Από τις συνδρομές που ανανεώνονται χωρίς να το αντιληφθεί ο χρήστης μέχρι τις διαδικτυακές αγορές που δημιουργούν τεχνητή πίεση για άμεση πληρωμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αλλάξει τους κανόνες του ψηφιακού εμπορίου. Στο επίκεντρο της νέας πρωτοβουλίας βρίσκονται οι παραπλανητικές πρακτικές των επιχειρήσεων, οι εθιστικοί μηχανισμοί των πλατφορμών και η εμπορική επιρροή των influencers, με στόχο την ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί την Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act – DFA), ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να περιορίσει τις τεχνικές μέσω των οποίων οι διαδικτυακές υπηρεσίες ενθαρρύνουν τους χρήστες να παραμένουν περισσότερο χρόνο στις εφαρμογές ή να πραγματοποιούν δαπάνες που διαφορετικά ενδεχομένως θα απέφευγαν.
Οι προτεινόμενες αλλαγές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μέχρι τα βιντεοπαιχνίδια, τις ηλεκτρονικές συνδρομές και τις αγορές εισιτηρίων.
Μεταξύ άλλων, προβλέπονται δυνατότητα απενεργοποίησης του ατελείωτου scrolling, αυστηρότεροι κανόνες για τις συνδρομές, περιορισμοί στις αγορές μέσα σε παιχνίδια και μεγαλύτερη διαφάνεια στις διαφημιστικές συνεργασίες των influencers.
Ατελείωτο scrolling και αυτόματη αναπαραγωγή: Τι αλλάζει για τους χρήστες
Μία από τις βασικές παρεμβάσεις αφορά στις λειτουργίες των ψηφιακών πλατφορμών που σχεδιάζονται ώστε να παρατείνουν τον χρόνο παραμονής των χρηστών.
Η νέα πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα απενεργοποίησης χαρακτηριστικών εθιστικού σχεδιασμού, όπως η αδιάκοπη κύλιση περιεχομένου, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και οι επίμονες ειδοποιήσεις ή προτροπές.
Οι συγκεκριμένες λειτουργίες δεν πρόκειται να απαγορευθούν συνολικά. Ωστόσο, οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να τις απενεργοποιούν.
Οι ρυθμίσεις δεν περιορίζονται στις παραδοσιακές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, αλλά επεκτείνονται και σε chatbots τεχνητής νοημοσύνης και εφαρμογές AI companions, οι οποίες λειτουργούν ως ψηφιακοί σύντροφοι των χρηστών.
Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει την απαγόρευση των λεγόμενων «dark patterns», δηλαδή σχεδιαστικών πρακτικών που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των καταναλωτών, ωθώντας τους σε αποφάσεις που ενδεχομένως δεν θα λάμβαναν υπό διαφορετικές συνθήκες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι παραπλανητικές ενδείξεις περιορισμένης διαθεσιμότητας ενός προϊόντος, όπως τα μηνύματα ότι «απομένουν μόνο δύο τεμάχια» ή ότι το προϊόν πρόκειται σύντομα να εξαντληθεί, με σκοπό να δημιουργηθεί αίσθηση επείγοντος.
Παιδιά και βιντεοπαιχνίδια: Περιορισμοί στις αγορές και στους μηχανισμούς ανταμοιβής
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των ανηλίκων από εμπορικές πρακτικές που μπορούν να ενθαρρύνουν υπερβολικές δαπάνες στο διαδίκτυο.
Στον τομέα των βιντεοπαιχνιδιών, η πρόταση προβλέπει περιορισμούς σε μηχανισμούς που συνδέουν την πρόοδο ή την απόκτηση πλεονεκτήματος με πρόσθετες πληρωμές.
Πρόκειται για τις πρακτικές pay-to-win, όπου ο παίκτης πληρώνει για να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, και pay-to-progress, στις οποίες απαιτούνται πληρωμές για την ταχύτερη ή ευκολότερη εξέλιξη μέσα στο παιχνίδι.
Στο στόχαστρο βρίσκονται επίσης χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν σε τυχερά παιχνίδια, καθώς μπορούν να επηρεάσουν ιδιαίτερα τους νεότερους χρήστες.
Το προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβάνει ακόμη περιορισμούς στις αθέμιτες μορφές εξατομικευμένης διαφήμισης και τιμολόγησης, όταν αυτές απευθύνονται σε παιδιά ή εκμεταλλεύονται ευάλωτα χαρακτηριστικά των καταναλωτών.
Influencers: Υποχρεωτική διαφάνεια στις εμπορικές συνεργασίες
Σημαντικές αλλαγές προωθούνται και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται το διαφημιστικό περιεχόμενο από δημιουργούς περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να καταστήσει σαφέστερη τη διάκριση ανάμεσα στις προσωπικές προτάσεις ενός influencer και στις πληρωμένες εμπορικές συνεργασίες.
Σύμφωνα με την πρόταση, κάθε διαφημιστικό μήνυμα ή εμπορική συνεργασία θα πρέπει να επισημαίνεται με τρόπο ξεκάθαρο για τον καταναλωτή, ώστε να μην παρουσιάζεται ως ανεξάρτητη προσωπική σύσταση.
Ειδικές προβλέψεις αφορούν στην προστασία των παιδιών από περιπτώσεις κατά τις οποίες επιχειρήσεις αξιοποιούν εμπορικά την εμπιστοσύνη που έχουν αναπτύξει οι ανήλικοι προς συγκεκριμένους δημιουργούς περιεχομένου.
Ψηφιακές συνδρομές: Ευκολότερη ακύρωση και τέλος στις αυτόματες χρεώσεις χωρίς συναίνεση
Αλλαγές προτείνονται και στις υπηρεσίες που λειτουργούν με συνδρομητικό μοντέλο, με στόχο να περιοριστούν οι ανεπιθύμητες χρεώσεις και οι δυσκολίες ακύρωσης.
Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να προσφέρουν ευκολότερη διαδικασία διακοπής μιας συνδρομής, χωρίς περιττά εμπόδια που αποθαρρύνουν τον χρήστη να αποχωρήσει από την υπηρεσία.
Παράλληλα, προβλέπεται έγκαιρη ενημέρωση πριν από τη λήξη μιας δωρεάν δοκιμαστικής περιόδου ή την αυτόματη ανανέωση συγκεκριμένων συμβάσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι η μετατροπή μιας δωρεάν δοκιμής σε συνδρομή επί πληρωμή θα απαιτεί ενεργή συναίνεση του καταναλωτή.
Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να αντιμετωπιστούν περιπτώσεις στις οποίες οι χρήστες ξεκινούν μια δωρεάν υπηρεσία και στη συνέχεια χρεώνονται χωρίς να έχουν αντιληφθεί εγκαίρως την ενεργοποίηση της πληρωμένης συνδρομής.
Διαφάνεια στις τιμές και ανθρώπινη εξυπηρέτηση αντί για chatbot
Η νέα πρωτοβουλία επεκτείνεται και στην παρουσίαση των τιμών σε ψηφιακές συναλλαγές.
Ειδικές διατάξεις αφορούν στις αγορές με εικονικά νομίσματα εντός εφαρμογών, όπου η πραγματική οικονομική επιβάρυνση δεν είναι πάντοτε άμεσα κατανοητή.
Αντίστοιχα, ενισχύονται οι απαιτήσεις διαφάνειας στη δυναμική τιμολόγηση εισιτηρίων για πολιτιστικές και αθλητικές διοργανώσεις.
Σε περιπτώσεις όπου οι καταναλωτές περιμένουν σε διαδικτυακή ουρά για να αγοράσουν εισιτήρια, θα πρέπει να ενημερώνονται τόσο για την τρέχουσα τιμή όσο και για την υψηλότερη δυνατή τιμή που ενδέχεται να κληθούν να καταβάλουν.
Μια ακόμη πρόβλεψη αφορά στην εξυπηρέτηση πελατών. Οι καταναλωτές θα αποκτούν δικαίωμα επικοινωνίας με άνθρωπο, αντί να περιορίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένες συνομιλίες με chatbot.
Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου και όφελος 13,7 δισ. ευρώ
Παράλληλα με την Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη, η Κομισιόν προτείνει την αναθεώρηση του Κανονισμού για τη Συνεργασία στην Προστασία των Καταναλωτών (CPC).
Η μεταρρύθμιση θα ενισχύσει τις εξουσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επιτρέποντάς της να διερευνά απευθείας μεγάλες υποθέσεις με σημαντικές επιπτώσεις σε καταναλωτές πολλών κρατών-μελών.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται δυνατότητα επιβολής προστίμων έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας επιχείρησης.
Παράλληλα, επιδιώκεται ταχύτερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών για υποθέσεις που ξεπερνούν τα σύνορα ενός κράτους.
Οι εταιρείες που εδρεύουν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης θα υποχρεούνται επίσης να διαθέτουν νομικό εκπρόσωπο εντός της ΕΕ, προκειμένου να συνεργάζεται με τις αρμόδιες αρχές.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, το συνολικό οικονομικό όφελος για τους Ευρωπαίους καταναλωτές θα μπορούσε να φτάσει τα 13,7 δισ. ευρώ ετησίως, εφόσον συνυπολογιστεί και ο χρόνος που χάνεται λόγω αθέμιτων ψηφιακών πρακτικών.
Οι ενστάσεις και τα επόμενα βήματα
Παρά τον στόχο ενίσχυσης της προστασίας των χρηστών, η πρόταση έχει προκαλέσει διαφορετικές αντιδράσεις.
Από την πλευρά των οργανώσεων ψηφιακών δικαιωμάτων, η Ιτσάσο Ντομίνγκεθ ντε Ολαθαμπάλ, σύμβουλος πολιτικής της European Digital Rights (EDRi), επισημαίνει ότι οι ρυθμίσεις για τον εθιστικό σχεδιασμό εξακολουθούν να μεταφέρουν μεγάλο μέρος της ευθύνης στους ίδιους τους χρήστες.
Η δυνατότητα απενεργοποίησης τέτοιων λειτουργιών, σύμφωνα με την προσέγγισή της, δεν αρκεί απαραίτητα για την αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών.
Μια αυστηρότερη λύση θα ήταν οι εθιστικοί μηχανισμοί να παραμένουν απενεργοποιημένοι από προεπιλογή και να ενεργοποιούνται μόνο κατόπιν επιλογής του χρήστη.
Στον αντίποδα, εκφράζονται επιφυλάξεις για την προσθήκη νέων κανονιστικών απαιτήσεων σε ένα ήδη σύνθετο ευρωπαϊκό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει κανόνες για τις ψηφιακές υπηρεσίες, την τεχνητή νοημοσύνη, την προστασία δεδομένων και τις διαδικτυακές πλατφόρμες.
Επιπλέον, εκπρόσωποι της βιομηχανίας βιντεοπαιχνιδιών αμφισβητούν το εύρος των περιορισμών που προτείνονται για τις αγορές εντός παιχνιδιών.
Οι νέοι κανόνες δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ. Η πρόταση πρέπει να εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ, προτού ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, το περιεχόμενο των διατάξεων ενδέχεται να τροποποιηθεί.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.