Μια θεμελιώδης ανατροπή στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης βρίσκεται πλέον σε πλήρη εξέλιξη, καθώς ένα καύσιμο που επί δεκαετίες στήριξε τη βιομηχανική ανάπτυξη και την ηλεκτροδότηση της ηπείρου περιορίζεται σταδιακά σε δευτερεύοντα ρόλο. Ο άνθρακας, άλλοτε ένας από τους βασικούς πυλώνες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, υποχώρησε το 2025 σε επίπεδα που δεν είχαν καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συνδυαστική συμμετοχή λιθάνθρακα και λιγνίτη έπεσε για πρώτη φορά κάτω από το 10% της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής, φθάνοντας μόλις στο 9,2%. Πρόκειται για εξέλιξη με ιδιαίτερη συμβολική αλλά και οικονομική σημασία, καθώς αποτυπώνει την ταχύτητα με την οποία μετασχηματίζεται το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.
Ειδικότερα, ο λιθάνθρακας κάλυψε το 2025 μόλις το 3,7% της ηλεκτρικής ενέργειας που παρήχθη στην ΕΕ, με την παραγωγή να διαμορφώνεται στις 105.601 GWh. Αντίστοιχα, ο λιγνίτης είχε μερίδιο 5,5%, παράγοντας 154.186 GWh.
Τα δύο καύσιμα, επομένως, απέχουν πλέον πολύ από την κυρίαρχη θέση που κατείχαν πριν από μερικές δεκαετίες, καθώς η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού στρέφεται όλο και περισσότερο προς διαφορετικές μορφές παραγωγής.
Ιστορικό χαμηλό και στην κατανάλωση
Η υποχώρηση δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος. Το 2025 καταγράφηκαν ιστορικά χαμηλά και στη συνολική κατανάλωση άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για ευρύτερη και μακροχρόνια μεταβολή.
Η κατανάλωση λιγνίτη περιορίστηκε στους 184 εκατ. τόνους, ενώ εκείνη του λιθάνθρακα υποχώρησε στους 107 εκατ. τόνους. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για τα χαμηλότερα επίπεδα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της ΕΕ.
Η τάση αυτή αντανακλά τη σταδιακή εγκατάλειψη των πιο ανθρακικά εντατικών μορφών παραγωγής ενέργειας, αλλά και τη μετατόπιση επενδύσεων προς τεχνολογίες που έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Ταυτόχρονα, η οικονομική ανταγωνιστικότητα του άνθρακα έχει δεχθεί πιέσεις από το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ η ταχεία ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας έχει περιορίσει περαιτέρω τον χώρο που καταλαμβάνουν τα ορυκτά καύσιμα στο ευρωπαϊκό μίγμα ηλεκτροπαραγωγής.
Χώρες που έχουν ήδη αποχαιρετήσει τον άνθρακα
Η μετάβαση βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο σε κάθε κράτος-μέλος. Ωστόσο, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει στην πλήρη διακοπή συγκεκριμένων μορφών ανθρακικής ηλεκτροπαραγωγής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πορτογαλία, η οποία από το 2021 έπαψε να χρησιμοποιεί λιθάνθρακα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Τρία χρόνια αργότερα, το 2024, η Σλοβακία σταμάτησε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη.
Οι εξελίξεις αυτές αποτυπώνουν μια διαδικασία που εξελίσσεται με διαφορετικές ταχύτητες σε ολόκληρη την Ευρώπη, ανάλογα με τη δομή της οικονομίας, τις διαθέσιμες ενεργειακές πηγές και τον βαθμό εξάρτησης κάθε χώρας από τα ορυκτά καύσιμα.
Για κράτη με ιστορικά μεγάλη παρουσία του άνθρακα, η μετάβαση είναι περισσότερο σύνθετη, καθώς συνδέεται όχι μόνο με την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και με θέσεις εργασίας, τοπικές οικονομίες και μεγάλες βιομηχανικές υποδομές.
Από το 35% του 1990 στο 9,2%
Η έκταση της αλλαγής γίνεται ακόμη πιο εμφανής εάν η σημερινή κατάσταση συγκριθεί με εκείνη των αρχών της δεκαετίας του 1990.
Το 1990, ο λιθάνθρακας αντιπροσώπευε το 19,8% της ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ, ενώ ο λιγνίτης είχε μερίδιο 15,3%. Συνολικά, δηλαδή, τα δύο καύσιμα κάλυπταν περισσότερο από το ένα τρίτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Τότε αποτελούσαν αντίστοιχα τη δεύτερη και την τρίτη μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρώπη. Σήμερα, η συνολική συμμετοχή τους έχει περιοριστεί στο 9,2%, γεγονός που σημαίνει ότι μέσα σε περίπου τρεισήμισι δεκαετίες έχασαν σχεδόν τα τρία τέταρτα του μεριδίου τους.
Η υποχώρηση δεν πραγματοποιήθηκε απότομα. Ήταν μια σταδιακή διαδικασία κατά την οποία διαφορετικές πηγές ενέργειας ξεπέρασαν διαδοχικά τον άνθρακα.
Η πυρηνική ενέργεια πέρασε μπροστά από λιθάνθρακα και λιγνίτη ήδη από το 1994. Ακολούθησε το φυσικό αέριο το 2019, ενώ το 2023 τόσο η υδροηλεκτρική όσο και η αιολική παραγωγή απέκτησαν μεγαλύτερο μερίδιο. Το 2024 προστέθηκε στη λίστα και η ηλιακή ενέργεια, ολοκληρώνοντας μια εντυπωσιακή αναδιάταξη των πηγών ηλεκτροπαραγωγής.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο άνθρακας, από βασικός πρωταγωνιστής του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, βρίσκεται πλέον πίσω από μια σειρά άλλων τεχνολογιών.
Και το όριο του 10% που έσπασε το 2025 αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική ένδειξη ότι η ευρωπαϊκή ηλεκτροπαραγωγή έχει εισέλθει σε μια νέα ενεργειακή εποχή, στην οποία ο ρόλος του άνθρακα γίνεται ολοένα και μικρότερος.
Διαβάστε ακόμη
Ηλεκτρονικά τιμολόγια: Παράθυρο πεντάμηνης παράτασης για χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις
Ακτοπλοΐα δύο ταχυτήτων – Οι μεγάλοι επενδύουν, οι μικροί μένουν πίσω (πίνακες)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ