Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάστηκε αρχικά ως ένα εργαλείο που θα απελευθέρωνε τους εργαζόμενους από τις επαναλαμβανόμενες και χρονοβόρες εργασίες, επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν σε πιο σύνθετα και δημιουργικά καθήκοντα. Ωστόσο, καθώς οι επιχειρήσεις επιταχύνουν την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών, αναδύεται ένα διαφορετικό μοντέλο απασχόλησης: λιγότεροι μόνιμοι εργαζόμενοι, περισσότερες ευέλικτες συνεργασίες και αυξανόμενη εξάρτηση από την οικονομία των περιστασιακών εργασιών. Η εμπειρία της Klarna αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας μετάβασης που ήδη μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εργασία διεθνώς.
Από τα chatbots στην επιστροφή των ανθρώπων
Το 2024 η Klarna, η γνωστή εταιρεία υπηρεσιών «αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα», ανακοίνωσε ότι θα περιόριζε εκατοντάδες θέσεις εργασίας στην εξυπηρέτηση πελατών, αντικαθιστώντας μεγάλο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού με chatbot τεχνητής νοημοσύνης. Η απόφαση θεωρήθηκε τότε μια κίνηση που θα μείωνε σημαντικά τα λειτουργικά κόστη και θα εξοικονομούσε εκατομμύρια δολάρια για την επιχείρηση.
Δώδεκα μήνες αργότερα, όμως, τα δεδομένα άλλαξαν. Οι διαμαρτυρίες πελατών για τη χαμηλότερη ποιότητα εξυπηρέτησης οδήγησαν την εταιρεία στην επαναφορά ανθρώπινου προσωπικού. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, η Klarna ξεκίνησε διακριτικά νέες προσλήψεις στον τομέα της εξυπηρέτησης πελατών, εξέλιξη που αρχικά έμοιαζε να δικαιώνει όσους πίστευαν ότι οι εργαζόμενοι μπορούν ακόμη να κερδίσουν έδαφος απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη.
Το «μοντέλο τύπου Uber»
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πιο σύνθετη. Αντί να δημιουργήσει ξανά μόνιμες θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, τις οποίες προσλαμβάνει μέσω εξειδικευμένων γραφείων στελέχωσης, η Klarna στράφηκε σε ένα διαφορετικό μοντέλο. Πρόκειται για ένα σύστημα που ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Sebastian Siemiatkowski, έχει χαρακτηρίσει «μοντέλο τύπου Uber».
Στο νέο σχήμα λειτουργίας, η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζει να διαχειρίζεται τον κύριο όγκο των απλών αιτημάτων πελατών, ενώ οι πιο απαιτητικές υποθέσεις αναλαμβάνονται από εργαζόμενους με περιστασιακή απασχόληση. Ο αριθμός αυτών των συνεργατών αυξάνεται σταδιακά, δημιουργώντας μια υβριδική μορφή εξυπηρέτησης μεταξύ ανθρώπων και αλγορίθμων.
«Ακριβώς όπως κάποιος μπορεί να οδηγήσει για λίγο ως οδηγός της Uber, μπορεί στην πραγματικότητα να ενταχθεί και να εργαστεί στην εξυπηρέτηση πελατών της Klarna», δήλωσε ο Siemiatkowski σε ένα podcast τον Φεβρουάριο.
Η εργασία σε φάση μετάβασης
Η περίπτωση της Klarna αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να αναδιαμορφώσει την αγορά εργασίας.
Οι ειδικοί στην οικονομία της εργασίας εξακολουθούν να διαφωνούν σχετικά με το εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα οδηγήσει σε μαζική κατάργηση θέσεων εργασίας. Υπάρχει όμως ευρύτερη συναίνεση ότι θα αντικαταστήσει συγκεκριμένα καθήκοντα μέσα στις περισσότερες επαγγελματικές δραστηριότητες.
Η πιο αισιόδοξη προσέγγιση υποστηρίζει ότι οι αλγόριθμοι θα αναλάβουν τις απλούστερες και πιο μηχανικές εργασίες, επιτρέποντας στους ανθρώπους να επικεντρωθούν σε πιο απαιτητικές λειτουργίες. Ωστόσο, καθώς οι επιχειρήσεις ενσωματώνουν όλο και περισσότερο συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, φαίνεται να διαμορφώνεται και μια άλλη τάση: η μείωση των μόνιμων προσλήψεων και η ενίσχυση ενός πιο κατακερματισμένου εργατικού δυναμικού που θυμίζει έντονα την οικονομία των μικροεργασιών.
Τι σημαίνει «gig» εργασία
Ο όρος «gig» εργασία περιγράφει μορφές απασχόλησης που είναι ευέλικτες, βραχυπρόθεσμες ή βασίζονται σε κατά παραγγελία υπηρεσίες. Η προέλευση του όρου βρίσκεται στον χώρο της μουσικής, όπου μια εμφάνιση ή συναυλία αναφερόταν ως «gig».
Σήμερα ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για εργαζόμενους που δραστηριοποιούνται μέσω πλατφορμών όπως η Uber, η DoorDash και η Taskrabbit. Το μοντέλο αυτό προσφέρει στους εργαζόμενους τη δυνατότητα να επιλέγουν πότε και πόσο θα εργαστούν, παρέχοντας μεγαλύτερη ευελιξία.
Ταυτόχρονα, όμως, στερεί πολλές από τις παροχές που συνοδεύουν μια συμβατική σχέση εργασίας. Οι εργαζόμενοι αυτοί συνήθως δεν διαθέτουν άδεια με αποδοχές, ασφάλιση υγείας, αποζημίωση εργατικών ατυχημάτων, αμοιβή υπερωριών ή ακόμη και εγγυημένο κατώτατο μισθό.
Από την καριέρα στο «gig»
«Ένα από τα θέματα που συζητάμε ως κοινωνιολόγοι που μελετούν την εργασία είναι αυτή η ιδέα της μετάβασης της εργασίας από την «καριέρα» στη «θέση εργασίας» και, τέλος, στο «gig». Και η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά αυτή τη μετάβαση ακόμη πιο εύκολη», λέει η Alexandrea Ravenelle, κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Τσάπελ Χιλ και συγγραφέας του βιβλίου Hustle and Gig: Struggling and Surviving in the Sharing Economy.
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, η οικονομία των «gig» συνδέθηκε κυρίως με οδηγούς μεταφοράς επιβατών και διανομείς φαγητού ή προϊόντων. Πλέον, όμως, η λογική αυτή επεκτείνεται σε ολοένα περισσότερους κλάδους.
Πολλές επιχειρήσεις διαπιστώνουν ότι, όταν η τεχνολογία μπορεί να αναλάβει ορισμένα στάδια μιας εργασίας, καθίσταται ευκολότερο να περιορίσουν το μόνιμο προσωπικό και να καλύψουν ανάγκες μέσω εξωτερικών συνεργατών. Με τον τρόπο αυτό μειώνουν το κόστος μισθοδοσίας και τις υποχρεώσεις που συνδέονται με τις εργασιακές παροχές.
Πίεση στους υπαλλήλους γραφείου
Η μετάβαση αυτή επηρεάζει ιδιαίτερα τους εργαζόμενους γραφείου, καθώς οι επιχειρήσεις αναζητούν νέους τρόπους αύξησης της παραγωγικότητας μέσω της τεχνητής νοημοσύνης.
«Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται, αλλά υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι, μόλις καταστεί δυνατό να καταργηθεί η πλήρης απασχόληση, οι εταιρείες θα το κάνουν», λέει η Mary Gray, ανώτερη βασική ερευνήτρια στη Microsoft Research και συγγραφέας του βιβλίου Ghost Work: How to Stop Silicon Valley from Building a New Global Underclass.
Η ίδια επισημαίνει ότι η τεχνολογία απλώς διευκολύνει αυτή τη μετάβαση, ενώ ο βασικός λόγος παραμένει η μείωση του κόστους.
Ανάλογη είναι και η εκτίμηση της Ravenelle. «Θα το δούμε σε κάθε κλάδο», λέει, συμπληρώνοντας: «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποιος κλάδος που να είναι ασφαλής από αυτό.»
Από την υπόσχεση της ελευθερίας στην επισφάλεια
Πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, εταιρείες όπως η Uber, η DoorDash και η Instacart προσέλκυσαν εκατομμύρια εργαζόμενους προβάλλοντας την ιδέα της ανεξαρτησίας και της ευελιξίας. Οι πλατφόρμες υπόσχονταν εργασία κατά παραγγελία σε όποιον διέθετε αυτοκίνητο και διαθέσιμο χρόνο.
Στους εργαζόμενους παρουσιάστηκε η προοπτική να γίνουν οι ίδιοι «αφεντικά» του εαυτού τους, να ορίζουν τα ωράριά τους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κερδίζουν περισσότερα χρήματα από όσα θα μπορούσαν σε μια συμβατική θέση εργασίας.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, εξελίχθηκε πολύ διαφορετικά.
Η άλλη όψη της οικονομίας των πλατφορμών
Στην πράξη, εκατομμύρια εργαζόμενοι που απασχολούνται μέσω ψηφιακών πλατφορμών σε ολόκληρο τον κόσμο βρέθηκαν αντιμέτωποι με συνθήκες αυξημένης επισφάλειας. Οι αμοιβές συχνά μεταβάλλονται, τα ωράρια είναι απρόβλεπτα και οι μηχανισμοί προστασίας που ισχύουν για τους μισθωτούς απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά.
Μια πρόσφατη έκθεση της Human Rights Watch καταγράφει αναλυτικά αυτές τις εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο, υπογραμμίζοντας ότι η εργασία μέσω πλατφορμών έχει στερήσει από πολλούς εργαζόμενους θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα, όπως τον κατώτατο μισθό, την αποζημίωση σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος, την πληρωμένη αναρρωτική άδεια και τον ουσιαστικό έλεγχο του ωραρίου εργασίας τους. Την ίδια στιγμή, το συγκεκριμένο μοντέλο συμβάλλει στη δημιουργία σημαντικών κερδών για τις επιχειρήσεις που το αξιοποιούν.
Παράλληλα, ενώ οι εργαζόμενοι ενημερώνονται ότι λειτουργούν ως ανεξάρτητοι επαγγελματίες και διαχειρίζονται μόνοι τους την εργασία τους, οι πλατφόρμες εξακολουθούν να διατηρούν εκτεταμένο έλεγχο. Οι αλγόριθμοι αποφασίζουν για την ανάθεση εργασιών, τον τρόπο υπολογισμού των αμοιβών και την αξιολόγηση της απόδοσης των εργαζομένων.
Από τη μόνιμη απασχόληση στις περιστασιακές συνεργασίες
Στην έκθεση της Human Rights Watch περιλαμβάνονται μαρτυρίες εργαζομένων στον τομέα των παραδόσεων, οι οποίοι περιγράφουν ότι βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοβαρά τροχαία ατυχήματα και χρειάστηκε να καλύψουν μόνοι τους τα έξοδα περίθαλψης, καθώς δεν είχαν πρόσβαση σε συστήματα αποζημίωσης εργαζομένων, όπως συμβαίνει συνήθως με τους μόνιμους υπαλλήλους στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Άλλοι εργαζόμενοι ανέφεραν ότι περνούσαν αμέτρητες ώρες αναμονής χωρίς καμία αμοιβή περιμένοντας να εμφανιστεί πελάτης ή παραγγελία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, έως και το μισό του χρόνου που αφιέρωναν στην εργασία τους δεν αμειβόταν.
Η Λένα Σιμέτ, ανώτερη σύμβουλος οικονομικής δικαιοσύνης στη Human Rights Watch και συντάκτρια της σχετικής έκθεσης, θεωρεί ότι αυτές οι εμπειρίες λειτουργούν ως προειδοποίηση για το σύνολο της αγοράς εργασίας.
«Αυτό που παρατηρούμε στον τομέα της εργασίας με βάση τις «gig» αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, την πρώτη ένδειξη ενός ευρύτερου φαινομένου», λέει. «Πολλές θέσεις εργασίας θα μπορούσαν να μετατραπούν σε «gig». Το βλέπω απολύτως ως προάγγελο αυτού που ενδέχεται να δούμε σε πολλά τμήματα της αγοράς εργασίας».
Το μέλλον έχει ήδη αρχίσει
Αρκετά στοιχεία δείχνουν ότι η μετάβαση αυτή δεν αποτελεί μελλοντικό σενάριο αλλά ήδη εξελισσόμενη πραγματικότητα.
Έρευνα της Upwork κατέγραψε ότι περίπου 60 εκατομμύρια Αμερικανοί, δηλαδή το 39% του εργατικού δυναμικού, εργάζονται ήδη ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή μέσω βραχυχρόνιων συμβάσεων, είτε σε πλήρη είτε σε μερική απασχόληση.
Η τάση αυτή αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Statista, ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να φτάσει τα 86 εκατομμύρια άτομα έως το 2027, αντιπροσωπεύοντας περίπου το μισό εργατικό δυναμικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η μεγαλύτερη ανάπτυξη δεν παρατηρείται πλέον στους οδηγούς μεταφορών ή στους διανομείς. Το πιο δυναμικά αναπτυσσόμενο τμήμα αφορά εργαζόμενους γνώσης, όπως υπαλλήλους εξυπηρέτησης πελατών, κειμενογράφους, χρηματοοικονομικούς αναλυτές, νομικούς βοηθούς, συγγραφείς και προγραμματιστές.
Η διάβρωση των εργασιακών δικαιωμάτων
Η Ravenelle προειδοποιεί ότι η μετατροπή των εργαζομένων από μισθωτούς σε εξωτερικούς συνεργάτες ενδέχεται να έχει βαθύτερες κοινωνικές συνέπειες.
«Μόλις οι εργαζόμενοι ταξινομηθούν ως εξωτερικοί συνεργάτες, αντί για μισθωτοί, έχουμε την ανατροπή γενεών προστασίας στον χώρο εργασίας που κερδήθηκαν με κόπο», λέει, προσθέτοντας: «Κυριολεκτικά πράγματα για τα οποία πέθαναν οι προπάπποι μας, όλες αυτές οι προστασίες έχουν εξαφανιστεί».
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται η μόνη διέξοδος
Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι οδηγούνται σε τέτοιου είδους μορφές απασχόλησης, συχνά εξαιτίας της ίδιας της διάδοσης της τεχνητής νοημοσύνης.
Τον προηγούμενο μήνα, η Ravenelle δημοσίευσε έρευνα που εξετάζει τις επιπτώσεις αυτής της μεταβολής σε επαγγέλματα του δημιουργικού τομέα, όπως συγγραφείς, ηθοποιοί, φωτογράφοι, χορευτές, μουσικοί, παραγωγοί και σχεδιαστές κοστουμιών.
Μερικοί από τους συμμετέχοντες δήλωσαν ότι αρχικά ένιωθαν σχετικά προστατευμένοι από την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Πίστευαν ότι η δουλειά τους απαιτούσε τόσο σύνθετη δημιουργική κρίση ώστε τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα δεν θα μπορούσαν εύκολα να την αναπαράγουν.
Πολλοί άλλοι, όμως, είχαν ήδη περάσει σε ένα καθεστώς εργασιακής αβεβαιότητας, αναλαμβάνοντας περιστασιακές εργασίες που σχετίζονταν άμεσα με την ανάπτυξη και την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Δημιουργοί που εκπαιδεύουν τους διαδόχους τους
Μία μουσικός που συμμετείχε στην έρευνα περιέγραψε ότι εργάζεται πλέον ως «αλγοριθμική συνθέτρια». Η δουλειά της συνίσταται στη δημιουργία απλών μουσικών μοτίβων, loops και ρυθμών που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης — δηλαδή τεχνολογιών που έχουν σχεδιαστεί να παράγουν μουσική και ενδεχομένως να υποκαταστήσουν μελλοντικά τους ίδιους τους μουσικούς.
Αντίστοιχα, ένας συγγραφέας ανέλαβε μια βραχυπρόθεσμη εργασία αξιολόγησης κειμένων που είχαν παραχθεί από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για λογαριασμό μεγάλης τεχνολογικής εταιρείας.
Όταν ρωτήθηκε εάν τον προβλημάτιζε το γεγονός ότι ουσιαστικά εκπαιδεύει το λογισμικό που μπορεί στο μέλλον να τον αντικαταστήσει, η απάντησή του ήταν απολύτως πρακτική: «Αυτή είναι η καλύτερη ευκαιρία για μένα αυτή τη στιγμή. Και αν μπορείς να σκεφτείς κάτι καλύτερο, πες μου».
Το ηθικό δίλημμα ενός ηθοποιού
Ένας ακόμη συμμετέχων στην έρευνα, επαγγελματίας ηθοποιός, περιέγραψε ότι αποδέχθηκε εργασία για λογαριασμό μεγάλης πλατφόρμας streaming. Όπως του εξηγήθηκε, το συγκεκριμένο έργο θα μπορούσε στο μέλλον να περιορίσει ή ακόμη και να καταργήσει την ανάγκη για κομπάρσους και ηθοποιούς δεύτερου πλάνου στον κινηματογράφο και την τηλεόραση.
Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι βρέθηκε αντιμέτωπος με σοβαρό ηθικό δίλημμα, καθώς ένιωθε ότι συνέβαλλε σε μια τεχνολογία που θα μπορούσε να στερήσει εργασία από άλλους ανθρώπους.
«Νιώθω σαν τον εργάτη οικοδομών που τοποθετεί τα τούβλα για τους θαλάμους αερίου», είπε.
Παρά τις αντιρρήσεις του, όμως, δεν έβλεπε κάποια άλλη βιώσιμη επιλογή.
«Όχι μόνο η τεχνητή νοημοσύνη κατακτά τον κόσμο, αλλά είμαι και πάμφτωχος, οπότε καλύτερα να το δεχτώ».
Η νέα γενιά «ψηφιακών μισθοφόρων»
Η στροφή προς την οικονομία των περιστασιακών εργασιών συνδέεται συχνά με την έλλειψη εναλλακτικών επιλογών σε μια ασταθή αγορά εργασίας. Αυτό άλλωστε ήταν εξαρχής το βασικό αφήγημα της gig economy: όταν οι παραδοσιακές θέσεις εργασίας σπανίζουν, υπάρχει πάντα η δυνατότητα να εργαστεί κανείς για μια πλατφόρμα όπως η Uber.
Σήμερα, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει τις ισορροπίες στην αγορά, το ίδιο μοτίβο επανεμφανίζεται.
Η Mercor, νεοφυής επιχείρηση που δραστηριοποιείται στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης και ειδικεύεται στην εκπαίδευση δεδομένων, προσέλαβε περισσότερους από 30.000 εξωτερικούς συνεργάτες μέσα στο 2025 για εργασίες εκπαίδευσης μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται από κορυφαίες εταιρείες του κλάδου.
Ανάμεσα στους συνεργάτες αυτούς περιλαμβάνονται επαγγελματίες υψηλής εξειδίκευσης — γιατροί, δικηγόροι και τραπεζίτες — οι οποίοι αμείβονται με υψηλά ωρομίσθια προκειμένου να συμβάλουν στη βελτίωση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Η «gigification» φτάνει και στην υγεία
Η μετάβαση προς την οικονομία των περιστασιακών συνεργασιών δεν περιορίζεται στους δημιουργικούς επαγγελματίες ή στους εργαζόμενους γραφείου. Αντίστοιχες τάσεις αρχίζουν να εμφανίζονται και στον τομέα της υγείας, όπου οι νοσηλευτές βρίσκονται αντιμέτωποι με μια νέα μορφή εργασιακής οργάνωσης που αρκετοί περιγράφουν ως «gigification» του επαγγέλματος.
Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα δίκτυα νοσοκομείων έχουν αναθέσει μέρος του βασικού προσωπικού τους σε πλατφόρμες εργασίας που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, όπως οι ShiftMed, CareRev και Clipboard Health.
Οι συγκεκριμένες υπηρεσίες έχουν συχνά παρουσιαστεί ως η «Uber για τη νοσηλευτική». Η φιλοσοφία τους θυμίζει έντονα τα πρώτα βήματα της οικονομίας των πλατφορμών: κατεβάζεις μια εφαρμογή, διαμορφώνεις το πρόγραμμά σου, διεκδικείς διαθέσιμες βάρδιες και λειτουργείς ως ο δικός σου εργοδότης.
Οι υποσχέσεις και η πραγματικότητα
Όπως συνέβη και με άλλες πλατφόρμες της gig economy, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πιο σύνθετη από τις αρχικές υποσχέσεις.
Πολλοί νοσηλευτές που εργάζονται μέσω αυτών των εφαρμογών αναφέρουν ότι λαμβάνουν χαμηλότερες αμοιβές, βρίσκονται σε συνεχή ανταγωνισμό για την εξασφάλιση βαρδιών και συχνά καλούνται να καλύπτουν μόνοι τους δαπάνες που σε μια συμβατική εργασιακή σχέση θα αναλάμβανε ο εργοδότης.
Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζεται να προμηθεύονται προσωπικό εξοπλισμό, όπως στηθοσκόπια και θερμόμετρα, μεταφέροντας στους ίδιους κόστος που παραδοσιακά ανήκε στις υποχρεώσεις των νοσοκομείων.
Παρά τις δυσκολίες αυτές, ορισμένοι εργαζόμενοι εξακολουθούν να βλέπουν τις πλατφόρμες ως τη μοναδική διαθέσιμη επιλογή. Μία νοσηλεύτρια που συμμετείχε σε σχετική έρευνα συνόψισε αυτή την πραγματικότητα με μια φράση: «Δεν έχω άλλη επιλογή».
Οι εξαιρέσεις από τους κανόνες
Παράλληλα, οι πλατφόρμες αυτές έχουν ακολουθήσει στρατηγική παρόμοια με εκείνη που υιοθέτησε στο παρελθόν η Uber, επιδιώκοντας να εξαιρεθούν από κανονιστικά πλαίσια που θα τις αντιμετώπιζαν ως συμβατικές εταιρείες προσωρινής απασχόλησης.
Η προσπάθεια αυτή έχει αποδώσει καρπούς σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ. Τουλάχιστον 17 πολιτείες αναγνωρίζουν πλέον τις πλατφόρμες «gig nursing» ως «πλατφόρμες εργαζομένων στον τομέα της υγείας» και όχι ως επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης.
Η διαφοροποίηση αυτή τις απαλλάσσει από σημαντικό μέρος των κανονισμών που προστατεύουν τους εργαζόμενους. Το αποτέλεσμα είναι χαμηλότερες αμοιβές, περιορισμένες παροχές και μικρότερο επίπεδο εργασιακής προστασίας.
Παράλληλα, πολλές από τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον χώρο έχουν αποκτήσει αποτιμήσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων, επιβεβαιώνοντας ότι το επιχειρηματικό μοντέλο θεωρείται ιδιαίτερα κερδοφόρο από τους επενδυτές.
Η απάντηση των εργαζομένων
Απέναντι σε αυτή τη μεταβολή, αρκετές ομάδες εργαζομένων επιχειρούν να αξιοποιήσουν έναν από τους λίγους διαθέσιμους μοχλούς πίεσης: τη συνδικαλιστική οργάνωση.
Τον Μάρτιο, εργαζόμενοι στον χώρο της υγείας στην Καλιφόρνια πραγματοποίησαν απεργιακές κινητοποιήσεις κατά της Kaiser Permanente. Στο επίκεντρο των διαμαρτυριών βρέθηκε η χρήση τεχνητής νοημοσύνης και η ανησυχία ότι ορισμένα τμήματα της εργασίας τους μεταφέρονται σταδιακά σε τεχνολογικά συστήματα.
Αντίστοιχες εξελίξεις καταγράφηκαν και στον χώρο της πληροφορικής. Τον Μάιο, εργαζόμενοι στον κλάδο IT του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας ψήφισαν υπέρ της συνδικαλιστικής τους οργάνωσης, εκφράζοντας ανησυχίες για τις απολύσεις αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνεται η τεχνητή νοημοσύνη στο εργασιακό περιβάλλον.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως αιτία συνδικαλισμού
Ο Max Belasco, αναλυτής επιχειρηματικών συστημάτων στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες και μέλος της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας, εξηγεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε καθοριστικό λόγο για τη λήψη της απόφασης.
«Βασικό παράγοντα για τον οποίο αποφασίσαμε να συνδικαλιστούμε», χαρακτήρισε τις ανησυχίες γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι οι εργαζόμενοι δεν είναι αντίθετοι στις νέες τεχνολογίες ούτε απορρίπτουν την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Εκείνο που ζητούν είναι η εφαρμογή της να γίνεται με στρατηγικό σχεδιασμό και όχι αποκλειστικά ως εργαλείο μείωσης του λειτουργικού κόστους.
Όπως ανέφερε, οι εργαζόμενοι επιθυμούν το πανεπιστήμιο να αξιοποιεί τα νέα εργαλεία παραγωγικά και υπεύθυνα, αντί να τα αντιμετωπίζει απλώς ως μέσο εξοικονόμησης χρημάτων.
Η ανάγκη για νέους κανόνες
Παρά τις επιμέρους αντιδράσεις και τις πρωτοβουλίες συνδικαλισμού, αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι οι πραγματικές λύσεις θα πρέπει να προέλθουν από ευρύτερες πολιτικές παρεμβάσεις σε πολιτειακό, ομοσπονδιακό αλλά και διεθνές επίπεδο.
Η Mary Gray υποστηρίζει ότι μία πιθανή κατεύθυνση θα ήταν η καθιέρωση ορισμένων «βασικών δικαιωμάτων» που θα παρέχονται σε όλους ανεξάρτητα από το είδος της απασχόλησής τους.
Σε αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται η καθολική πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη ή ακόμη και η εφαρμογή ενός καθολικού βασικού εισοδήματος, το οποίο θα λειτουργούσε ως δίχτυ ασφαλείας σε μια αγορά εργασίας που αλλάζει ραγδαία.
Προστασία για ανεξάρτητους συνεργάτες
Άλλες προτάσεις επικεντρώνονται στη δημιουργία επίσημων πλαισίων προστασίας για ανεξάρτητους εργολάβους και εργαζόμενους της gig economy.
Στο πλαίσιο αυτό συζητείται ήδη μια παγκόσμια συνθήκη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας των Ηνωμένων Εθνών, η οποία θα μπορούσε να θεσπίσει κοινά πρότυπα για τις αμοιβές, τις συνθήκες ασφάλειας και τα εργασιακά δικαιώματα των εργαζομένων σε πλατφόρμες.
Η Σιμέτ εκτιμά ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση ενίσχυσης των δικαιωμάτων των εργαζομένων.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι το χρονικό παράθυρο για ουσιαστικές παρεμβάσεις ενδέχεται να κλείνει γρήγορα. Κατά την άποψή της, τώρα είναι η στιγμή για τη θέσπιση ισχυρότερων προστατευτικών μέτρων, πριν οι νέες μορφές εργασίας παγιωθούν χωρίς επαρκείς δικλείδες ασφαλείας.
Ένα μοντέλο που παραμένει κερδοφόρο
Η ίδια θεωρεί ότι οι κυβερνήσεις έχουν συχνά επιδείξει υπερβολική επιφυλακτικότητα απέναντι στις απαιτήσεις για αυστηρότερη ρύθμιση των πλατφορμών, αποδεχόμενες τα επιχειρήματα των επιχειρήσεων ότι η λειτουργία τους θα καταστεί δυσκολότερη εάν ενισχυθούν οι υποχρεώσεις απέναντι στους εργαζομένους.
Ωστόσο, η Σιμέτ απορρίπτει αυτή τη λογική.
«Παραμένει ένα πολύ κερδοφόρο μοντέλο εργασίας, ακόμη και αν πρέπει να συμμορφώνεσαι με ορισμένους κανονισμούς», λέει η Simet, προσθέτοντας: «Και αν αυτό το επιχειρηματικό μοντέλο μπορεί να επιβιώσει μόνο με την εκμετάλλευση των εργαζομένων, τότε ίσως δεν θα έπρεπε να υπάρχει».
Διαβάστε ακόμη
Ιδιωτικό χρέος: 5 παρεμβάσεις για την προστασία των πολιτών (πίνακας)
Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία: Η τελευταία μεγάλη ευκαιρία και το ανοιχτό στοίχημα του 25%
Old money εναντίον νέοπλουτων: Η μεγάλη μάχη στα social media έχει νικητή
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα