Οι Ρώσοι στρέφονται ολοένα και περισσότερο στα μετρητά, καθώς ο πόλεμος πλησιάζει περισσότερο στην καθημερινότητά τους, αντιστρέφοντας μια πολυετή τάση περιορισμού της χρήσης φυσικού χρήματος και αποτυπώνοντας την αυξανόμενη αβεβαιότητα για το μέλλον.
Τα μετρητά εκτός τραπεζικού συστήματος αυξήθηκαν κατά 2,1 τρισ. ρούβλια (περίπου 25 δισ. δολάρια) τους πρώτους επτά μήνες του έτους, καταγράφοντας τον ταχύτερο ρυθμό αύξησης σε περίοδο πολέμου, σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας. Παράλληλα, το ποσοστό των μετρητών στη συνολική προσφορά χρήματος σταμάτησε να μειώνεται και άρχισε να αυξάνεται.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχία στη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας, τη Sberbank, η οποία για χρόνια επωφελούνταν από τη φθηνή χρηματοδότηση που της παρείχε η τεράστια βάση καταθετών της, ενισχύοντας τα υψηλά περιθώρια κέρδους της.
Ο οικονομικός διευθυντής της τράπεζας Τάρας Σκβόρτσοφ έχει εντείνει τους τελευταίους μήνες τις προειδοποιήσεις του, χαρακτηρίζοντας την τάση «μία από τις βασικές προκλήσεις για το τραπεζικό σύστημα». Ο ίδιος έχει κατηγορήσει δημόσια τη σκληρή φορολογική πολιτική της κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι ωθεί μέρος της οικονομικής δραστηριότητας στη σκιώδη οικονομία.
Ωστόσο, η τάση αυτή δεν συνιστά μαζική φυγή από τις τράπεζες. Οι καταθέσεις δεν έχουν μειωθεί. Αντίθετα, τα νέα χρήματα εισρέουν στο τραπεζικό σύστημα με βραδύτερο ρυθμό, καθώς όλο και περισσότεροι Ρώσοι επιλέγουν να διατηρούν μετρητά.
Αυτό που αποκαλύπτει η εξέλιξη είναι η ενίσχυση της αβεβαιότητας μεταξύ των απλών πολιτών, οι οποίοι αισθάνονται πλέον άμεσα τις επιπτώσεις από τον πόλεμο του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία, ο οποίος βρίσκεται πλέον στον πέμπτο χρόνο του.
Οι ουκρανικές επιθέσεις βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια έχουν προκαλέσει προβλήματα στην πρόσβαση στο διαδίκτυο, στις προμήθειες καυσίμων, στις μεταφορές και στα δίκτυα λιανικής, καθιστώντας τα μετρητά μια πρακτική δικλίδα ασφαλείας, όπως έχει συμβεί και σε προηγούμενες περιόδους κρίσεων.
Το κόστος αυτής της επιλογής, όμως, είναι ότι οι Ρώσοι πληρώνουν ουσιαστικά έναν «φόρο αβεβαιότητας», καθώς εγκαταλείπουν διψήφιες αποδόσεις από τις καταθέσεις τους προκειμένου να έχουν άμεση πρόσβαση σε ρευστότητα και μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας.
«Οι Ρώσοι δημιουργούν ολοένα και περισσότερο τις λεγόμενες “αποταμιεύσεις ασφαλείας”, τις οποίες πολλοί προτιμούν έναντι των στοχευμένων, μακροπρόθεσμων αποταμιεύσεων που συνήθως διατηρούνται σε λογαριασμούς ταμιευτηρίου ή καταθέσεις», δήλωσε η Ναταλία Μιλτσάκοβα, επικεφαλής αναλύτρια της Freedom Finance Global με έδρα την Αστάνα.
Η αύξηση της κυκλοφορίας μετρητών στο δεύτερο τρίμηνο ξεπέρασε τις αντίστοιχες αυξήσεις που καταγράφηκαν το 2020 και το 2023, σύμφωνα με στοιχεία της κεντρικής τράπεζας.
Τα νοικοκυριά πέρασαν από καθαρές καταθέσεις μετρητών σε καθαρές αναλήψεις, ενώ αυξήθηκαν τόσο η χρήση των ΑΤΜ όσο και οι αγορές ξένου συναλλάγματος.
Το συνολικό ποσό μετρητών σε κυκλοφορία εκτός τραπεζικού συστήματος ανερχόταν σε περίπου 20,37 τρισ. ρούβλια την 1η Αυγούστου, σημειώνοντας αύξηση 11,7% από την αρχή του έτους.
Οι επιχειρήσεις, επίσης, αναφέρουν υψηλότερα έσοδα σε μετρητά από πωλήσεις, γεγονός που δείχνει αλλαγή στις προτιμήσεις πληρωμών και όχι απαραίτητα μαζική επιστροφή στη μαύρη οικονομία.
Τον Ιούλιο, η τάση των νοικοκυριών για αποταμίευση υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Μάρτιο του 2015, σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας. Παράλληλα, ο δείκτης καταναλωτικών προσδοκιών έπεσε κάτω από το 100 για πρώτη φορά από το 2022, γεγονός που δείχνει ότι οι απαισιόδοξες εκτιμήσεις για το μέλλον υπερισχύουν.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η επιλογή δεν είναι πλέον απλώς μεταξύ αποταμίευσης και κατανάλωσης. Αντίθετα, οι Ρώσοι προτιμούν να κρατούν τα χρήματά τους κοντά τους, για κάθε ενδεχόμενο.
Οι επιθέσεις με drones σε ρωσικές πόλεις έχουν αποτελέσει σημαντικό παράγοντα πίσω από την αυξημένη ζήτηση για μετρητά, σύμφωνα με τη Μιλτσάκοβα. «Οι προληπτικές αποταμιεύσεις δημιουργούνται για λόγους ασφάλειας — για να υπάρχει ένα απόθεμα μετρητών για μια δύσκολη στιγμή, σε περίπτωση διακοπών στις ηλεκτρονικές πληρωμές ή μιας επείγουσας εκκένωσης», ανέφερε.
Οι πυρκαγιές που προκλήθηκαν από επιθέσεις drones σε μεγάλους κόμβους ηλεκτρονικού εμπορίου, οι οποίοι αποτελούν βασικό σημείο αγορών για εκατομμύρια Ρώσους, ενισχύουν αυτή την αντίληψη.
Οι φορολογικές αλλαγές και τα χαμηλότερα επιτόκια ενδέχεται να συμβάλλουν στην τάση, αλλά δεν αρκούν για να εξηγήσουν πλήρως την απότομη αντιστροφή. Το νέο φορολογικό καθεστώς τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του έτους, δίνοντας χρόνο σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά να προσαρμοστούν, ενώ ο κύκλος χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής της κεντρικής τράπεζας έχει επιβραδυνθεί, αφήνοντας τις τραπεζικές καταθέσεις ως μία από τις πιο ελκυστικές επενδυτικές επιλογές.
Η αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων λιανικής επιβραδύνθηκε περισσότερο από το ήμισυ στο δεύτερο τρίμηνο σε σχέση με έναν χρόνο πριν, ενώ η συσσώρευση μετρητών αυξήθηκε περισσότερο από πέντε φορές, σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας.
Μέχρι τον Ιούλιο, τα νοικοκυριά πρόσθεταν διπλάσια ποσά στα αποθέματα μετρητών τους σε σχέση με τις τραπεζικές καταθέσεις.
Η αυξημένη ζήτηση για μετρητά συνεχίστηκε, σύμφωνα με τα στοιχεία ρευστότητας του τραπεζικού κλάδου. Η εκροή από το τραπεζικό σύστημα λόγω της αύξησης των μετρητών σε κυκλοφορία ανήλθε σε 435 δισ. ρούβλια τον Αύγουστο, σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg.
Παρά την εικόνα αυτή, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι εμφανίζονται καθησυχαστικοί. Οι αξιωματούχοι της κεντρικής τράπεζας δήλωσαν τον περασμένο μήνα ότι η άνοδος των μετρητών δεν σημαίνει αντιστροφή της μακροπρόθεσμης πτώσης της χρήσης τους και εξακολουθούν να εκτιμούν ότι θα μειωθούν μετά τη μικρή φετινή αύξηση.
Ο Ανατόλι Ακσάκοφ, επικεφαλής της Επιτροπής Χρηματοπιστωτικών Αγορών της Κρατικής Δούμας, δήλωσε ότι «σε θεμελιώδες επίπεδο, τίποτα δεν έχει αλλάξει».
«Έχουμε δει παρόμοια εικόνα και στο παρελθόν — οι άνθρωποι αισθάνονται πιο ασφαλείς έχοντας ένα “μαξιλάρι ασφαλείας” στην τσέπη τους», έγραψε στο κανάλι του στο Telegram τον περασμένο μήνα. «Η σημερινή κατάσταση είναι ουσιαστικά το ίδιο ψυχολογικό φαινόμενο σε συνδυασμό με έναν καθαρά τεχνικό λόγο και όχι απόρριψη των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής».
Διαβάστε ακόμη
Βενετία: Γιατί ο Κλούνεϊ ανοίγει μέτωπο με Μασκ και Μπέζος (tweets)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ