίσω της τα πιο δύσκολα χρόνια της κρίσης, αλλά δεν έχει ακόμη αποκτήσει το περιθώριο ασφαλείας που θα της επέτρεπε να απορροφήσει εύκολα ένα παρατεταμένο πολιτικό σοκ. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της η οποία στην έκθεσή της η Moody’s Analytics για τις προοπτικές της χώρας προειδοποιεί ότι οι εκλογές του 2027 μπορούν να εξελιχθούν σε κρίσιμο τεστ για την ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Το σημείο εκκίνησης της ανάλυσης είναι ότι η Ελλάδα έχει καταγράψει αξιοσημείωτη μακροοικονομική πρόοδο. Η ανάπτυξη κινείται πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης από το 2021, η ανεργία έχει υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2008 και το δημόσιο χρέος έχει εισέλθει σε πτωτική τροχιά. Σύμφωνα με τη Moody’s Analytics, το χρέος της γενικής κυβέρνησης διαμορφώθηκε στο 148% του ονομαστικού ΑΕΠ το 2025, από κορύφωση στο 206% του ΑΕΠ το 2020. Ωστόσο, η ίδια η έκθεση επιμένει ότι αυτή η εικόνα δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό, καθώς η Ελλάδα παραμένει μια οικονομία με υψηλό χρέος, χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα και ευαισθησία στις διακυμάνσεις της εμπιστοσύνης.
Η πιο ανησυχητική διάσταση είναι ότι η ανάκαμψη δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε πλήρη αποκατάσταση του βιοτικού επιπέδου. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας παραμένει 7,3% χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2008, ενώ το 2025 βρισκόταν μόλις οριακά υψηλότερα από της Λετονίας και της Βουλγαρίας. Η Moody’s Analytics σημειώνει ότι η Ελλάδα έχει υποχωρήσει πίσω από χώρες όπως η Κύπρος, η Πορτογαλία, η Λιθουανία και η Κροατία κατά την τελευταία δεκαετία. Με άλλα λόγια, η χώρα έχει βελτιώσει τους βασικούς μακροοικονομικούς δείκτες, αλλά η κοινωνική και παραγωγική βάση της οικονομίας δεν έχει ανακτήσει πλήρως τις απώλειες της προηγούμενης κρίσης.
Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα
Η πολιτική αβεβαιότητα επανέρχεται σε αυτό ακριβώς το περιβάλλον. Η Moody’s Analytics επισημαίνει ότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν χαμηλή πιθανότητα αυτοδύναμης κυβέρνησης στις επόμενες εκλογές. Η Ελλάδα, σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεν έχει μακρά και ομαλή παράδοση κυβερνήσεων συνεργασίας. Οι κυβερνήσεις συνασπισμού εμφανίστηκαν κυρίως σε περιόδους έντονης αναταραχής, όπως το 2012, το 2015 και η περίοδος του δημοψηφίσματος. Για αυτό, η προοπτική ενός κατακερματισμένου κοινοβουλίου δεν αντιμετωπίζεται από τον οίκο ως απλή θεσμική άσκηση, αλλά ως πιθανή πηγή οικονομικής αστάθειας.
Η ανάλυση στέκεται ιδιαίτερα στα κανάλια μέσω των οποίων η πολιτική αβεβαιότητα περνά στην πραγματική οικονομία. Οι επιχειρήσεις καθυστερούν επενδύσεις, τα νοικοκυριά αυξάνουν την προληπτική αποταμίευση, οι τράπεζες γίνονται πιο προσεκτικές στις πιστωτικές αποφάσεις και οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου. Σε προεκλογικές περιόδους, οι επιδράσεις αυτές μπορούν να ενισχυθούν, ειδικά όταν η αγορά αρχίζει να αμφιβάλλει για τη συνέχεια της οικονομικής πολιτικής ή για την ικανότητα σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης.
Η Moody’s Analytics θεωρεί ότι το 2026 διαφέρει από προηγούμενες περιόδους πολιτικής έντασης, επειδή η αβεβαιότητα δείχνει πλέον να περνά σε πραγματικά οικονομικά μεγέθη. Ο δείκτης οικονομικής πολιτικής αβεβαιότητας για την Ελλάδα ανέβηκε στο 153 τον Μάρτιο, στο υψηλότερο επίπεδο μετά την πανδημία, λόγω των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων στο Ιράν και των αναταράξεων στα ενεργειακά. Τον Απρίλιο παρέμεινε υψηλός, στο 111, καθώς στο επίκεντρο πέρασαν η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, η αποστολή δικογραφιών στη Βουλή και οι ανακατατάξεις στην κυβέρνηση.
Το πρόβλημα είναι ότι η άνοδος της αβεβαιότητας συμπίπτει με επιδείνωση δύο κρίσιμων δεικτών για τα νοικοκυριά. Η ανεργία, που υποχωρούσε σταθερά επί τέσσερα χρόνια, αυξήθηκε από 7,9% τον Δεκέμβριο στο 9% τον Μάρτιο. Την ίδια ώρα, ο πληθωρισμός, που είχε μειωθεί στο 1,6% τον Οκτώβριο, ανέβηκε στο 4,6% τον Απρίλιο, με βασική αιτία το αυξημένο ενεργειακό και εισαγωγικό κόστος μετά τις διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ. Έτσι, η πολιτική αβεβαιότητα δεν λειτουργεί πλέον σε κενό αέρος, αλλά έρχεται να προστεθεί σε μια πιο πιεστική καθημερινότητα για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Τα τέσσερα σενάρια της Moody’s για τις εκλογές
Η Moody’s Analytics εξετάζει τέσσερα σενάρια για τις επόμενες εκλογές.
- Το πρώτο και βασικό σενάριο είναι το λεγόμενο ήπιο σενάριο, στο οποίο οι εκλογές πραγματοποιούνται κανονικά γύρω στο δεύτερο τρίμηνο του 2027 και η κυβέρνηση σχηματίζεται έπειτα από μία ή το πολύ δύο εκλογικές αναμετρήσεις. Σε αυτή την περίπτωση, οι προεκλογικές πιέσεις οδηγούν σε περιορισμένη δημοσιονομική χαλάρωση, μέσω υψηλότερων δαπανών ή προσωρινών φορολογικών μέτρων, χωρίς όμως να μεταβάλλουν ουσιαστικά την αντίληψη των αγορών για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Τα spreads παραμένουν κοντά στα επίπεδα ισορροπίας και η αβεβαιότητα υποχωρεί σχετικά γρήγορα.
- Το δεύτερο σενάριο προβλέπει πρόωρες εκλογές στο τρίτο τρίμηνο του 2026. Η κυβέρνηση, υπό την πίεση της φθοράς στις δημοσκοπήσεις, αποφασίζει να επισπεύσει την προσφυγή στις κάλπες για να διατηρήσει πολιτικό πλεονέκτημα. Η Moody’s Analytics εκτιμά ότι αυτό θα προκαλούσε μέτρια αύξηση της πολιτικής αβεβαιότητας, καθώς οι πρόωρες εκλογές τείνουν να επηρεάζουν περισσότερο την εμπιστοσύνη από τις προγραμματισμένες αναμετρήσεις. Ωστόσο, εφόσον ο σχηματισμός κυβέρνησης ολοκληρωθεί σε δύο γύρους και χωρίς παρατεταμένο αδιέξοδο, οι επιπτώσεις στην οικονομία θα είναι διαχειρίσιμες. Η κατανάλωση και οι επενδύσεις θα δεχθούν προσωρινό πλήγμα, αλλά η οικονομία θα επιστρέψει σε τροχιά ανάκαμψης μετά την αποκατάσταση της πολιτικής ορατότητας.
Τα δύο αρνητικά σενάρια είναι εκείνα που συγκεντρώνουν το πραγματικό ενδιαφέρον της ανάλυσης.
- Στο σοβαρά δυσμενές σενάριο, οι εκλογές γίνονται κανονικά το 2027, αλλά δεν παράγουν καθαρό πολιτικό αποτέλεσμα. Επαναλαμβανόμενες κάλπες, στενή διαφορά μεταξύ των πρώτων κομμάτων και αδυναμία συνεννόησης οδηγούν σε παρατεταμένη θεσμική εκκρεμότητα. Η Moody’s Analytics περιγράφει έναν μηχανισμό αυτοτροφοδοτούμενης αστάθειας, όπου το δεύτερο ή και το τρίτο κόμμα έχουν κίνητρο να παρατείνουν την εκλογική διαδικασία, είτε για να βελτιώσουν τη διαπραγματευτική τους θέση, είτε για να διεκδικήσουν ηγετικό ρόλο σε κυβέρνηση συνεργασίας, είτε για να επιδιώξουν καλύτερο αποτέλεσμα σε επόμενη κάλπη. Σε αυτή την εκδοχή, οι επιπτώσεις δεν είναι πλέον βραχυπρόθεσμες. Η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή για μεγάλο διάστημα, τα spreads διευρύνονται, οι πιστωτικές συνθήκες γίνονται αυστηρότερες και η εμπιστοσύνη υποχωρεί. Οι επιχειρήσεις παγώνουν επενδυτικά σχέδια και τα νοικοκυριά περιορίζουν την κατανάλωση. Η χώρα εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η πολιτική αστάθεια αρχίζει να υπονομεύει την οικονομική πολιτική, τη δημοσιονομική αξιοπιστία και τη δυναμική του χρέους.
- Το χειρότερο σενάριο συνδυάζει πρόωρες εκλογές το 2026 με παρατεταμένη αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης. Η Moody’s Analytics το χαρακτηρίζει ως σενάριο χωρίς κοντινό ιστορικό προηγούμενο για την Ελλάδα, καθώς η αιφνιδιαστική προσφυγή στις κάλπες θα μετατρεπόταν σε μακρά αλυσίδα ατελέσφορων εκλογικών αναμετρήσεων. Σε αυτή την περίπτωση, η πολιτική αβεβαιότητα θα παρέμενε εξαιρετικά υψηλή και επίμονη, προκαλώντας διαρκή διάβρωση της εμπιστοσύνης, της επενδυτικής προοπτικής και της αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής.
Οι αριθμοί που παραθέτει ο οίκος δείχνουν τη διαφορά ανάμεσα σε ένα διαχειρίσιμο πολιτικό επεισόδιο και σε μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης. Στα βασικά και ήπια σενάρια, το 2027 μπορεί να εξελιχθεί σε έτος ανάκαμψης, με ανάπτυξη 2,4% έως 2,7%, spreads κάτω από τις 250 μονάδες βάσης και το χρέος να συνεχίζει την καθοδική του πορεία από το 148% του ΑΕΠ. Αν όμως η εκλογική διαδικασία οδηγήσει σε αδιέξοδο, το 2027 γίνεται το σημείο καμπής. Στο δυσμενέστερο σενάριο, οι επενδύσεις υποχωρούν κατά 8,2% σε ετήσια βάση, η κατανάλωση σταματά να στηρίζει την οικονομία, η ανεργία ανεβαίνει ξανά πάνω από το 9% και τα spreads εκτινάσσονται σε επίπεδα άνω του 10%, δηλαδή σε ζώνη που παραπέμπει στην περίοδο της κρίσης χρέους και του 2015.
Η ουσία της προειδοποίησης είναι ότι η Ελλάδα δεν απειλείται τόσο από την πρόωρη κάλπη, όσο από την αδυναμία να παραχθεί καθαρό πολιτικό αποτέλεσμα. Μια πρόωρη εκλογή με γρήγορο σχηματισμό κυβέρνησης θα ήταν ένα σοκ περιορισμένης διάρκειας. Αντίθετα, μια πρόωρη εκλογή που θα οδηγήσει σε διαρκείς εκλογές θα μπορούσε να ανατρέψει την εικόνα σταθερότητας που με κόπο οικοδομήθηκε τα τελευταία χρόνια.
Για τις αγορές, το ζητούμενο θα είναι αν η Ελλάδα μπορεί να διατηρήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία και την επενδυτική εμπιστοσύνη σε ένα περιβάλλον πολιτικού κατακερματισμού. Για την πραγματική οικονομία, το ερώτημα είναι αν η ανάπτυξη μπορεί να συνεχιστεί όταν επιχειρήσεις και νοικοκυριά βλέπουν υψηλότερες τιμές, πιο αδύναμη αγορά εργασίας και αυξημένη αβεβαιότητα για την επόμενη κυβέρνηση. Η Moody’s Analytics καταλήγει σε μια καθαρή προειδοποίηση. Για μια χώρα που εξακολουθεί να έχει το υψηλότερο χρέος στην ευρωζώνη, το περιθώριο λάθους παραμένει στενό.
Διαβάστε ακόμη
Ενέργεια: Η νέα παγκόσμια τάξη που γεννά η κρίση στα Στενά του Ορμούζ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα