Σε κατάσταση διαχείρισης κρίσης και λειτουργία «damage control» έχει μπει το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, εκτιμώντας ότι οι πρώτες 21 ημέρες θα κρίνουν πολλά, ώστε στη συνέχεια να μπορέσουν να εκτιμήσουν τις καταστάσεις, τις ανάγκες και τις πολιτικές αντιμετώπισης των επιπτώσεων της νέας μεγάλης κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Τι φοβούνται; Κάθε σενάριο στο οποίο η κρίση θα επεκταθεί και παραταθεί σε έναν μήνα ή περισσότερο ή κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, οπότε η διεθνής κατάσταση γίνεται επικίνδυνη.

Προτού συμβούν αυτά, όμως, το γεωπολιτικό ρίσκο στις ενεργειακές αγορές έθεσε ήδη σε συναγερμό Αθήνα και Βρυξέλλες. Στο επίκεντρο μπαίνουν παρεμβάσεις για μείωση του κόστους ενέργειας στη βιομηχανία και την παραγωγή προτού διαχυθούν πληθωριστικές πιέσεις παντού στην αγορά. Το θέμα της ενέργειας μπαίνει στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής που προετοιμάζει το Eurogroup για την Τετάρτη 19 Μαρτίου, ημερομηνία που ουσιαστικά συμπίπτει με το παράθυρο των τριών εβδομάδων προκειμένου να σταθμιστεί η κατάσταση συνολικά.

Ειδικά για την Ελλάδα, πάντως, σε αντίθεση με όλες τις προηγούμενες κρίσεις, η συγκυρία τη βρίσκει με ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που δεν είχε ποτέ ξανά πριν: στο τιμόνι των αποφάσεων βρίσκεται ο Ελληνας υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος σε διπλό ρόλο -ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας της χώρας και πρόεδρος του Eurogroup ταυτόχρονα- καλείται να συντονίσει την εθνική και την πανευρωπαϊκή γραμμή αντίδρασης απέναντι στο νέο κύμα ακρίβειας σε καύσιμα, ρεύμα, εμπόριο, επενδύσεις και τουρισμό.

Ετσι, για πρώτη φορά η Αθήνα δεν ζητά απλώς λύσεις, αλλά μετέχει στον πυρήνα του ευρωπαϊκού συντονισμού δράσεων που θα καθορίσει από τις στοχευμένες επιδοτήσεις μέχρι τις δημοσιονομικές ρήτρες διαφυγής.

Αντοχές… με παροχές

Εκ των πραγμάτων, σε δοκιμασία οι μπαίνουν οι αντοχές του τρέχοντος Προϋπολογισμού, καθώς ανατρέπονται άρδην οι διεθνείς προβλέψεις στις οποίες στηρίχθηκε, για μέση τιμή πετρελαίου στα 62 δολάρια το βαρέλι το 2026, ενώ κινείται ήδη πάνω από 118 και «κοιτά» υψηλότερα. Ωστόσο, ο νέος Προϋπολογισμός ενσωματώνει ήδη και αρνητικό σενάριο.

Τι σημαίνει αυτό; Οτι πολίτες και επιχειρήσεις δεν απειλούνται με έκτακτα μέτρα λιτότητας όπως συνέβαινε παλιότερα, ούτε αίρονται μόνιμες παροχές που έχουν ήδη δρομολογηθεί και διατηρούνται.

Εκ των πραγμάτων όμως «ξαναγράφονται» τα σενάρια του Προϋπολογισμού για ανάπτυξη, πραγματική οικονομία, δουλειές, επενδύσεις και, κυρίως, για την ακρίβεια, κάνοντας την καθημερινότητα πιο δύσκολη απ’ όσο ήταν για όλους.

Προγνωστικά μοντέλα και σενάρια που εξετάζουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και αξιοποιεί το οικονομικό επιτελείο δείχνουν ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ μπορεί να μειώσει έως μισή ποσοστιαία μονάδα την ανάπτυξη (στο 1,9%), να πιέσει την κατανάλωση 1% και να φρενάρει επενδύσεις, με άμεσες επιπτώσεις στα δημόσια έσοδα.

Στη βάση αυτή, λένε στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι όποιες σκέψεις για εξαγγελίες «μόνιμων» νέων παροχών πριν από το Πάσχα πρακτικά τελειώνουν εδώ. Δεν εγκαταλείπονται, όμως, αλλά μεταφέρονται και θα προστεθούν στον σχεδιασμό των μέτρων που θα εξαγγείλει τον Σεπτέμβριο από τη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός για το (εκλογικό) έτος 2027. Αντιθέτως, στο προσκήνιο έρχονται σχέδια για έκτακτα μέτρα ανακούφισης και στήριξης, τα οποία όμως εξ ορισμού θα έχουν ημερομηνία λήξης και δεν θα είναι μόνιμα.

Για ποιους, πότε και ποια θα εξαγγελθούν; Τον τόνο για το τι θα συμβεί έδωσε σε μια αποστροφή του μιλώντας την περασμένη Τρίτη στη Βουλή ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης: «λελογισμένες αυξήσεις τιμών θα υπάρξουν αναπότρεπτα λόγω πολέμου. Η χώρα όμως διαθέτει ήδη την εμπειρία και τα εργαλεία των απανωτών κρίσεων της περασμένης πενταετίας. Αν και εφόσον χρειαστεί, η κυβέρνηση θα παρέμβει με μέτρα στήριξης».

Πώς μεταφράζεται αυτό; Σε «αναχώματα» κατά της ακρίβειας και στοχευμένα μέτρα στήριξης για τις επιχειρήσεις (ενεργοβόρες κυρίως) ή και επιδοτήσεις τύπου fuel pass και power pass για νοικοκυριά ενδεχομένως.
Οχι άμεσα όμως, αλλά, όπως και το 2022, αν πρώτα οι διεθνείς τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου «εγκατασταθούν» για εβδομάδες πάνω από τα ανώτατα όρια που έχει προβλέψει ο Προϋπολογισμός (brent στα 100 δολάρια το βαρέλι).

Τα όρια της στήριξης

Το είδος, το εύρος και τη διάρκεια των μέτρων που θα επιλεγούν θα τα καθορίσουν οι διεθνείς συνθήκες, αλλά και τα όρια αντοχής του κρατικού προϋπολογισμού.

Οι εξελίξεις θα κριθούν σε δύο πεδία:

1) Σε εθνικό επίπεδο, τα καλά νέα είναι ότι η χώρα διατηρεί τεράστιο «μαξιλάρι» ρευστότητας 41,8 δισ. ευρώ και έχει καλύψει ήδη το 55% του προγράμματος δανεισμού για το 2026 (συνεπώς η μεταβλητότητα των αγορών και τυχόν αυξήσεις επιτοκίων δεν απειλούν δανειακές ανάγκες και δημόσιο χρέος). Ο κρατικός προϋπολογισμός, δε, παραμένει εντός στόχων, παρότι οι αγροτικές κινητοποιήσεις, τα μπλόκα στους δρόμους και στα τελωνεία άνοιξαν «τρύπα» στα κρατικά έσοδα πάνω από 200 εκατ. ευρώ τον Ιανουάριο. Σύμμαχος -για πρώτη φορά σε κρίση- θεωρείται και ο νέος δημοσιονομικός κανόνας αύξησης κρατικών δαπανών: ισχύει πανευρωπαϊκά μεν από το 2024, αλλά, όπως έχει επανειλημμένως εξηγήσει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης, δεν γίνεται «θηλιά», αλλά δίνει ανάσα στην οικονομία σε εποχές κρίσεις. Κι ενώ λειτουργεί ως κόφτης παροχών σε περιόδους ηρεμίας -όπως πέρυσι-, διατηρεί και μεταφέρει δημοσιονομικά περιθώρια για αυξήσεις κρατικών δαπανών σε δύσκολες εποχές, καλύπτοντας ανάγκες της κρίσης που οι παλαιοί κανόνες δεν επέτρεπαν.

2) Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι αποφάσεις της συνόδου ηγετών της Ε.Ε. στις 19 Μαρτίου θα δείξουν αν εκτός από στοχευμένα μέτρα μπορεί να ανοίξουν… κρουνοί χρηματοδότησης με ρήτρα διαφυγής και χαλάρωση των κανόνων. Χώρες με ενεργοβόρες οικονομίες, όπως η Γερμανία, μπορεί να πιεστούν και να πιέσουν περισσότερο για να συμβεί αυτό, ενώ συμμετοχή και ρόλο στις αποφάσεις αυτές θα έχει ως πρόεδρος του Eurogroup και ο Ελληνας υπουργός Οικονομικών.

Τυχόν αποφάσεις θα ανακοινωθούν στις αρχές Απριλίου. Μέχρι τότε -στα τέλη Μαρτίου- προγραμματίζονται τουλάχιστον δύο τηλεδιασκέψεις του οικονομικού επιτελείου με ευρωπαϊκούς θεσμούς στο πλαίσιο της Μεταπρογραμματικής Εποπτείας και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Τότε θα υπάρξει καθαρή εικόνα για να ληφθούν αποφάσεις, καθώς ο διαθέσιμος χώρος δεν ξεπερνά τα 800 ή 900 εκατ. ευρώ – και σε αυτά πρέπει να χωρέσουν τα όποια εθνικά μέτρα στήριξης.

Διαβάστε ακόμη

Οι επιπτώσεις του πολέμου στον τουρισμό: Όλα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της σύγκρουσης

Τριμερής ισχύος στην Πάφο: Mare nostrum από Μητσοτάκη – Μακρόν – Χριστοδουλίδη

Παγκόσμιες αγορές σε αναταραχή: Το πετρέλαιο πλησίασε τα $120, μετοχές και ομόλογα υπό πίεση

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα