Από τη στιγμή που τα Στενά του Ορμούζ μετατράπηκαν ουσιαστικά σε όμηρο του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες και οι κυβερνήσεις του Κόλπου άρχισαν να σχεδιάζουν ένα πρωτοφανές σχέδιο επανεκκίνησης. Η κλίμακα, δε, της επιχείρησης επανεκκίνησης θα είναι τόσο μεγάλη, ώστε ειδικοί εκτιμούν ότι θα είναι ορατή ακόμη και από το διάστημα.
Η υπογραφή της ενδιάμεσης συμφωνίας ειρήνης μεταξύ του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, και του Ιρανού προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν, ενεργοποίησε ακριβώς αυτό το σχέδιο, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας τεράστιας επιχείρησης αποκατάστασης της παραγωγής και των εξαγωγών πετρελαίου σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Μέσα σε λίγες ώρες από την υπογραφή της συμφωνίας, τρία σαουδαραβικά υπερδεξαμενόπλοια εμφανίστηκαν έξω από τα Στενά του Ορμούζ, αποτελώντας τα πρώτα σημάδια της επιστροφής της κυκλοφορίας σε μία θαλάσσια οδό από την οποία περνά σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.
Η μεγαλύτερη επανεκκίνηση πετρελαϊκής παραγωγής που έχει επιχειρηθεί
Η επανέναρξη των πετρελαϊκών δραστηριοτήτων δεν αφορά μόνο στην αποστολή δεξαμενόπλοιων.
Σε ολόκληρη την περιοχή, από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έως το Ιράκ, εταιρείες και κρατικοί φορείς ετοιμάζονται να επαναφέρουν σε λειτουργία πετρελαιοπηγές, αγωγούς, σταθμούς φόρτωσης και διυλιστήρια που υπολειτουργούσαν ή είχαν διακόψει τη λειτουργία τους κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Σύμφωνα με αξιωματούχους της περιοχής, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατάφεραν να διατηρήσουν επαρκή πίεση στα κοιτάσματά τους, ώστε να μπορούν να επανέλθουν στα προπολεμικά επίπεδα παραγωγής μέσα σε περίπου δύο εβδομάδες.
Η κλίμακα της επιχείρησης είναι τόσο μεγάλη, ώστε ειδικοί εκτιμούν ότι θα είναι ορατή ακόμη και από το Διάστημα. Καθώς τα κοιτάσματα επιστρέφουν σε πλήρη λειτουργία και οι μονάδες παραγωγής καίνε αέρια για να επανεκκινήσουν τις εγκαταστάσεις, χιλιάδες μεγαβάτ θερμικών εκπομπών θα καταγράφονται από δορυφόρους.
Ο διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, Πατρίκ Πουγιανέ, δήλωσε ενώπιον του γαλλικού κοινοβουλίου ότι η αγορά θα μπορούσε να επανέλθει σε κανονική λειτουργία μέσα στους επόμενους έξι μήνες, υπό την προϋπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά.
Οι ζημιές του πολέμου και η κατάρρευση των εξαγωγών
Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων μηνών της κρίσης, οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο μειώθηκαν κατά περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή κατά περίπου 60% σε σχέση με τα επίπεδα του Φεβρουαρίου.
Η τιμή του Brent ξεπέρασε τα 126 δολάρια το βαρέλι σε ορισμένες φάσεις της σύγκρουσης. Η αγορά απέφυγε ακόμη υψηλότερες τιμές μόνο χάρη στις μαζικές αποδεσμεύσεις στρατηγικών αποθεμάτων και στη μείωση της παγκόσμιας ζήτησης.
Η εταιρεία συμβούλων Rystad Energy υπολογίζει ότι οι επιθέσεις του Ιράν προκάλεσαν ζημιές περίπου 42 δισ. δολαρίων σε ενεργειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων διυλιστηρίων, αγωγών και εγκαταστάσεων μεταφοράς.
Ταυτόχρονα, περισσότερα από 100 δεξαμενόπλοια γεμάτα πετρέλαιο παρέμειναν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, με εκατοντάδες ναυτικούς να περιμένουν για μήνες την επανέναρξη της κυκλοφορίας.
Οι νικητές της επανεκκίνησης
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται καλύτερα προετοιμασμένα για την επιστροφή στην κανονικότητα.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου αξιοποίησαν εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς μέσω αγωγών προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα και τη Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν, περιορίζοντας μέρος των απωλειών τους.
Η εικόνα είναι πιο σύνθετη στο Ιράκ. Αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι πολλά κοιτάσματα έχουν επηρεαστεί από τη μακροχρόνια διακοπή λειτουργίας, καθώς η παραφίνη και άλλες ουσίες έχουν φράξει ορισμένα πηγάδια. Παρ’ όλα αυτά, η παραγωγή εμφανίζει ήδη σημάδια ανάκαμψης, με τη Basra Oil Co. να αναφέρει αύξηση κατά περίπου 500.000 βαρέλια ημερησίως σε σχέση με τα χαμηλά του πολέμου.
Η Wood Mackenzie εκτιμά ότι το 70% της προπολεμικής παραγωγής μπορεί να έχει αποκατασταθεί μέσα σε τρεις μήνες και το 90% μέσα σε έξι μήνες.
Η μάχη για τα δεξαμενόπλοια
Η επανεκκίνηση των εξαγωγών δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα: ποιος θα μεταφέρει όλο αυτό το πετρέλαιο.
Η διεθνής ένωση δεξαμενόπλοιων Intertanko ζητεί σαφείς εγγυήσεις για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, επισημαίνοντας ότι οι πλοιοκτήτες χρειάζονται βεβαιότητα πως δεν υπάρχουν νάρκες πριν εισέλθουν στα Στενά του Ορμούζ.
Παραμένει ασαφές ποιος θα αναλάβει την επιχείρηση αποναρκοθέτησης και πόσο θα διαρκέσει. Σύμφωνα με ειδικούς ασφαλείας, πρόκειται για διαδικασία που πιθανότατα θα απαιτήσει εβδομάδες και όχι ημέρες.
Παρά τις ανησυχίες, αρκετοί πλοιοκτήτες σπεύδουν ήδη να τοποθετηθούν εγκαίρως. Τουλάχιστον έξι υπερδεξαμενόπλοια άλλαξαν πορεία στον Ινδικό Ωκεανό και κατευθύνθηκαν προς τον Περσικό Κόλπο μόλις διαφάνηκε η πιθανότητα επαναλειτουργίας των Στενών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ελληνικά συμφέροντα καθώς και ο νοτιοκορεάτης εφοπλιστής Γκα-Χιουν Τσουνγκ, που θεωρείται σήμερα ο μεγαλύτερος διαχειριστής υπερδεξαμενόπλοιων παγκοσμίως.
Οι ναύλοι έχουν ήδη εκτιναχθεί. Σύμφωνα με ναυλομεσίτες, ορισμένοι πλοιοκτήτες ζητούν περισσότερα από 600.000 δολάρια ημερησίως για τη μεταφορά φορτίων, ποσό τουλάχιστον δεκαπλάσιο σε σχέση με τα επίπεδα του προηγούμενου έτους.
Σχεδόν 80 εκατ. βαρέλια περιμένουν το «πράσινο φως»
Την ίδια ώρα, δεκάδες υπερδεξαμενόπλοια γεμάτα πετρέλαιο παραμένουν σε ετοιμότητα στον Περσικό Κόλπο, περιμένοντας το οριστικό σήμα ότι η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια.
Σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa που συγκέντρωσε το Bloomberg, περίπου 80 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου βρίσκονται φορτωμένα σε 40 υπερδεξαμενόπλοια τύπου VLCC στον Κόλπο. Ο πραγματικός όγκος ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος, καθώς στα στοιχεία δεν περιλαμβάνονται μικρότερα δεξαμενόπλοια που επίσης μεταφέρουν φορτία από τις χώρες της περιοχής.
Πρόκειται για πετρέλαιο προερχόμενο από παραγωγούς του Περσικού Κόλπου εκτός του Ιράν, το οποίο παραμένει ουσιαστικά ακινητοποιημένο εν αναμονή της πλήρους επαναλειτουργίας του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος του πλανήτη.
Τα πρώτα φορτία κατευθύνονται προς την Ασία
Η πετρελαϊκή και ναυτιλιακή βιομηχανία παρακολουθεί στενά κάθε ένδειξη επανεκκίνησης της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ μετά την ενδιάμεση συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν.
Τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο αναμένεται να είναι από τα πρώτα πλοία που θα επιχειρήσουν να περάσουν από τη θαλάσσια οδό, καθώς οι αγοραστές στην Ασία πιέζουν για την αποκατάσταση των παραδόσεων.
Από τα 40 υπερδεξαμενόπλοια, τα 21 δηλώνουν ως προορισμό ασιατικές αγορές, ενώ πέντε από αυτά κατευθύνονται προς την Κίνα. Άλλα πέντε έχουν προορισμό κέντρα μεταφόρτωσης στα ανοικτά της Μαλαισίας και της Σιγκαπούρης. Μέχρι το πρωί της Παρασκευής, τουλάχιστον τρία δεξαμενόπλοια κινούνταν ήδη ανατολικά προς τα Στενά με κανονικές ταχύτητες πλεύσης.
Οι εξελίξεις θεωρούνται ιδιαίτερα θετικές για τα ασιατικά διυλιστήρια, τα οποία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, πολλές μονάδες αναγκάστηκαν να περιορίσουν την παραγωγή τους, ενώ αρκετές χώρες προχώρησαν σε αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων προκειμένου να καλύψουν τις ελλείψεις.
Η αισιοδοξία επιστρέφει, αλλά οι κίνδυνοι παραμένουν
Παρά τη συμφωνία, η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα.
Η επανεμφάνιση τριών σαουδαραβικών υπερδεξαμενόπλοιων στον Κόλπο του Ομάν την Πέμπτη αποτέλεσε ένδειξη ότι η ναυσιπλοΐα αρχίζει σταδιακά να επανέρχεται. Ωστόσο, ο διεθνής ναυτιλιακός οργανισμός BIMCO προειδοποίησε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι ασφαλείας παρά τη συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Παρόλα αυτά, η προοπτική επαναλειτουργίας φαίνεται να έχει ενισχύσει αρκετά την εμπιστοσύνη των πλοιοκτητών και των ναυλωτών. Στοιχεία παρακολούθησης πλοίων έδειξαν ότι φορτία σχεδόν 10 εκατομμυρίων βαρελιών είτε εξήλθαν από τα Στενά είτε βρίσκονταν σε διαδικασία διέλευσης την Πέμπτη, μεταξύ αυτών και σαουδαραβικά υπερδεξαμενόπλοια.
Οι ειδικοί επισημαίνουν πάντως ότι η πραγματική εικόνα μπορεί να διαφέρει, καθώς αρκετά πλοία έχουν απενεργοποιήσει τους πομποδέκτες τους για λόγους ασφαλείας ή επηρεάζονται από ηλεκτρονικές παρεμβολές. Επιπλέον, ορισμένα φορτία ενδέχεται να αλλάξουν προορισμό ανάλογα με τις εξελίξεις στις αγορές και την κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή.
Η Ασία περιμένει τα πρώτα φορτία
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αναμένεται να επηρεάσει άμεσα την Ασία, τον μεγαλύτερο αγοραστή πετρελαίου της Μέσης Ανατολής.
Μετά από μήνες ελλείψεων που ανάγκασαν ορισμένες χώρες να περιορίσουν τη βιομηχανική τους δραστηριότητα και να εφαρμόσουν μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, διυλιστήρια από την Ιαπωνία έως το Βιετνάμ δηλώνουν ότι κατακλύζονται ήδη από προσφορές φορτίων.
Ένα από τα πρώτα πλοία που εγκατέλειψαν τα Στενά με προορισμό το Πακιστάν μετέφερε υγροποιημένο φυσικό αέριο, σε μια χώρα που βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές ελλείψεις καυσίμων κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Οι τιμές του πετρελαίου και η επόμενη ημέρα
Η επιστροφή εκατομμυρίων βαρελιών στην αγορά ενδέχεται να αλλάξει πλήρως τις ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Πολλοί traders εκτιμούν ότι μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία αποκατάστασης, η αγορά θα επιστρέψει στο σενάριο που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο: υπερπροσφορά πετρελαίου το 2026 και αυξημένες πιέσεις στις τιμές.
Παράλληλα, κυβερνήσεις και εταιρείες θα επιχειρήσουν να αναπληρώσουν περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο βαρέλια αποθεμάτων που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης. Τα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του 1980, ενώ η Ιαπωνία έχει ήδη χρησιμοποιήσει περίπου το 15% των αποθεμάτων της από τον Μάρτιο.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν οι τιμές υποχωρήσουν, η διαδικασία αναπλήρωσης των αποθεμάτων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «μαξιλάρι» για την αγορά μέχρι το τέλος του έτους.
Διαβάστε ακόμη
UBS: Γιατί το παγκόσμιο ράλι των μετοχών δεν έχει τελειώσει
Η κόρη που αλλάζει τον πατέρα: τι δείχνουν οι έρευνες
Καύσιμα: Πότε θα περάσει η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών στην αντλία
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα