Το 1908, μέσα στην παρακμάζουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ εγκαινίαζε τη σιδηροδρομική γραμμή Χετζάζ — ένα φιλόδοξο έργο που ένωνε τη Δαμασκό με τις ιερές πόλεις της Αραβικής Χερσονήσου και σχεδιαζόταν να επεκταθεί μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η «αναβίωση» του ίδιου διαδρόμου επιστρέφει όχι ως ρομαντική αναφορά στην οθωμανική ιστορία, αλλά ως απάντηση στη μεγαλύτερη κρίση διεθνών μεταφορών που αντιμετωπίζει σήμερα η Μέση Ανατολή. Το μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ και οι συνεχιζόμενες επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα επιταχύνουν μια παγκόσμια αναζήτηση εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών. Σε αυτή τη νέα γεωοικονομική σκακιέρα, η Τουρκία επιχειρεί να μετατραπεί σε βασικό κόμβο μεταφορών ανάμεσα στην Ασία, τον Κόλπο και την Ευρώπη.
Η Άγκυρα επενδύει ταυτόχρονα σε πολλαπλούς εμπορικούς διαδρόμους: από τον «Δρόμο της Ανάπτυξης» (“Development Road”), που θα συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Τουρκία μέσω Ιράκ, μέχρι την αναβίωση της ιστορικής γραμμής Χετζάζ και τον «Μεσαίο Διάδρομο» (“Middle Corridor”), που ενώνει Κίνα και Ευρώπη μέσω Καυκάσου και Ανατολίας.
Η συγκυρία είναι εξαιρετικά ευνοϊκή για την Τουρκία. Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει αναδείξει με τον πιο δραματικό τρόπο την ευαλωτότητα των παραδοσιακών θαλάσσιων οδών. Εμπορικές ροές αξίας περίπου 650 δισεκατομμυρίων δολαρίων επηρεάζονται από το κλείσιμο των Στενών, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 2% του παγκόσμιου εμπορίου και περίπου το 25% των θαλάσσιων αποστολών πετρελαίου, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη. Αυτό έχει οδηγήσει κυβερνήσεις και επιχειρήσεις σε έναν αγώνα δρόμου για νέες χερσαίες και σιδηροδρομικές λύσεις που θα μειώνουν την εξάρτηση από τα «σημεία ασφυξίας» της Μέσης Ανατολής.
Οθωμανικές αναμνήσεις και θηριώδη λιμάνια
Παλιές ατμομηχανές, ένα ανακαινισμένο κτίριο του 20ού αιώνα και μια βασιλική άμαξα αναβιώνουν τη δόξα της σιδηροδρομικής γραμμής Χετζάζ στο σημερινό Αμμάν. Η ανακαίνιση έγινε με έξοδα του τουρκικού κράτους και από αυτό το σημείο, ο υπουργός Μεταφορών και υποδομών της Τουρκίας, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα τη συμφωνία Τουρκίας-Συρίας-Ιορδανίας για αναβίωση της διαδρομής, έργο που θα υλοποιηθεί με τη στήριξη της Σαουδικής Αραβίας και του Ομάν.
Όμως, το πιο φιλόδοξο έργο ανάπλασης των εμπορικών διαδρόμων στη Μέση Ανατολή είναι ο «Δρόμος της Ανάπτυξης» που ετοιμάζει το Ιράκ. Το περίπου 17 δισ. δολαρίων έργο θα συνδέει το υπό κατασκευή λιμάνι Grand Faw στο νότιο Ιράκ με τα τουρκικά σύνορα μέσω σύγχρονου σιδηροδρομικού και οδικού δικτύου. Από εκεί, τα φορτία θα μπορούν να κατευθύνονται προς τα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών.
Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί και τον λεγόμενο «Μεσσαίο Διάδρομο» (“Middle Corridor”), τη διαδρομή που συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη μέσω Κεντρικής Ασίας, Καυκάσου και Τουρκίας, παρακάμπτοντας τόσο τη Ρωσία όσο και τις πιο επικίνδυνες θαλάσσιες διαδρομές.
Σύμφωνα με τους Financial Times, η Άγκυρα δεν περιορίζεται σε γενικές αναφορές περί «γεωγραφικού πλεονεκτήματος», αλλά προχωρά σε συγκεκριμένες δράσεις. Μεταξύ αυτών, η τουρκική κυβέρνηση έχει ξεκινήσει προετοιμασίες για το άνοιγμα του συνοριακού περάσματος Αλικάν με την Αρμενία, το οποίο παραμένει κλειστό εδώ και 32 χρόνια. Σύμφωνα με τους FT, έχουν ήδη αρχίσει να εγκαθίστανται συστήματα ελέγχου διαβατηρίων και τελωνειακές υποδομές.
Η αναβάθμιση της Τουρκίας δεν αφορά μόνο τα εμπορεύματα αλλά και την ενέργεια, τα δεδομένα ακόμα και τη μεταφορά αφαλατωμένου νερού. Νέα σχέδια αγωγών, σιδηροδρόμων αλλά και διαδρόμων δεδομένων επιχειρούν να μετατρέψουν την Τουρκία σε πολυεπίπεδο κόμβο logistics ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν ταυτόχρονα πιέσεις αλλά και νέες δυνατότητες. Ο μεγάλος κίνδυνος αφορά κυρίως τον Πειραιά και συνολικά το μοντέλο μεταφορών που βασίζεται στη θαλάσσια διαδρομή Ασία–Σουέζ–Μεσόγειος. Εάν μεγαλύτερο μέρος των εμπορευματικών ροών αρχίσει να κατευθύνεται μέσω χερσαίων διαδρόμων που περνούν από Τουρκία και Ιράκ, ένα μέρος της διαμετακομιστικής αξίας θα μετακινηθεί εκτός ελληνικών λιμανιών.
Ταυτόχρονα όμως, η νέα αρχιτεκτονική μεταφορών μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές ευκαιρίες, κυρίως για τη Βόρεια Ελλάδα.
Η Θεσσαλονίκη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως πιθανός κόμβος διασύνδεσης Βαλκανίων και Κεντρικής Ευρώπης με τα νέα δίκτυα εμπορίου της Ανατολικής Μεσογείου, ειδικά εάν επιταχυνθούν οι σιδηροδρομικές υποδομές προς Σερβία και την υπόλοιπη Ευρώπη.
Αντίστοιχα, η Αλεξανδρούπολη ενισχύει σταθερά τον ρόλο της ως ενεργειακό και διαμετακομιστικό hub, χάρη στη γεωγραφική της θέση αλλά και στις νέες επενδύσεις σε ενέργεια και logistics. Το κρίσιμο είναι οι ελληνικές υποδομές να γίνουν μέρος του χάρτη των ευρύτερων δικτύων που αναπτύσσονται.
Όπως τονίζει σχετική έκθεση «Η επόμενη μέρα του Ορμούζ» της Strategy& (εταιρεία υπηρεσιών στρατηγικής του ομίλου PwC), «στο νέο παράδειγμα, η ικανότητα αξιόπιστης μεταφοράς εμπορευμάτων σε ένα δίκτυο έχει μεγαλύτερη σημασία από την αποτελεσματικότητα οποιουδήποτε μεμονωμένου κόμβου. Η ανταγωνιστικότητα της εφοδιαστικής θα απομακρυνθεί από τα μεμονωμένα λιμάνια και θα στραφεί προς ολοκληρωμένους διαδρόμους – πολυτροπικά συστήματα που συνδυάζουν θαλάσσιες, χερσαίες και σιδηροδρομικές υποδομές.»
Διαβάστε ακόμη
Nvidia: Συμφωνίες άνω των $40 δισ. αλλάζουν τον χάρτη της τεχνητής νοημοσύνης
Μητσοτάκης στο προσυνέδριο ΝΔ: Αναβαθμίζουμε με πράξεις Αμυνα, διπλωματία και Ενέργεια
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.