Έξι χρόνια μετά την οριστική αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση και δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που άλλαξε την πορεία της χώρας, η συζήτηση για το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα του Brexit παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ.
Για πολλούς οικονομολόγους, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπήρξε κόστος, αλλά πόσο μεγάλο ήταν. Παρά τις αρχικές προβλέψεις για άμεση ύφεση που δεν επαληθεύτηκαν, η πλειονότητα των σύγχρονων μελετών καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η βρετανική οικονομία είναι σήμερα αισθητά μικρότερη απ’ ό,τι θα ήταν αν η χώρα είχε παραμείνει στην ΕΕ.
Η ιστορία μιας μικρής επιχείρησης
Η περίπτωση της εταιρείας Eskimo, με έδρα το Μπρίστολ, αποτυπώνει χαρακτηριστικά τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν πολλές μικρές βρετανικές επιχειρήσεις.
Λίγο μετά το Brexit, η εταιρεία ανέπτυξε μια νέα γενιά ηλεκτρικών καλοριφέρ υψηλής ενεργειακής απόδοσης, αξιοποιώντας τεχνολογία που είχε αναπτυχθεί από πανεπιστημιακούς ερευνητές. Η ευρωπαϊκή αγορά φαινόταν ιδανικός προορισμός για το προϊόν, καθώς η πράσινη μετάβαση βρισκόταν ψηλά στην ατζέντα των Βρυξελλών.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο Φιλ Γουόρντ, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες που ακολούθησαν το Brexit αποδείχθηκαν αποτρεπτικές.
Το 2020 περίπου το 40% των εξαγωγών της εταιρείας κατευθυνόταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέχρι το 2025 το ποσοστό αυτό είχε περιοριστεί στο μόλις 5%.
Παρά το γεγονός ότι η εμπορική συμφωνία που διαπραγματεύθηκε η κυβέρνηση του Μπόρις Τζόνσον διατήρησε μηδενικούς δασμούς στις εξαγωγές, οι πρόσθετες πιστοποιήσεις, τα τελωνειακά έγγραφα και οι καθυστερήσεις αύξησαν το κόστος και αποθάρρυναν πελάτες και διανομείς.
Η Eskimo εγκατέλειψε τις απευθείας πωλήσεις σε Ευρωπαίους καταναλωτές, ενώ τα σχέδια επέκτασης στη Γερμανία ουσιαστικά ναυάγησαν.
Οι εξαγωγές προς την Ευρώπη συρρικνώθηκαν
Η εμπειρία της Eskimo δεν αποτελεί εξαίρεση.
Μελέτες του UK Trade Policy Observatory του Πανεπιστημίου του Σάσεξ και του Aston University Business School καταγράφουν σημαντική μείωση στην ποικιλία των προϊόντων που εξάγουν οι βρετανικές επιχειρήσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, έως το 2023 είχε χαθεί περίπου το ένα τέταρτο των διαφορετικών κατηγοριών εξαγωγών, ενώ νεότερη έρευνα εκτιμά ότι η μείωση φτάνει το 53,8% για τις εξαγωγές και το 31,5% για τις εισαγωγές όταν εξεταστούν αναλυτικά οι εμπορικές ροές ανά προϊόν και αγορά.
Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι οι βρετανικές εξαγωγές αγαθών προς την ΕΕ ήταν το 2025 περίπου 14% χαμηλότερες σε σχέση με τα επίπεδα του 2019, ενώ οι εισαγωγές ήταν μειωμένες κατά 10%.
Μάλιστα, το 2025 αποτέλεσε μία από τις χειρότερες χρονιές του αιώνα για τις εξαγωγές βρετανικών αγαθών προς την ΕΕ, με εξαίρεση μόνο την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Η διαφωνία για το πραγματικό μέγεθος της ζημιάς
Η αξιολόγηση των συνεπειών του Brexit παραμένει σύνθετη, καθώς απαιτεί τη σύγκριση της πραγματικής οικονομικής πορείας με ένα υποθετικό σενάριο όπου το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα είχε αποχωρήσει από την Ένωση.
Η περίοδος μετά το 2020 συνέπεσε με την πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία, την ενεργειακή κρίση και τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή. Οι παράγοντες αυτοί δυσκολεύουν την ακριβή απομόνωση της επίδρασης του Brexit.
Ωστόσο, η πλειονότητα των οικονομικών μελετών καταλήγει σε παρόμοιο συμπέρασμα.
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Stanford Νικ Μπλουμ, ένας από τους πιο γνωστούς ερευνητές του θέματος, υποστηρίζει ότι η οικονομική ζημιά υπήρξε τελικά μεγαλύτερη από ό,τι εκτιμούσαν πολλοί αναλυτές το 2016, αν και εκδηλώθηκε σταδιακά και όχι με τη μορφή άμεσης ύφεσης.
Οι υπηρεσίες αποτέλεσαν τη φωτεινή εξαίρεση
Εάν υπάρχει ένας τομέας που διαψεύδει τις πιο απαισιόδοξες προβλέψεις, αυτός είναι οι υπηρεσίες.
Οι εξαγωγές υπηρεσιών από το Ηνωμένο Βασίλειο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 57% την τελευταία δεκαετία, με αιχμή επαγγελματικές υπηρεσίες όπως λογιστική, νομικές συμβουλές και συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Οι εξαγωγές υπηρεσιών προς χώρες εκτός ΕΕ αυξήθηκαν κατά 49%, ενώ οι εισαγωγές υπηρεσιών από την ΕΕ ενισχύθηκαν κατά 35%.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το City του Λονδίνου και ο χρηματοοικονομικός τομέας αποδείχθηκαν πολύ πιο ανθεκτικοί απ’ ό,τι φοβούνταν πολλοί κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του δημοψηφίσματος.
Το πλήγμα στις επενδύσεις
Ιδιαίτερα σοβαρές θεωρούνται οι επιπτώσεις στις επιχειρηματικές επενδύσεις.
Ο πρώην οικονομολόγος της Τράπεζας της Αγγλίας Τζόναθαν Χάσκελ εκτιμά ότι η βρετανική οικονομία έχει χάσει περίπου 29 δισ. λίρες εξαιτίας της χαμηλότερης επενδυτικής δραστηριότητας μετά το Brexit.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, οι επιχειρηματικές επενδύσεις βρίσκονται περίπου 13% χαμηλότερα από την πορεία που ακολουθούσαν πριν από το δημοψήφισμα.
Παρόμοια συμπεράσματα προκύπτουν και από έρευνες του National Institute of Economic and Social Research και του αμερικανικού NBER, που εκτιμούν ότι οι επενδύσεις είναι κατά 12%-13% χαμηλότερες σε σχέση με το επίπεδο που θα αναμενόταν υπό διαφορετικές συνθήκες.
Η στερλίνα και το κόστος ζωής
Ένα από τα πιο άμεσα αποτελέσματα του Brexit ήταν η υποχώρηση της στερλίνας.
Μετά το δημοψήφισμα, το βρετανικό νόμισμα έχασε σημαντικό μέρος της αξίας του έναντι του δολαρίου και του ευρώ, αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών και ταξιδιών στο εξωτερικό.
Η αποδυνάμωση του νομίσματος συνέβαλε στην άνοδο των τιμών σε εισαγόμενα προϊόντα, από τρόφιμα μέχρι βιομηχανικά αγαθά.
Ταυτόχρονα, όμως, βοήθησε ορισμένους εξαγωγείς, καθώς τα βρετανικά προϊόντα έγιναν πιο ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές.
Τα νέα εμπορικά ανοίγματα
Οι υποστηρικτές του Brexit συχνά επισημαίνουν ως βασικό όφελος την ελευθερία της Βρετανίας να συνάπτει ανεξάρτητες εμπορικές συμφωνίες.
Η συμφωνία με την Ινδία θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της νέας στρατηγικής, ενώ το Λονδίνο πέτυχε επίσης να εξασφαλίσει ξεχωριστή συμφωνία με τις ΗΠΑ για τον περιορισμό των επιπτώσεων από τους δασμούς της κυβέρνησης Τραμπ.
Παρόλα αυτά, ακόμη και οι επίσημες κυβερνητικές εκτιμήσεις αναγνωρίζουν ότι οι νέες εμπορικές συμφωνίες αναμένεται να ενισχύσουν την ανάπτυξη μόνο οριακά, κατά κλάσματα ποσοστιαίας μονάδας σε βάθος δεκαετιών.
Η εικόνα της σήραγγας της Μάγχης
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο της μεταβολής στις εμπορικές σχέσεις να είναι η σήραγγα της Μάγχης.
Το 2016 περίπου 1,64 εκατομμύρια φορτηγά διέσχισαν τη σήραγγα. Το 2025 ο αριθμός είχε περιοριστεί σε 1,16 εκατομμύρια.
Σχεδόν μισό εκατομμύριο δρομολόγια φορτηγών έχουν εξαφανιστεί από έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους της Ευρώπης, γεγονός που αποτυπώνει τη μείωση των εμπορικών ροών και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κυρίως οι μικρότερες επιχειρήσεις.
Ανάλυση στοιχείων της βρετανικής φορολογικής αρχής από το London School of Economics δείχνει ότι περίπου 16.400 επιχειρήσεις, δηλαδή το 14% των εξαγωγέων προς την ΕΕ, σταμάτησαν εντελώς τις εξαγωγές τους μεταξύ 2019 και 2023.
Μια οικονομία έως και 8% συρρικνωμένη
Η ευρύτερη ακαδημαϊκή συναίνεση συγκλίνει στην εκτίμηση ότι η βρετανική οικονομία είναι σήμερα μεταξύ 3% και 8% μικρότερη σε σχέση με το επίπεδο που θα μπορούσε να έχει επιτύχει εάν η χώρα είχε παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πιο πρόσφατη μελέτη του NBER εκτιμά ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ έχει υποστεί πλήγμα 6%-8%, ενώ ξεχωριστές αναλύσεις που βασίζονται σε έρευνες χιλιάδων επιχειρήσεων καταλήγουν σε παρόμοια συμπεράσματα.
Η επόμενη δεκαετία
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι κόστισε το Brexit, αλλά ποια πορεία θα ακολουθήσει το Ηνωμένο Βασίλειο από εδώ και πέρα.
Ο κόσμος του 2026 είναι πολύ διαφορετικός από εκείνον του 2016. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υιοθετήσει πιο προστατευτική εμπορική πολιτική, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει τη βιομηχανική της στρατηγική μέσω πολιτικών «Made in Europe», ενώ η Κίνα ακολουθεί όλο και πιο επιθετική οικονομική και γεωπολιτική γραμμή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για τη σχέση Λονδίνου και Βρυξελλών αναθερμαίνεται. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι αφήνουν πλέον ανοιχτό το ενδεχόμενο βαθύτερης οικονομικής συνεργασίας με την ΕΕ στο μέλλον, ενώ τα πολιτικά κόμματα συνεχίζουν να διαφωνούν για το κατά πόσο η χώρα πρέπει να προχωρήσει σε περαιτέρω προσέγγιση ή να υπερασπιστεί το σημερινό μοντέλο.
Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα, ένα συμπέρασμα φαίνεται δύσκολο να αμφισβητηθεί: το Brexit δεν αποτελεί ιστορικό γεγονός του παρελθόντος, αλλά μια διαδικασία της οποίας οι οικονομικές και πολιτικές συνέπειες εξακολουθούν να διαμορφώνουν το μέλλον της Βρετανίας.
Διαβάστε ακόμη
Από Casio μέχρι Rolex: Η απίστευτη συλλογή που έφτιαξε ο Ζάκερμπεργκ όταν… ζήλεψε τον Αμπάνι (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.