Ιαπωνία: Γιατί όλοι οι πολίτες μπορεί να λέγονται «Σάτο» μέχρι το 2531

Σε ένα μέλλον όπου εκατομμύρια άνθρωποι θα μοιράζονται το ίδιο επώνυμο, η αναζήτηση ενός προσώπου μόνο από το όνομά του θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πραγματικό γρίφο. Αυτό είναι το εντυπωσιακό συμπέρασμα μελέτης του καθηγητή Οικονομικών του Πανεπιστημίου Τοχόκου, Χιρόσι Γιοσίντα, ο οποίος επιχείρησε να αποτυπώσει με μαθηματικούς υπολογισμούς τις μακροπρόθεσμες συνέπειες του ισχύοντος οικογενειακού δικαίου στην Ιαπωνία.

Σύμφωνα με τη μελέτη, εάν τα παντρεμένα ζευγάρια εξακολουθήσουν να υποχρεούνται να χρησιμοποιούν ένα κοινό επώνυμο, το «Σάτο» θα μπορούσε να επικρατήσει σε ολόκληρο τον πληθυσμό μέχρι το 2531.

Ο ίδιος ο καθηγητής αναγνωρίζει ότι η πρόβλεψη βασίζεται σε συγκεκριμένες παραδοχές και δεν αποτελεί βεβαιότητα. Σκοπός της έρευνας, όπως εξηγεί, είναι να αναδείξει τις πιθανές κοινωνικές συνέπειες ενός νομικού πλαισίου που έχει τις ρίζες του στα τέλη του 19ου αιώνα.

Πώς το «Σάτο» μπορεί να γίνει το μοναδικό επώνυμο

Το Σάτο είναι ήδη το συχνότερο επώνυμο στην Ιαπωνία, καθώς το φέρει περίπου το 1,5% του πληθυσμού, ενώ στη δεύτερη θέση βρίσκεται το Σουζούκι.

Με βάση την εξέλιξη της συχνότητάς του τα προηγούμενα χρόνια, ο Γιοσίντα υπολόγισε ότι, εφόσον διατηρηθούν οι σημερινές τάσεις και δεν αλλάξει η νομοθεσία, το 2446 περίπου ένας στους δύο Ιάπωνες θα ονομάζεται Σάτο.

Η αύξηση αυτή, σύμφωνα με το μαθηματικό μοντέλο, θα συνεχιστεί μέχρι το 2531, όταν το συγκεκριμένο επώνυμο θα μπορούσε να χρησιμοποιείται από το 100% του πληθυσμού.

Πρόκειται, πάντως, για ένα υποθετικό σενάριο που προϋποθέτει ότι οι παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τη διάδοση των επωνύμων θα παραμείνουν ουσιαστικά αμετάβλητοι για περισσότερους από πέντε αιώνες.

Τι θα συνέβαινε αν άλλαζε ο νόμος

Η μελέτη εξετάζει και ένα εναλλακτικό ενδεχόμενο, στο οποίο τα παντρεμένα ζευγάρια θα μπορούσαν να διατηρούν διαφορετικά επώνυμα.

Στο συγκεκριμένο σενάριο, εάν μόνο το 40% των ζευγαριών χρησιμοποιούσε κοινό επώνυμο, το ποσοστό των Ιαπώνων με το επώνυμο Σάτο θα περιοριζόταν στο 7,96% το 2531, αντί να φτάσει στο 100%.

Η τεράστια διαφορά μεταξύ των δύο προβλέψεων αναδεικνύει, σύμφωνα με την έρευνα, πόσο καθοριστικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει η οικογενειακή νομοθεσία στη διατήρηση της ποικιλομορφίας των επωνύμων.

Ο νόμος που προκαλεί αντιδράσεις

Η Ιαπωνία παραμένει η μοναδική χώρα στον κόσμο που απαιτεί από τους συζύγους να χρησιμοποιούν το ίδιο επώνυμο, μια υποχρέωση που έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση για την ανάγκη μεταρρύθμισης του οικογενειακού δικαίου.

Παρότι η κυβέρνηση έχει επιτρέψει την αναγραφή των πατρικών επωνύμων παράλληλα με τα συζυγικά σε επίσημα έγγραφα, όπως διαβατήρια, άδειες οδήγησης και πιστοποιητικά διαμονής, η βασική νομοθετική απαίτηση παραμένει.

Οργανώσεις που τάσσονται υπέρ της αλλαγής υποστηρίζουν ότι η δυνατότητα διατήρησης διαφορετικών επωνύμων θα προστατεύσει την προσωπική ταυτότητα των πολιτών και θα αποτρέψει τη σταδιακή εξαφάνιση ιστορικών οικογενειακών ονομάτων.

Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται σε μια μαθηματική πρόβλεψη για το μακρινό μέλλον, αλλά συνδέεται άμεσα με τα ατομικά δικαιώματα και την πολιτιστική κληρονομιά.

Χαρακτηριστική είναι η προειδοποίηση της ιαπωνικής εφημερίδας Asahi Shimbun, σύμφωνα με την οποία ένα έθνος όπου όλοι θα ονομάζονται Σάτο «όχι μόνο θα είναι άβολο», αλλά θα υπονομεύει και την ατομική αξιοπρέπεια, ενώ θα μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια σημαντικών στοιχείων της οικογενειακής ιστορίας.

Έτσι, πίσω από μια φαινομενικά παράδοξη πρόβλεψη για το 2531, βρίσκεται ένα πολύ πιο άμεσο ερώτημα: Πόσο μπορεί να επηρεάσει ένας νόμος του 19ου αιώνα την ταυτότητα των επόμενων γενεών;