Για πολλά χρόνια η διαδρομή των Ελλήνων επαγγελματιών του χρηματοοικονομικού κλάδου είχε μία κυρίαρχη κατεύθυνση: από την Αθήνα προς το Λονδίνο. Η οικονομική κρίση και η πολυετής ύφεση επιτάχυναν αυτή τη φυγή, οδηγώντας χιλιάδες εξειδικευμένους εργαζομένους στις μεγάλες ευρωπαϊκές και διεθνείς χρηματοοικονομικές αγορές.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, εμφανίζονται ενδείξεις ότι ένα μέρος αυτής της κίνησης αρχίζει να αντιστρέφεται. Η επιστροφή Ελλήνων τραπεζικών στελεχών συνδυάζεται πλέον με την εγκατάσταση στην Αθήνα ανθρώπων και εταιρειών από τον χώρο των hedge funds και της διεθνούς διαχείρισης κεφαλαίων.
Η μεταφορά της φορολογικής κατοικίας του Κρις Ρόκος στην Αθήνα και η απόφαση της Millennium Management να ανοίξει γραφείο στην ελληνική πρωτεύουσα έχουν φέρει ξανά στο προσκήνιο το ενδιαφέρον των hedge funds για την Ελλάδα. Πέρα από τις δύο αυτές ειδήσεις, το ερώτημα είναι εάν διαμορφώνεται μια ευρύτερη τάση επιστροφής στελεχών και προσέλκυσης κεφαλαίων.
Αυτή τη διάσταση εξετάζει ο Λιονέλ Λοράν σε άρθρο γνώμης του στο Bloomberg. Συνδέει τις πρόσφατες κινήσεις στον χώρο των hedge funds με τον επαναπατρισμό Ελλήνων επαγγελματιών, τα φορολογικά κίνητρα και τη βελτίωση της οικονομικής εικόνας της χώρας.
Οι Ithacans που επιστρέφουν από το Λονδίνο
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της τάσης αποτελεί η Alpha Bank. Ο επικεφαλής διαχείρισης κινδύνων της τράπεζας, Κωνσταντίνος Σαραφόπουλος, επέστρεψε στην Ελλάδα το 2021 έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια στη Βρετανία, εκ των οποίων τα 17 στην JPMorgan.
Στην Alpha Bank υπάρχουν πλέον περίπου 120 στελέχη που έχουν επιστρέψει από το εξωτερικό, τα οποία έχουν αποκτήσει ακόμη και το ανεπίσημο προσωνύμιο «Ιθακήσιοι», παραπέμποντας στην επιστροφή στην Ιθάκη. Η κοινότητα διαθέτει μάλιστα δική της ομάδα στο WhatsApp.
Για όσους επιστρέφουν, η Ελλάδα που βρίσκουν σήμερα διαφέρει αισθητά από εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας. Η ύφεση και η λιτότητα έχουν υποχωρήσει, σημαντικό μέρος της γραφειοκρατίας έχει περιοριστεί μέσω της ψηφιοποίησης του κράτους, ενώ έχουν θεσπιστεί φορολογικά κίνητρα για την προσέλκυση τόσο Ελλήνων του εξωτερικού όσο και εύπορων ξένων.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Σαραφόπουλος, μία από τις λιγότερο θετικές αλλαγές είναι η αυξημένη κίνηση στους δρόμους της Αθήνας, την οποία ωστόσο συνδέει και με την εντονότερη οικονομική δραστηριότητα των τελευταίων ετών.
Το φορολογικό δέλεαρ της Ελλάδας
Σημαντικό κομμάτι της στρατηγικής προσέλκυσης κεφαλαίων είναι το φορολογικό πλαίσιο που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια.
Από το 2019, φυσικά πρόσωπα υψηλής καθαρής περιουσίας που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και επενδυτικές δεσμεύσεις, να υπαχθούν σε καθεστώς ετήσιου κατ’ αποκοπή φόρου 100.000 ευρώ για εισοδήματα που αποκτούν στο εξωτερικό.
Παράλληλα, από το 2021 όσοι επιστρέφουν στην Ελλάδα για να εργαστούν μπορούν, εφόσον πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις, να επωφεληθούν από απαλλαγή φόρου για το 50% του εισοδήματός τους για επτά χρόνια.
Η σημασία αυτών των κινήτρων γίνεται μεγαλύτερη καθώς άλλες χώρες που επιδίωξαν να προσελκύσουν μεγάλες περιουσίες έχουν αρχίσει να αλλάζουν πολιτική. Η Ιταλία έχει αυξήσει το ύψος του δικού της flat tax, η Πορτογαλία έχει περιορίσει φορολογικά προνόμια, ενώ η Βρετανία έχει καταργήσει το παραδοσιακό καθεστώς των «non-doms», το οποίο για χρόνια αποτελούσε ισχυρό κίνητρο για την εγκατάσταση εύπορων ξένων στο Λονδίνο.
Μέχρι το 2024 εκτιμάται ότι 213 άτομα υψηλής καθαρής περιουσίας είχαν μεταφέρει τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα.
Από το brain drain στο brain regain
Το ενδιαφέρον, όμως, δεν περιορίζεται στους εκατομμυριούχους και τους διαχειριστές κεφαλαίων. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια ευρύτερη, αν και ακόμη εύθραυστη, αντιστροφή του brain drain της προηγούμενης δεκαετίας.
Το 2023, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ο αριθμός των Ελλήνων που επέστρεψαν στη χώρα ξεπέρασε εκείνον όσων έφυγαν. Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης, όταν περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι, πολλοί από αυτούς νέοι και υψηλής κατάρτισης, εγκατέλειψαν την Ελλάδα.
Έκθεση του ΟΟΣΑ για την ελληνική διασπορά καταγράφει επίσης μια ενδιαφέρουσα μεταβολή στα κίνητρα επιστροφής. Έλληνες ηλικίας 30 και 40 ετών αναφέρουν πλέον την επαγγελματική σταδιοδρομία ως βασικό λόγο για να γυρίσουν στη χώρα και όχι μόνο την οικογένεια ή την ποιότητα ζωής.
Η αλλαγή συνδέεται με τη διαφορετική εικόνα της οικονομίας. Οι ελληνικές τράπεζες δεν βρίσκονται πλέον στη φάση εκκαθάρισης των τεράστιων χαρτοφυλακίων κόκκινων δανείων της προηγούμενης δεκαετίας, ενώ νέες επενδύσεις στην τεχνολογία και στις υποδομές δημιουργούν περισσότερες θέσεις για εργαζομένους υψηλής εξειδίκευσης.
Η οικονομία δίνει επιχειρήματα στην Αθήνα
Η προσπάθεια προσέλκυσης στελεχών και κεφαλαίων υποστηρίζεται και από τη βελτίωση της ευρύτερης επενδυτικής εικόνας της Ελλάδας.
Η ελληνική οικονομία έχει τα τελευταία χρόνια αναπτυχθεί με ταχύτερους ρυθμούς από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, ενώ η ανεργία έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα επίπεδα του 2019. Παράλληλα, η δημοσιονομική εικόνα έχει βελτιωθεί και η χώρα έχει ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα.
Σημαντικό ορόσημο για τις κεφαλαιαγορές αποτελεί και η μετάβαση της ελληνικής χρηματιστηριακής αγοράς από την κατηγορία των αναδυόμενων στις ανεπτυγμένες αγορές, εξέλιξη που ενισχύει τη διεθνή επενδυτική ορατότητα της Αθήνας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση επιδιώκει να μετατρέψει το brain regain σε πιο μόνιμο χαρακτηριστικό της οικονομίας, ιδιαίτερα καθώς η γήρανση του πληθυσμού και οι δημογραφικές πιέσεις καθιστούν κρίσιμη την επιστροφή εργαζομένων υψηλής παραγωγικότητας.
Μπορεί η Αθήνα να αποκτήσει δικό της οικοσύστημα hedge funds;
Η άφιξη του Κρις Ρόκος και της Millennium δημιουργεί ένα ακόμη πιο φιλόδοξο ερώτημα: εάν η Αθήνα μπορεί σταδιακά να δημιουργήσει ένα μικρό αλλά υπολογίσιμο οικοσύστημα διαχείρισης κεφαλαίων και hedge funds.
Μια τέτοια εξέλιξη δεν αφορά μόνο στους ίδιους τους διαχειριστές. Η δημιουργία ενός χρηματοοικονομικού cluster μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση για δικηγορικές εταιρείες, συμβούλους, λογιστικές και ελεγκτικές υπηρεσίες, τεχνολογία, εξειδικευμένα στελέχη και άλλες επαγγελματικές υπηρεσίες.
Το μοντέλο παραπέμπει, σε διαφορετική βέβαια κλίμακα, στην ανάπτυξη χρηματοοικονομικών οικοσυστημάτων σε πόλεις όπως το Μαϊάμι και το Ντουμπάι.
Η Αθήνα διαθέτει ορισμένα πλεονεκτήματα: ποιότητα ζωής, κλίμα, ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, φορολογικά κίνητρα και πλέον μεγαλύτερη οικονομική σταθερότητα. Επιπλέον, η γεωπολιτική αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή έχει προσθέσει έναν νέο παράγοντα στις αποφάσεις εύπορων επενδυτών και στελεχών σχετικά με τον τόπο εγκατάστασής τους.
Τα εμπόδια παραμένουν σημαντικά
Η εικόνα, πάντως, απέχει πολύ από το να είναι μονοδιάστατη. Η Αθήνα βρίσκεται ακόμη μακριά από τα καθιερωμένα διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα, ενώ δεν είναι δεδομένο ότι οι σημερινές αφίξεις θα εξελιχθούν σε μαζική τάση.
Έρευνα του 2025 που επικαλείται ο ΟΟΣΑ έδειξε ότι η πλειονότητα των Ελλήνων του εξωτερικού δεν σχεδιάζει να επιστρέψει μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Ένας από τους βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες παραμένουν οι χαμηλότερες αμοιβές που προσφέρει η ελληνική αγορά εργασίας σε σύγκριση με μεγάλα χρηματοοικονομικά κέντρα του εξωτερικού.
Υπάρχει επίσης το ερώτημα της διάρκειας των φορολογικών κινήτρων. Πολλά από τα σημερινά καθεστώτα έχουν συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα για το κατά πόσο οι εύποροι και ιδιαίτερα κινητικοί επαγγελματίες θα παραμείνουν στη χώρα όταν τα οφέλη λήξουν.
Παράλληλα, η αύξηση των τιμών των ακινήτων μπορεί να προκαλέσει κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις απέναντι σε πολιτικές που θεωρείται ότι ευνοούν τους υψηλότερους εισοδηματικά κατοίκους, ένα ζήτημα που έχει ήδη εμφανιστεί σε άλλα διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα.
Η σύγκριση με το Λονδίνο
Για το Λονδίνο, οι κινήσεις αυτές παρακολουθούνται με ενδιαφέρον, χωρίς ωστόσο να απειλούν προς το παρόν την κυρίαρχη θέση του. Η βρετανική πρωτεύουσα εξακολουθεί να διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη βιομηχανία hedge funds παγκοσμίως μετά τη Νέα Υόρκη και ένα χρηματοοικονομικό οικοσύστημα που δεν μπορεί εύκολα να αναπαραχθεί αλλού.
Η αλλαγή του φορολογικού καθεστώτος για τους πλούσιους ξένους κατοίκους της Βρετανίας, όμως, έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα. Η βρετανική κυβέρνηση επιχειρεί να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα και να περιορίσει προνόμια, χωρίς ταυτόχρονα να οδηγήσει σε έξοδο εύπορους επενδυτές και στελέχη του City.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά ενδιαφέρον η περίπτωση της Αθήνας. Δεν αποτελεί ακόμη ανταγωνιστικό χρηματοοικονομικό κέντρο αντίστοιχης κλίμακας, αλλά αρχίζει να εμφανίζεται ως μία επιπλέον ευρωπαϊκή επιλογή για ανθρώπους που μέχρι πρόσφατα θα εξέταζαν σχεδόν αποκλειστικά προορισμούς όπως το Ντουμπάι.
Όπως το συνοψίζει ο Κωνσταντίνος Σαραφόπουλος, μετά το Brexit η Βρετανία έχει γίνει περισσότερο εσωστρεφής, ενώ η Ελλάδα περισσότερο εξωστρεφής. Το κατά πόσο αυτή η αλλαγή θα αποκτήσει διάρκεια θα κρίνει εάν οι σημερινές μεμονωμένες αφίξεις αποτελούν απλώς ενδιαφέρουσες εξαιρέσεις ή τα πρώτα σημάδια μιας ευρύτερης μετακίνησης ανθρώπων και κεφαλαίων προς την Αθήνα.
Διαβάστε ακόμη
Ομόλογα: Η άνοδος των αποδόσεων δοκιμάζει τις αγορές – Οι πιέσεις και οι αντοχές της Ελλάδας
Γιάννης Μασούτης: Πώς «έστρωσε» τον ισολογισμό της Μασούτης πριν από το μεγάλο άλμα με την Κρητικός
Κάμερες παντού: Εκεί που η ζωή καταγράφεται με κάθε λεπτομέρεια
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ