Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη και το μέλλον της εργασίας επικεντρώνεται συχνά στις νέες ευκαιρίες που δημιουργούνται. Νέες ειδικότητες εμφανίζονται, οι επιχειρήσεις αναζητούν εργαζομένους με διαφορετικές δεξιότητες και η παραγωγικότητα μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά της μετάβασης: οι εργαζόμενοι που κινδυνεύουν να δυσκολευτούν περισσότερο να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα.
Η αυτοματοποίηση, η ψηφιοποίηση διαδικασιών και η ευρύτερη χρήση εργαλείων AI δεν επηρεάζουν όλους τους εργαζομένους με τον ίδιο τρόπο. Οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να εμφανιστούν σε όσους εκτελούν επαναλαμβανόμενες εργασίες, διαθέτουν περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες ή δεν έχουν πρόσβαση σε προγράμματα επανεκπαίδευσης.
Η μεγάλη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι μόνο η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και η δυνατότητα εκατομμυρίων εργαζομένων να μετακινηθούν από τις παλιές στις νέες μορφές απασχόλησης.
Οι εργαζόμενοι στις επαναλαμβανόμενες εργασίες υπό μεγαλύτερη πίεση
Η AI και η αυτοματοποίηση έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: μπορούν να αναλάβουν πιο εύκολα εργασίες που βασίζονται σε συγκεκριμένους κανόνες, επαναλαμβανόμενα βήματα και προβλέψιμες διαδικασίες.
Αυτό σημαίνει ότι επαγγέλματα που περιλαμβάνουν μεγάλο μέρος τυποποιημένων καθηκόντων αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα αλλαγών.
Διοικητικές εργασίες, βασικές διαδικασίες καταχώρισης δεδομένων, ορισμένες λειτουργίες εξυπηρέτησης πελατών, παραγωγικές δραστηριότητες με επαναλαμβανόμενα στάδια και μέρος των λογιστικών ή γραμματειακών εργασιών είναι μεταξύ των τομέων που μπορούν να επηρεαστούν περισσότερο.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ότι οι συγκεκριμένες θέσεις εξαφανίζονται άμεσα. Σε πολλές περιπτώσεις αλλάζει ο χαρακτήρας της εργασίας. Ο εργαζόμενος καλείται πλέον να συνεργάζεται με εργαλεία τεχνολογίας, να ελέγχει αποτελέσματα και να αναλαμβάνει πιο σύνθετες αρμοδιότητες.
Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η μετάβαση αυτή δεν συνοδεύεται από εκπαίδευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων.
Η ψηφιακή ανισότητα γίνεται εργασιακή ανισότητα
Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους της νέας εποχής είναι η διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα σε όσους διαθέτουν τις απαραίτητες ψηφιακές δεξιότητες και σε όσους μένουν εκτός της τεχνολογικής μετάβασης.
Η γνώση βασικών ψηφιακών εργαλείων δεν αποτελεί πλέον πρόσθετο προσόν. Μετατρέπεται σε προϋπόθεση για ένα μεγάλο μέρος της αγοράς εργασίας.
Εργαζόμενοι που μπορούν να χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ανάλυση δεδομένων και ψηφιακές πλατφόρμες αποκτούν μεγαλύτερη αξία, καθώς μπορούν να παράγουν περισσότερο έργο σε λιγότερο χρόνο.
Αντίθετα, όσοι δεν έχουν την ευκαιρία ή τη δυνατότητα να αποκτήσουν αυτές τις γνώσεις κινδυνεύουν να βρεθούν σε μια πιο αδύναμη θέση, όχι απαραίτητα επειδή η δουλειά τους εξαφανίζεται, αλλά επειδή η αξία της στην αγορά μειώνεται.
Η νέα οικονομία δημιουργεί έτσι ένα διαφορετικό είδος ανισότητας: όχι μόνο ανάμεσα σε υψηλόμισθους και χαμηλόμισθους, αλλά ανάμεσα σε εργαζομένους που μπορούν να προσαρμοστούν και σε εκείνους που δυσκολεύονται να ακολουθήσουν.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι και το στοίχημα της προσαρμογής
Οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας αποτελούν μία από τις ομάδες που συχνά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στη μετάβαση.
Δεν πρόκειται για ζήτημα ικανότητας ή διάθεσης αλλαγής. Η πρόκληση συνδέεται κυρίως με το γεγονός ότι πολλοί εργαζόμενοι που βρίσκονται για δεκαετίες στην αγορά εργασίας έχουν εκπαιδευτεί σε ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας.
Η ταχύτητα με την οποία αλλάζουν τα εργαλεία και οι διαδικασίες μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα ανασφάλειας, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν οργανωμένα προγράμματα επανακατάρτισης (reskilling).
Παράλληλα, αρκετές επιχειρήσεις έχουν την τάση να επενδύουν περισσότερο στην εκπαίδευση νεότερων εργαζομένων, αφήνοντας πίσω μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: λιγότερη εκπαίδευση οδηγεί σε μικρότερη εξοικείωση με την τεχνολογία, η οποία με τη σειρά της περιορίζει τις επαγγελματικές ευκαιρίες.
Το πρόβλημα δεν είναι η AI αλλά η ταχύτητα της αλλαγής
Η ιστορία της τεχνολογικής εξέλιξης δείχνει ότι κάθε μεγάλη αλλαγή στην παραγωγή δημιουργεί τόσο απώλειες όσο και νέες ευκαιρίες.
Η βιομηχανική επανάσταση, η ψηφιοποίηση και η αυτοματοποίηση προηγούμενων δεκαετιών προκάλεσαν ανατροπές σε επαγγέλματα, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησαν νέους κλάδους και νέες ειδικότητες.
Η διαφορά σήμερα είναι η ταχύτητα της μετάβασης. Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται πολύ γρηγορότερα από προηγούμενες τεχνολογίες, αφήνοντας λιγότερο χρόνο προσαρμογής για εργαζομένους και επιχειρήσεις.
Γι’ αυτό το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν η AI θα αλλάξει την εργασία. Αυτό θεωρείται ήδη δεδομένο. Το ερώτημα είναι αν η κοινωνία θα μπορέσει να προετοιμάσει εγκαίρως όσους κινδυνεύουν να βρεθούν στη λάθος πλευρά της αλλαγής.
Η εκπαίδευση γίνεται το νέο δίχτυ ασφαλείας
Στη νέα αγορά εργασίας, το σημαντικότερο εργαλείο προστασίας δεν θα είναι μόνο η εμπειρία ή το πτυχίο, αλλά η ικανότητα συνεχούς μάθησης.
Οι εργαζόμενοι που θα μπορούν να ανανεώνουν τις γνώσεις τους, να χρησιμοποιούν νέα εργαλεία και να αναπτύσσουν δεξιότητες που δύσκολα αυτοματοποιούνται θα έχουν σημαντικό πλεονέκτημα.
Αυτές περιλαμβάνουν την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, την επικοινωνία, την επίλυση προβλημάτων και τη δυνατότητα συνεργασίας με τεχνολογικά συστήματα.
Από την πλευρά τους, οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις καλούνται να επενδύσουν σε προγράμματα κατάρτισης, ώστε η τεχνολογική πρόοδος να μη μετατραπεί σε παράγοντα αποκλεισμού.
Η μεγάλη πρόκληση της εποχής της AI δεν είναι μόνο να δημιουργηθούν οι εργαζόμενοι του μέλλοντος. Είναι να μη χαθούν οι εργαζόμενοι του σήμερα.