Η αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών κονδυλίων που διατίθενται για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών τίθεται υπό αμφισβήτηση από νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ). Παρά το γεγονός ότι μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχουν δεσμευθεί περίπου 43 δισ. ευρώ για παρεμβάσεις σε οικιστικά κτίρια, οι ελεγκτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα προγράμματα αποφέρουν περιορισμένα ενεργειακά οφέλη, καθώς η χρηματοδότηση δεν κατευθύνεται συστηματικά στις επενδύσεις που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν τη μεγαλύτερη εξοικονόμηση ενέργειας.
Η έκθεση επισημαίνει ότι σημαντικό μέρος των πόρων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας διοχετεύεται σε εργασίες που ολοκληρώνονται πιο εύκολα και γρήγορα, αντί να στηρίζονται εκτεταμένες ανακαινίσεις με μακροπρόθεσμα οφέλη. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τα κτίρια κατοικίας ευθύνονται για περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ σχεδόν το 75% του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από χαμηλή ενεργειακή απόδοση.
Προτεραιότητα στην απορρόφηση και όχι στη μέγιστη εξοικονόμηση
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα έπρεπε να κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε έργα που εξασφαλίζουν το υψηλότερο ενεργειακό όφελος. Ωστόσο, οι ελεγκτές διαπιστώνουν ότι στην πράξη η επιλογή των παρεμβάσεων επηρεάστηκε περισσότερο από την ευκολία και την ταχύτητα υλοποίησης.
Όπως επισημαίνει ο Νικόλαος Μηλιώνης, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον συγκεκριμένο έλεγχο, οι πόροι του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κατευθύνθηκαν συχνά «εκεί όπου ήταν ευκολότερο να δαπανηθούν και όχι εκεί όπου θα επέφεραν τη μεγαλύτερη αλλαγή».
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να προκρίνονται πιο περιορισμένες παρεμβάσεις, όπως η αντικατάσταση κουφωμάτων ή η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων, ενώ έργα μεγαλύτερης κλίμακας, όπως η θερμομόνωση κελύφους, η αναβάθμιση στεγών ή οι ολοκληρωμένες ενεργειακές ανακαινίσεις, να προχωρούν με βραδύτερους ρυθμούς και να παρουσιάζουν μικρότερη συμμετοχή.
Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η επιλογή αυτή ενδέχεται να εγκλωβίσει πολλά κτίρια σε χαμηλότερα επίπεδα ενεργειακής απόδοσης, καθώς οι μελλοντικές παρεμβάσεις θα καταστούν πιο δαπανηρές και τεχνικά πιο σύνθετες.
Η αξιολόγηση βασίζεται στις παρεμβάσεις και όχι στην κατανάλωση
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται και στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται τα αποτελέσματα των προγραμμάτων. Σύμφωνα με την έκθεση, η έμφαση δίνεται κυρίως σε δείκτες που αφορούν την υλοποίηση των έργων, όπως ο αριθμός των κατοικιών που ανακαινίστηκαν ή η συνολική επιφάνεια που καλύφθηκε από τις παρεμβάσεις, αντί να εξετάζεται η πραγματική μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.
Τα στοιχεία που παρουσιάζει το ΕΕΣ είναι ενδεικτικά. Από τα 111 μέτρα ενεργειακής ανακαίνισης που εξετάστηκαν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόνο τρία περιλάμβαναν συγκεκριμένους στόχους εξοικονόμησης ενέργειας, γεγονός που δυσχεραίνει την ουσιαστική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους.
Παράλληλα, οι ελεγκτές εκφράζουν επιφυλάξεις για την αξιοπιστία των πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης, τα οποία αποτελούν βασικό εργαλείο εκτίμησης των εξοικονομήσεων. Όπως σημειώνεται, οι σχετικές μετρήσεις βασίζονται κυρίως σε θεωρητικά μοντέλα και όχι στην πραγματική κατανάλωση ενέργειας, η οποία επηρεάζεται από τον τρόπο χρήσης κάθε κατοικίας και τις συνήθειες των νοικοκυριών. Επιπλέον, καταγράφονται συχνά αποκλίσεις και σφάλματα που μπορούν να οδηγήσουν τόσο σε υπερεκτίμηση όσο και σε υποεκτίμηση των ενεργειακών οφελών.
Ζητήματα κόστους και αποδοτικότητας των παρεμβάσεων
Η έκθεση αναδεικνύει ακόμη ένα σημαντικό πρόβλημα, που αφορά την οικονομική αποδοτικότητα των προγραμμάτων. Σύμφωνα με τους ελεγκτές, δεν υπάρχει επαρκής παρακολούθηση του κόστους που απαιτείται για κάθε μονάδα εξοικονομούμενης ενέργειας, γεγονός που δυσκολεύει τον έγκαιρο εντοπισμό παρεμβάσεων με χαμηλή αποτελεσματικότητα.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται το ιταλικό πρόγραμμα Superbonus, μέσω του οποίου καλυπτόταν έως και το 110% του κόστους ενεργειακής ανακαίνισης κατοικιών. Το ΕΕΣ εκτιμά ότι περίπου 14 δισ. ευρώ από τους πόρους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας προορίζονται για τη χρηματοδότηση του συγκεκριμένου προγράμματος, επισημαίνοντας όμως ότι το κόστος ανά μονάδα εξοικονομούμενης ενέργειας αποδείχθηκε σχεδόν τετραπλάσιο σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις.
Κατά συνέπεια, οι ελεγκτές θεωρούν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν συνιστά αποδοτική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων.
Ανάγκη για καλύτερη στόχευση των ευρωπαϊκών κονδυλίων
Στο τελικό της συμπέρασμα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι μελλοντικές ευρωπαϊκές επενδύσεις στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών θα πρέπει να συνοδεύονται από σαφέστερη στόχευση, αξιόπιστους δείκτες αποτελεσματικότητας και ουσιαστική παρακολούθηση της πραγματικής εξοικονόμησης ενέργειας.
Διαφορετικά, προειδοποιεί το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, υπάρχει ο κίνδυνος σημαντικοί κοινοτικοί πόροι να μην αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, αφήνοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση μακριά από τους στόχους που έχει θέσει για την ενεργειακή μετάβαση, την εξοικονόμηση ενέργειας και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Διαβάστε ακόμη
Ψηφιακό ευρώ: Το μεγάλο τεστ της Ευρώπης – 36 πάροχοι πληρωμών στη δοκιμή, συμμετέχει και η Ελλάδα
Τέλος εποχής για τα «δάνεια της κρίσης»
Goldman Sachs και Edge επενδύουν £340 εκατ. σε νέο πύργο γραφείο στο London Bridge
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.