Τέλος εποχής για τα «δάνεια της κρίσης»

Κλείνει ο κύκλος και για τα τελευταία «βαρίδια» από την εποχή της μεγάλης κρίσης στις τράπεζες.

Μετά από 15 χρόνια εκτεταμένων αναδιαρθρώσεων, τιτλοποιήσεων και δραστικής μείωσης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, το τραπεζικό σύστημα εισέρχεται πλέον στην τελική φάση εκκαθάρισης δύο από τις πλέον σύνθετες «κληρονομιές» της προηγούμενης περιόδου: των δανείων τύπου step up και των στεγαστικών δανείων σε ελβετικό φράγκο. Πρόκειται για δύο κατηγορίες που συνδέονται στενά μεταξύ τους, καθώς σημαντικό ποσοστό των δανείων σε ελβετικό φράγκο που ρυθμίστηκαν τα προηγούμενα χρόνια μετατράπηκαν σε συμβάσεις step up, με αποτέλεσμα σήμερα οι δύο υποθέσεις να εξελίσσονται παράλληλα.

Τα step up μια ρύθμιση που βαίνει στο τέλος της

Τα δάνεια step up σχεδιάστηκαν ως λύση σε μια εξαιρετικά δύσκολη οικονομική συγκυρία. Η βασική τους φιλοσοφία ήταν να προσφέρουν χαμηλές μηνιαίες δόσεις στα πρώτα χρόνια της αποπληρωμής, επιτρέποντας στους δανειολήπτες να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους όταν τα εισοδήματά τους είχαν μειωθεί δραματικά. Η διαφορά, όμως, μεταξύ της χαμηλής αρχικής δόσης και της πραγματικής οφειλής δεν διαγραφόταν. Μεταφερόταν προς το τέλος της διάρκειας του δανείου, δημιουργώντας μια σημαντικά αυξημένη τελική υποχρέωση, τη γνωστή «δόση μπαλόνι» (balloon payment). Το μοντέλο αυτό λειτούργησε ως προσωρινή ανάσα, αλλά ουσιαστικά μετέθεσε το πρόβλημα στο μέλλον.

Η άνοδος των ευρωπαϊκών επιτοκίων μετά το 2022 ανέδειξε τις αδυναμίες αυτών των ρυθμίσεων. Τα περισσότερα δάνεια step up είναι συνδεδεμένα με κυμαινόμενο επιτόκιο, γεγονός που οδήγησε σε σημαντική αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης. Παράλληλα, πλησιάζει πλέον η χρονική περίοδος κατά την οποία πολλές από αυτές τις συμβάσεις θα οδηγηθούν στη μεγάλη τελική δόση, δημιουργώντας τον κίνδυνο νέων καθυστερήσεων.

Το συνολικό άνοιγμα των τεσσάρων συστημικών τραπεζών στα δάνεια αυτού του τύπου υπολογίζεται μεταξύ 4,5 και 5 δισ. ευρώ και αφορά περίπου 50.000 δανειολήπτες. Από αυτά, περίπου 500 εκατ. ευρώ χαρακτηρίζονται ήδη ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου, καθώς βρίσκονται στο στάδιο 3 των λογιστικών προτύπων και παρακολουθούνται στενά από τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (SSM).

Η εποπτική πίεση είναι πλέον σαφής. Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026 οι τράπεζες καλούνται να έχουν καταργήσει ουσιαστικά το μοντέλο των step up και να έχουν μετατρέψει τα συγκεκριμένα δάνεια σε κλασικά τοκοχρεολυτικά δάνεια γραμμικής απόσβεσης, με σαφές πρόγραμμα αποπληρωμής και χωρίς μελλοντική «δόση μπαλόνι». Για όσα δάνεια δεν έχουν αναδιαρθρωθεί θα κινδυνεύσουν να χαρακτηριστούν ως νέα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα (NPEs), επιβαρύνοντας τους ισολογισμούς των τραπεζών με πρόσθετες προβλέψεις.

Στο πλαίσιο αυτό, οι τράπεζες έχουν επιταχύνει τις προτάσεις προς τους πελάτες τους, προσφέροντας μετατροπή σε τοκοχρεολυτικά δάνεια με σταθερό επιτόκιο και, όπου απαιτείται, επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής ώστε να περιοριστεί η αύξηση της μηνιαίας δόσης. Αν και η νέα δόση είναι συνήθως υψηλότερη από τη χαμηλή δόση που ίσχυε στο καθεστώς step up, ο δανειολήπτης αποκτά πλήρη εικόνα του κόστους μέχρι τη λήξη του δανείου, εξαλείφοντας την αβεβαιότητα και τον κίνδυνο της μεγάλης τελικής καταβολής.

Σύμφωνα με τραπεζικές εκτιμήσεις, μέχρι το τέλος του 2026 αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί η μετατροπή περίπου του 70% του συνολικού χαρτοφυλακίου των step up σε συμβατικά τοκοχρεολυτικά δάνεια. Προς το παρόν πάντως το ποσοστό είναι αρκετά χαμηλότερο και κινείται μεταξύ 40% και 50%. Για το υπόλοιπο ποσοστό, που αφορά κυρίως πιο σύνθετες ή προβληματικές περιπτώσεις, εξετάζονται εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και νέες τιτλοποιήσεις ή μεταβιβάσεις χαρτοφυλακίων σε επενδυτές και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, ώστε να περιοριστεί ο αντίκτυπος στους τραπεζικούς ισολογισμούς και να ολοκληρωθεί οριστικά η εκκαθάριση αυτής της κατηγορίας δανείων.

Η μεγάλη προσπάθεια για τα δάνεια σε ελβετικό

Παράλληλα εξελίσσεται και η μεγάλη διαδικασία διευθέτησης των στεγαστικών δανείων σε ελβετικό φράγκο, τα οποία αποτέλεσαν ίσως το μεγαλύτερο διαρθρωτικό πρόβλημα της στεγαστικής πίστης στην Ελλάδα. Από τα περίπου 14 δισ. ευρώ που είχαν χορηγηθεί ιστορικά, σημαντικό μέρος έχει ήδη αποπληρωθεί, ωστόσο χιλιάδες δανειολήπτες εξακολουθούν να επηρεάζονται από τις μεγάλες μεταβολές της συναλλαγματικής ισοτιμίας που επιβάρυναν σημαντικά τις οφειλές τους. Σήμερα, υπολογίζεται ότι έχει αποπληρωθεί περίπου το 60% του αρχικού αυτού όγκου, με αποτέλεσμα τα συνολικά ενεργά (εξυπηρετούμενα ή ρυθμισμένα) δάνεια να αφορούν δεκάδες χιλιάδες δανειολήπτες (σχεδόν 19.000 έχουν ήδη ξεκινήσει τις διαδικασίες υπαγωγής στο νέο πλαίσιο).

Το νέο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τη μετατροπή των δανείων σε ευρώ, με βελτιωμένη συναλλαγματική ισοτιμία και σταθερό επιτόκιο, ενώ το ύψος της ελάφρυνσης διαφοροποιείται ανάλογα με τα εισοδηματικά και περιουσιακά χαρακτηριστικά κάθε δανειολήπτη. Παράλληλα παρέχεται δυνατότητα επιμήκυνσης της διάρκειας αποπληρωμής, με στόχο τη διατήρηση της μηνιαίας δόσης σε διαχειρίσιμα επίπεδα.

Η καταληκτική ημερομηνία για την υποβολή αιτήσεων ένταξης στη ρύθμιση παρατάθηκε επίσημα έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Η παράταση αυτή δόθηκε από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για όλες τις κατηγορίες δανειοληπτών, ώστε να διευκολυνθεί η μαζική ένταξη στην πλατφόρμα.

Η ρύθμιση προβλέπει τη μετατροπή του δανείου από ελβετικό φράγκο σε ευρώ με «κούρεμα» της τρέχουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας και σταθερό επιτόκιο για όλη την υπόλοιπη διάρκεια αποπληρωμής. Το όφελος είναι κλιμακωτό και κυμαίνεται από 15% έως 50% μείωση στην ισοτιμία, ανάλογα με τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια του δανειολήπτη.

Η πρόοδος του συγκεκριμένου προγράμματος θεωρείται ήδη σημαντική. Οι πληροφορίες από την αγορά αναφέρουν ότι περίπου το 50% των επιλέξιμων δανείων έχει ήδη ενταχθεί ή βρίσκεται στο τελικό στάδιο ολοκλήρωσης της διαδικασίας ρύθμισης, ενώ οι αιτήσεις συνεχίζονται ενόψει της καταληκτικής προθεσμίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα των δανείων σε ελβετικό φράγκο που παρέμεναν ενήμερα μέχρι πρόσφατα είχε ήδη ρυθμιστεί μέσω συμβάσεων step up, γεγονός που εξηγεί γιατί οι δύο διαδικασίες μετασχηματισμού εξελίσσονται ουσιαστικά ταυτόχρονα.

Με την ολοκλήρωση των δύο αυτών παρεμβάσεων, οι ελληνικές τράπεζες επιδιώκουν να κλείσουν οριστικά ένα από τα τελευταία κεφάλαια της κρίσης, περιορίζοντας δραστικά τις εστίες μελλοντικού πιστωτικού κινδύνου. Για τους δανειολήπτες, η μετάβαση σημαίνει υψηλότερη προβλεψιμότητα, κατάργηση των πολύπλοκων μηχανισμών αποπληρωμής και μεγαλύτερη ασφάλεια ως προς την εξέλιξη της οφειλής τους. Για το τραπεζικό σύστημα, σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της εξυγίανσης των χαρτοφυλακίων λιανικής πίστης και την απομάκρυνση ακόμη δύο σημαντικών εκκρεμοτήτων που είχαν τις ρίζες τους στη μεγαλύτερη οικονομική κρίση που γνώρισε η χώρα τις τελευταίες δεκαετίες.

Τα δύο μεγάλα «μέτωπα» των τραπεζών

Διαβάστε ακόμη 

Ελευσίνα – Οινόφυτα: Η κυβέρνηση βάζει ξανά στο κάδρο τη μεγάλη «παράκαμψη» της Αττικής 

Με 12,5 δισ. ευρώ τζίρο,1,5 δισ. ευρώ επενδύσεις και σχεδόν 227 χιλ. εργαζομένους πλέον τα ελληνικά ξενοδοχεία 

Αφορολόγητα ενοίκια: Παράταση, επέκταση και νέα κίνητρα στο τραπέζι

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα