Ένα από τα πιο ευαίσθητα κομμάτια της νέας διαπραγμάτευσης ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη δεν αφορά μόνο τα πυρηνικά ή τα Στενά του Ορμούζ, αλλά τα δισεκατομμύρια δολάρια που παραμένουν μπλοκαρισμένα εκτός Ιράν. Οι ΗΠΑ, σε συνεργασία με το Κατάρ, επεξεργάζονται σχέδιο που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τεχεράνη να χρησιμοποιήσει μέρος των παγωμένων περιουσιακών της στοιχείων για την αγορά τροφίμων, φαρμάκων και άλλων ανθρωπιστικών αγαθών.
Σύμφωνα με όσα μετέδωσε η Wall Street Journal, το σχέδιο προβλέπει αρχικά πρόσβαση σε 6 δισ. δολάρια που βρίσκονται στο Κατάρ από το 2023. Το ποσό αυτό αποτελεί μικρό μόνο μέρος των περίπου 100 δισ. δολαρίων σε ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν δεσμευμένα σε διάφορες χώρες λόγω των διεθνών κυρώσεων.
Ο μηχανισμός που συζητείται
Η βασική ιδέα είναι να δημιουργηθεί ένας ελεγχόμενος μηχανισμός πληρωμών, μέσω του οποίου η κεντρική τράπεζα του Ιράν θα μπορεί να δίνει παραγγελίες για ανθρωπιστικά αγαθά, χωρίς όμως να έχει ελεύθερη πρόσβαση στα χρήματα. Το Κατάρ θα λειτουργεί ως ενδιάμεσος κρίκος, επιτρέποντας συναλλαγές για τρόφιμα, φάρμακα και βασικά είδη, με χρηματοδότηση από παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, κυρίως έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου που έχουν δεσμευτεί στο εξωτερικό.
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και η Τεχεράνη δεν έχει συμφωνήσει στον ακριβή τρόπο εφαρμογής του. Ο μηχανισμός, εφόσον προχωρήσει, αναμένεται να αποτελέσει μέρος των συνομιλιών που θα διεξαχθούν τους επόμενους δύο μήνες ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες, με αντικείμενο τόσο το πυρηνικό πρόγραμμα όσο και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Exclusive: The U.S. is working with Qatar on a plan to make billions of dollars in frozen funds available to Iran for humanitarian spending https://t.co/JjT2HoExH8
— The Wall Street Journal (@WSJ) June 20, 2026
Για την Ουάσιγκτον, το ζητούμενο είναι να υπάρξει μια περιορισμένη οικονομική διευκόλυνση προς το Ιράν, χωρίς να δοθεί στην Τεχεράνη ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε συνάλλαγμα. Για το Ιράν, ακόμη και αυτή η περιορισμένη αποδέσμευση μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμη ανάσα σε μια οικονομία που πιέζεται από υψηλό πληθωρισμό, έλλειψη ξένου νομίσματος και κατάρρευση του τοπικού νομίσματος.
Πιθανό πρότυπο για μεγαλύτερες αποδεσμεύσεις
Η σημασία του σχεδίου δεν περιορίζεται στα 6 δισ. δολάρια που βρίσκονται στο Κατάρ. Εάν ο μηχανισμός αποδειχθεί λειτουργικός, θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για την αποδέσμευση περισσότερων ιρανικών κεφαλαίων σε άλλες χώρες.
Η Τεχεράνη επιδιώκει άμεσα πρόσβαση σε μια πρώτη δόση δεσμευμένων κεφαλαίων ύψους 24 δισ. δολαρίων. Η αποδέσμευση αυτών των ποσών, ακόμη και υπό αυστηρούς περιορισμούς, θα είχε σημαντική οικονομική και πολιτική αξία για την ιρανική ηγεσία, η οποία αναζητά τρόπους να μειώσει την πίεση στο εσωτερικό της χώρας.
Η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια Μέσης Ανατολής στο Chatham House, χαρακτήρισε ακόμη και μια περιορισμένη απελευθέρωση περιουσιακών στοιχείων ως οικονομική σανίδα σωτηρίας και ταυτόχρονα ως πολιτικό μήνυμα αποκλιμάκωσης. Κατά την εκτίμησή της, πρόκειται για ένα από τα λίγα συγκεκριμένα κίνητρα που μπορεί να εξασφαλίσει το Ιράν από την Ουάσιγκτον, ώστε να σταθεροποιήσει το νόμισμά του και να περιορίσει την εγχώρια οικονομική πίεση.
Η εύθραυστη ισορροπία της συμφωνίας
Παρά την πρόοδο στις συζητήσεις, η συμφωνία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Η ένταση ανάμεσα στις δύο πλευρές δεν έχει εξαφανιστεί και οι δημόσιες τοποθετήσεις των ηγεσιών δείχνουν πόσο εύκολα μπορεί να ανατραπεί το κλίμα.
Λίγο μετά την υπογραφή του μνημονίου, οι δηλώσεις από την ιρανική πλευρά και η απάντηση του Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέδειξαν το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης. Ο Ιρανός ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ υποστήριξε ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ συμφώνησε να σταματήσει τις εχθροπραξίες «από απελπισία», προκαλώντας την έντονη αντίδραση του Τραμπ, ο οποίος απάντησε ότι το Ιράν ήταν εκείνο που βρέθηκε υπό πίεση.
Η ρητορική αυτή δείχνει ότι, ακόμη και αν υπάρχει ένα πλαίσιο συνεννόησης, η πολιτική δυναμική παραμένει ασταθής. Η συμφωνία για τα κεφάλαια εξαρτάται από τη συμμετοχή του Ιράν στις συνομιλίες και από την πρόοδο που θα καταγραφεί στα ζητήματα που θέτει η Ουάσιγκτον.
Τι κερδίζουν οι δύο πλευρές
Για τις ΗΠΑ, ο μηχανισμός με το Κατάρ προσφέρει έναν τρόπο να δείξουν διάθεση αποκλιμάκωσης, χωρίς να εγκαταλείψουν πλήρως το καθεστώς πίεσης προς το Ιράν. Τα χρήματα δεν θα δοθούν απευθείας στην Τεχεράνη, αλλά θα χρησιμοποιηθούν υπό εποπτεία για συγκεκριμένες ανθρωπιστικές ανάγκες.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον θα αποκτήσει μεγαλύτερη ορατότητα στις συναλλαγές του Ιράν και μεγαλύτερη δυνατότητα ελέγχου στον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται τα παγωμένα κεφάλαια. Αυτό είναι κρίσιμο για όσους στις ΗΠΑ ανησυχούν ότι οποιαδήποτε οικονομική διευκόλυνση θα μπορούσε να ενισχύσει την ιρανική κυβέρνηση χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Για το Ιράν, το όφελος είναι άμεσο. Η πρόσβαση σε συνάλλαγμα, έστω και περιορισμένη, μπορεί να βοηθήσει στην αγορά βασικών αγαθών και να μειώσει μέρος της κοινωνικής πίεσης. Δεν αρκεί όμως για να ανατάξει την οικονομία. Για κάτι τέτοιο θα απαιτηθεί πολύ ευρύτερη άρση κυρώσεων, την οποία η Ουάσιγκτον συνδέει με ουσιαστική πρόοδο στο πυρηνικό ζήτημα.
Το πολιτικό ρίσκο
Οι επικριτές της συμφωνίας στις ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη λαμβάνει σημαντικά οικονομικά οφέλη πριν υποχρεωθεί να κάνει πραγματικές παραχωρήσεις. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του σχεδίου θεωρούν ότι η περιορισμένη αποδέσμευση κεφαλαίων μπορεί να συμβάλει στην αποκλιμάκωση, να στηρίξει την παγκόσμια οικονομία μέσω του ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ και να περιορίσει τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής σύγκρουσης.
Το βέβαιο είναι ότι το σχέδιο ΗΠΑ και Κατάρ κινείται σε λεπτή ισορροπία. Από τη μία πλευρά, προσφέρει στο Ιράν μια ελεγχόμενη οικονομική διέξοδο. Από την άλλη, διατηρεί στα χέρια της Ουάσιγκτον τον βασικό μοχλό πίεσης: τις κυρώσεις και την πρόσβαση στα παγωμένα δισεκατομμύρια.
Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα πάντα με τη WSJ, τα 6 δισ. δολάρια του Κατάρ δεν είναι απλώς μια ανθρωπιστική διευκόλυνση. Είναι το πρώτο τεστ για το αν μπορεί να υπάρξει ένας ευρύτερος συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο πλευρές ή αν η συμφωνία θα παραμείνει ακόμη ένα εύθραυστο επεισόδιο σε μια μακρά και δύσκολη αντιπαράθεση.
Διαβάστε ακόμη
Τηλέμαχος Λαβίδας (Lavipharm): Από την επιβίωση στο success story της νέας Lavipharm
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα