Για χρόνια, η ζωή του Θορ Μπγιοργκόλφσον στη Βρετανία συγκέντρωνε όλα τα χαρακτηριστικά της διεθνούς επιχειρηματικής ελίτ που είχε επιλέξει τη χώρα ως βάση της. Διατηρούσε επενδυτική εταιρεία στο Mayfair, μια διακριτική κατοικία στην αγγλική ύπαιθρο, έστελνε τα παιδιά του σε κορυφαίο οικοτροφείο και χρηματοδοτούσε δράσεις προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, μεταξύ των οποίων η αποκατάσταση μιας έπαυλης του 17ου αιώνα στο Hampshire.
Το τελευταίο διάστημα, όμως, ο 59χρονος Ισλανδός επενδυτής, ο οποίος είχε χαρακτηριστεί κάποτε ως ο πρώτος δισεκατομμυριούχος της χώρας του, βρέθηκε αντιμέτωπος με δύσκολες αποφάσεις για το μέλλον του στη Βρετανία. Αιτία ήταν η κατάργηση του ειδικού φορολογικού καθεστώτος για τους κατοίκους που δεν θεωρούνταν μόνιμα εγκατεστημένοι στη χώρα, γνωστοί ως non-doms.
Μπροστά στην προοπτική υψηλότερης φορολόγησης της περιουσίας του στο εξωτερικό, ο Μπγιοργκόλφσον αποφάσισε να ακολουθήσει πολλούς άλλους επιχειρηματίες και εύπορους κατοίκους που εγκαταλείπουν τη Βρετανία. Μέσα στον τελευταίο χρόνο μετέφερε τη φορολογική του κατοικία στην Ιταλία και την επενδυτική του εταιρεία Novator στη Ζυρίχη. Η μεταφορά της εταιρείας είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση περίπου 20 θέσεων εργασίας στο Λονδίνο.
Η προσωπική του εμπειρία προσφέρει μια σπάνια εικόνα των αναταράξεων που προκαλεί η κατάργηση ενός φορολογικού καθεστώτος το οποίο ίσχυε στη Βρετανία από την αποικιακή εποχή. Η κυβέρνηση των Εργατικών υποστηρίζει ότι οι αλλαγές θα αποφέρουν περίπου 33 δισ. λίρες, ή 44 δισ. δολάρια, σε πρόσθετους φόρους τα επόμενα χρόνια. Αρκετές βρετανικές δεξαμενές σκέψης αμφισβητούν, ωστόσο, αυτές τις εκτιμήσεις, προειδοποιώντας ότι η μεταρρύθμιση ενδέχεται να προκαλέσει απώλειες θέσεων εργασίας, επενδύσεων και φορολογικών εσόδων.
Το βασικό ερώτημα είναι πόσοι από τους πρώην δικαιούχους του καθεστώτος θα εγκαταλείψουν τελικά τη χώρα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, εάν αποχωρήσει περισσότερο από το ένα τέταρτο του συνήθους πληθυσμού των non-doms, η πολιτική θα μπορούσε να αποδειχθεί ζημιογόνα για τα δημόσια έσοδα. Αξιόπιστα στοιχεία για τον πραγματικό αριθμό των αποχωρήσεων δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, με τη βρετανική κυβέρνηση να αναμένει ότι θα μπορέσει να παρουσιάσει σαφέστερη εικόνα το επόμενο έτος.
Ο Μπγιοργκόλφσον, πάντως, δεν έχει αμφιβολίες. «Πρόκειται για έξοδο, δεν ήταν υπερβολή», αναφέρει χαρακτηριστικά σύμφωνα με το Bloomberg. «Είναι εκπληκτικό το πόσο γρήγορα συνέβη. Οι παράπλευρες απώλειες εμφανίζονται παντού».
Η εναλλακτική ενός σταθερού φόρου
Κατά την άποψή του, η Βρετανία θα έπρεπε να αντικαταστήσει το παλαιό καθεστώς με έναν σταθερό ετήσιο φόρο για τα πολύ εύπορα πρόσωπα, αντίστοιχο με εκείνον που εφαρμόζουν χώρες όπως η Ιταλία. Ένα τέτοιο σύστημα θα έθετε ανώτατο όριο στη φορολογική επιβάρυνση της περιουσίας στο εξωτερικό και θα επέτρεπε στη χώρα να παραμείνει ανταγωνιστική στη διεθνή προσπάθεια προσέλκυσης επενδυτών υψηλής καθαρής θέσης.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι εύποροι κάτοικοι θα μπορούσαν ακόμη και να προκαταβάλουν φόρους τριών ετών, προσφέροντας στη βρετανική κυβέρνηση έσοδα δισεκατομμυρίων λιρών. Ο Μπγιοργκόλφσον αναφέρθηκε και σε συνάντηση που είχε με σύμβουλο του απερχόμενου πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, στην οποία συμμετείχαν και άλλοι εύποροι αλλοδαποί κάτοικοι της Βρετανίας. «Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι η κυβέρνηση έκανε ένα λάθος και στη συνέχεια συνειδητοποίησε ότι είχε κάνει λάθος», σημειώνει.
Το νέο βρετανικό φορολογικό σύστημα
Η Βρετανία έχει πλέον εισαγάγει ένα νέο, λιγότερο ευνοϊκό καθεστώς, το οποίο απαλλάσσει τους νεοεισερχόμενους κατοίκους από τη φορολόγηση εισοδημάτων και υπεραξιών του εξωτερικού μόνο για τέσσερα χρόνια. Παράλληλα, εξετάζει τη δημιουργία νέας επενδυτικής άδειας εισόδου, η οποία θα παρέχει τριετή διαμονή σε εύπορα άτομα που επενδύουν τουλάχιστον 5 εκατ. λίρες, δηλαδή περίπου 6,7 εκατ. δολάρια.
Το βρετανικό υπουργείο Οικονομικών υπερασπίζεται τη μεταρρύθμιση. «Εάν κάνεις τη Βρετανία σπίτι σου, τότε πρέπει να πληρώνεις και τους φόρους σου εδώ», ανέφερε εκπρόσωπός του. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η χώρα παραμένει ιδιαίτερα ελκυστικός προορισμός για διαμονή και επενδύσεις, ενώ ο βασικός φορολογικός συντελεστής επί των κεφαλαιακών κερδών είναι χαμηλότερος από εκείνον κάθε άλλης ευρωπαϊκής χώρας της G7.
Οι ενστάσεις για τον φόρο κληρονομιάς
Ο Μπγιοργκόλφσον ασκεί ιδιαίτερη κριτική στην επέκταση του βρετανικού φόρου κληρονομιάς σε περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στο εξωτερικό. Όπως υποστηρίζει, η πολιτική δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις δυσκολίες αποτίμησης μη εισηγμένων επιχειρήσεων, των οποίων η θεωρητική αξία μπορεί να μεταβάλλεται δραστικά πριν από την πραγματική πώλησή τους.
Η πολιτική αβεβαιότητα στη Βρετανία ενισχύει τις ανησυχίες των εύπορων κατοίκων. Ο Άντι Μπέρναμ, ο οποίος αναμένεται να διαδεχθεί τον Κιρ Στάρμερ στην πρωθυπουργία, έχει ταχθεί στο παρελθόν υπέρ της υψηλότερης φορολόγησης του πλούτου. Υποψήφιοι για τη διαδοχή της υπουργού Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς έχουν επίσης προτείνει την αύξηση του φόρου κεφαλαιακών κερδών, ώστε να πλησιάσει τους συντελεστές του φόρου εισοδήματος, οι οποίοι φθάνουν έως το 45%.
Οι αλλαγές στο καθεστώς των non-doms τέθηκαν σε ισχύ το προηγούμενο έτος. Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ διεύρυνε τις μεταρρυθμίσεις που είχε αρχικά προτείνει η προηγούμενη κυβέρνηση των Συντηρητικών, εντάσσοντας στον βρετανικό φόρο κληρονομιάς και περιουσιακά στοιχεία των εύπορων αλλοδαπών στο εξωτερικό. Η Ρέιτσελ Ριβς προσπάθησε αργότερα να περιορίσει τις επιπτώσεις, θεσπίζοντας όριο 5 εκατ. λιρών ανά δεκαετία για ορισμένες επιβαρύνσεις των πρώην non-doms. Για τον Μπγιοργκόλφσον, όμως, η αντίδραση ήρθε καθυστερημένα.
«Είναι λίγο αργά όταν οι άνθρωποι έχουν ήδη αγοράσει σπίτια στο εξωτερικό», υποστηρίζει. Ο ίδιος εγκαταστάθηκε στο Μιλάνο, το οποίο έχει προσελκύσει και άλλα γνωστά στελέχη της διεθνούς οικονομικής ελίτ, όπως τον συνιδρυτή της CVC Capital Partners, Ρόλι φαν Ράπαρντ, και τον βετεράνο της Goldman Sachs, Ρίτσαρντ Γκνοντ. Μεταξύ των άλλων μεγάλων ονομάτων που έχουν εγκαταλείψει τη Βρετανία περιλαμβάνονται ο Αιγύπτιος δισεκατομμυριούχος Νάσεφ Σαουίρις και ο ιδρυτής της Checkout.com, Γκιγιόμ Πουζά.
Από τη Ρωσία στην κορυφή της ισλανδικής οικονομίας
Η μετακίνηση στην Ιταλία αποτελεί ακόμη ένα κεφάλαιο στην πολυτάραχη διαδρομή του Μπγιοργκόλφσον. Αφού έφυγε από την Ισλανδία, έζησε στη Νέα Υόρκη και στη μετασοβιετική Αγία Πετρούπολη, όπου δημιούργησε μια επιχείρηση εμφιάλωσης και ζυθοποιίας, την οποία αργότερα πούλησε στη Heineken. Η επιτυχία του στο εξωτερικό τον οδήγησε ξανά στην Ισλανδία. Οι επενδύσεις του στους κλάδους των φαρμάκων και των τραπεζών τον ανέδειξαν σε μία από τις πιο προβεβλημένες επιχειρηματικές προσωπικότητες της χώρας.
Ο πατέρας του συνήθιζε να του λέει: «Μην είσαι μεγάλο ψάρι σε μια μικρή λίμνη. Να είσαι μικρό ψάρι σε μια μεγάλη λίμνη». Η φιλοσοφία αυτή δοκιμάστηκε σκληρά τα επόμενα χρόνια.
Η κατάρρευση του ισλανδικού τραπεζικού συστήματος
Ο Μπγιοργκόλφσον ήταν ο μεγαλύτερος μέτοχος της Landsbankinn, μίας από τις τρεις εμπορικές τράπεζες της Ισλανδίας. Όταν το τραπεζικό σύστημα της χώρας κατέρρευσε το 2008, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας από τις σοβαρότερες οικονομικές κρίσεις στην ιστορία της. Η Icesave, η διαδικτυακή δραστηριότητα καταθέσεων της τράπεζας, είχε συγκεντρώσει τεράστια ποσά από καταθέτες στη Βρετανία και στην Ολλανδία. Η κατάρρευσή της προκάλεσε πολυετή δικαστική και πολιτική διαμάχη για την αποζημίωση των καταθετών.
Η κρίση προκάλεσε έντονη κοινωνική οργή απέναντι στην επιχειρηματική ελίτ της Ισλανδίας. Το σπίτι του Μπγιοργκόλφσον στο Ρέικιαβικ δέχθηκε επιθέσεις με μπογιές, ενώ στους τοίχους γράφτηκαν απειλές κατά της ζωής του. Αργότερα ζήτησε δημόσια συγγνώμη για τον ρόλο του στη «φούσκα περιουσιακών στοιχείων και χρέους που οδήγησε στην κατάρρευση του ισλανδικού τραπεζικού συστήματος». Το 2014 είχε εξοφλήσει όλες τις οφειλές του.
Οι οικονομικές δυσκολίες δεν ήταν πρωτόγνωρες για την οικογένειά του. Ο προπάππος του, Θορ Γένσεν, ήταν Δανός μετανάστης που ξεπέρασε μια πρώιμη πτώχευση και δημιούργησε τη μεγαλύτερη αλιευτική εταιρεία της Ισλανδίας, συγκεντρώνοντας μία από τις μεγαλύτερες περιουσίες της χώρας. Ο πατέρας του, Μπγιοργκόλφουρ Γκούντμουντσον, πρώην ιδιοκτήτης της ποδοσφαιρικής ομάδας West Ham, είδε τη ναυτιλιακή εταιρεία Hafskip να καταρρέει τη δεκαετία του 1980. Αντιμετώπισε αργότερα ποινικές κατηγορίες και καταδικάστηκε σε ποινή ενός έτους με αναστολή. Ο Μπγιοργκόλφσον έχει περιγράψει εκείνη την περίοδο ως τη στιγμή που αναγκάστηκε να «μεγαλώσει μέσα σε μια νύχτα», προκειμένου να συμβάλει στην αποκατάσταση της οικογενειακής φήμης.
Η αποτυχία της WOM
Η πιο πρόσφατη μεγάλη επιχειρηματική αποτυχία του καταγράφηκε στη Λατινική Αμερική. Μέσω της Novator, επένδυσε επί χρόνια στην τηλεπικοινωνιακή εταιρεία WOM στη Χιλή, η οποία αργότερα επεκτάθηκε και στην Κολομβία. Η εταιρεία υπέβαλε αίτηση προστασίας από τους πιστωτές το 2024, αφού απέτυχε να αναχρηματοδοτήσει χρέος ύψους 348 εκατ. δολαρίων. Συνολικά είχε συσσωρεύσει υποχρεώσεις περίπου 1,8 δισ. δολαρίων.
Ο Μπγιοργκόλφσον απέδωσε την κατάρρευση στο υψηλό κόστος ανάπτυξης δικτύων 5G, στις αναταράξεις της πανδημίας, στις πολιτικές αλλαγές στις δύο χώρες και, κυρίως, στην εξαφάνιση της διαθέσιμης χρηματοδότησης. Μετά την εμπειρία αυτή έχει αποχωρήσει σε μεγάλο βαθμό από τον κλάδο των τηλεπικοινωνιών, υποστηρίζοντας ότι δεν πιστεύει πλέον στα οικονομικά του δεδομένα, καθώς μεγάλο μέρος των ταμειακών ροών καταλήγει στις τεχνολογικές επιχειρήσεις της Silicon Valley.
Φόβος για νέα «φούσκα»
Το χαρτοφυλάκιο της Novator περιλαμβάνει σήμερα εταιρείες όπως η επιχείρηση κυβερνοασφάλειας Nord Security, η εταιρεία ψηφιακών θεραπειών Sidekick Health, το στούντιο οπτικών εφέ DNEG και η βρετανική εταιρεία βιοτεχνολογίας Touchlight, η οποία αναπτύσσει συνθετικό DNA. Το Forbes συμπεριέλαβε τον Μπγιοργκόλφσον στη λίστα των πλουσιότερων ανθρώπων του κόσμου το 2005, χαρακτηρίζοντάς τον πρώτο δισεκατομμυριούχο της Ισλανδίας. Οι σημερινές εκτιμήσεις εξακολουθούν να τοποθετούν την καθαρή περιουσία του κοντά στο 1 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το ενδιαφέρον του στρέφεται πλέον περισσότερο προς την Ινδία, όπου προτιμά τις εισηγμένες εταιρείες και τις επενδύσεις πριν από την εισαγωγή τους στο χρηματιστήριο, αντί να δημιουργεί νέες επιχειρήσεις από το μηδέν. Η διάθεσή του για ανάληψη κινδύνου έχει περιοριστεί. Νωρίτερα μέσα στη χρονιά έδωσε εντολή στην ομάδα του να σταματήσει τις νέες επενδύσεις, θεωρώντας ότι ο ενθουσιασμός γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχει οδηγήσει τις αποτιμήσεις σε υπερβολικά υψηλά επίπεδα.
«Δεν πρόκειται να αγγίξουμε τίποτα καινούργιο μέχρι να υπάρξει κάποια διόρθωση στην αγορά», δηλώνει, συγκρίνοντας τη σημερινή κατάσταση με τη φούσκα των εταιρειών του διαδικτύου στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Χωρίς σχέδιο οικογενειακής διαδοχής
Ο Μπγιοργκόλφσον δεν σχεδιάζει επίσημη διαδοχή στη Novator. Δεν σκοπεύει να πιέσει τα παιδιά του να ενταχθούν στην οικογενειακή επιχείρηση και επιθυμεί να δημιουργήσουν πρώτα τη δική τους επαγγελματική πορεία. Σε αυτό ακολουθεί μία ακόμη συμβουλή του πατέρα του, οι νέοι είναι προτιμότερο να κάνουν τα πρώτα επιχειρηματικά τους λάθη εργαζόμενοι για κάποιον άλλον.
Διαβάστε επίσης
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας για τις επενδύσεις μετά το Ταμείο Ανάκαμψης (γραφήματα)
Αττική: Σαρωτικοί έλεγχοι με AI – Οι έξυπνες κάμερες καταγράφουν κάθε παράβαση σε πραγματικό χρόνο
SK Hynix: Προχωρά σε buyback $28,6 δισ. με «καύσιμο» την έκρηξη της AI
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ