Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εισέρχεται σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις των τελευταίων δεκαετιών, με τους φόβους για ένα νέο ενεργειακό σοκ να εντείνονται όσο πλησιάζει η θερινή περίοδος και τα αποθέματα αρχίζουν να εξαντλούνται. Οι πιέσεις που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η παρατεταμένη αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και η περιορισμένη ροή νέων φορτίων πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για την παγκόσμια οικονομία.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε ότι οι αγορές μπορεί να βρεθούν σε «κόκκινη ζώνη» ήδη από τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, καθώς η καλοκαιρινή αύξηση της ζήτησης θα συναντήσει διαρκώς μειούμενα αποθέματα και σοβαρές διαταραχές στην προσφορά από τη Μέση Ανατολή.
Κατά τον ίδιο, το σημαντικότερο βήμα για την αποκλιμάκωση της κρίσης παραμένει το πλήρες και άνευ όρων άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Χωρίς επαναφορά της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, οι αγορές κινδυνεύουν να περάσουν από την περίοδο ανησυχίας στην εποχή πραγματικής στενότητας προσφοράς.
Προειδοποίηση για νέο ενεργειακό σοκ
Ο επικεφαλής του ΙΕΑ ξεκαθάρισε ότι η κατάσταση γίνεται ολοένα πιο δύσκολη, καθώς τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται σταθερά, ενώ η ζήτηση αυξάνεται λόγω της ταξιδιωτικής περιόδου σε Ευρώπη, Ηνωμένες Πολιτείες και Ασία.
Όπως ανέφερε, η ενεργειακή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή γεωπολιτική πίεση, την οποία χαρακτήρισε πιο έντονη από οτιδήποτε έχει δει μέχρι σήμερα στον κλάδο. Υποστήριξε μάλιστα ότι η σκιά της γεωπολιτικής δεν είχε ποτέ τόσο κυρίαρχο ρόλο στον ενεργειακό τομέα όσο σήμερα.
Ο Μπιρόλ επανέλαβε ότι ο ΙΕΑ είναι έτοιμος να συντονίσει νέα απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, εφόσον κριθεί απαραίτητο, όπως είχε συμβεί και τον Μάρτιο. Σύμφωνα με τον ίδιο, μεγάλο μέρος των συλλογικών αποθεμάτων των κρατών-μελών δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί, γεγονός που αφήνει θεωρητικά περιθώρια παρέμβασης.
Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα αποθέματα αλλά την απουσία νέας προσφοράς από τη Μέση Ανατολή. Οι αγορές καταναλώνουν πετρέλαιο χωρίς να αναπληρώνονται επαρκώς οι ποσότητες που λείπουν, κάτι που δημιουργεί όλο και μεγαλύτερη ανισορροπία.
Η μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών
Ο επικεφαλής του ΙΕΑ εκτίμησε ότι περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως λείπουν πλέον από τη διεθνή αγορά εξαιτίας των διαταραχών στην περιοχή του Κόλπου. Υποστήριξε επίσης ότι η σημερινή κρίση είναι πιο σοβαρή ακόμη και από τις πετρελαϊκές αναταράξεις του 1973, του 1979 αλλά και από την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία το 2022.
Η εκτίμηση αυτή συνδέεται όχι μόνο με το μέγεθος της απώλειας προσφοράς αλλά και με το γεγονός ότι οι βασικές ενεργειακές υποδομές της περιοχής έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές. Η επαναφορά της παραγωγής σε κανονικά επίπεδα δεν θεωρείται άμεση υπόθεση.
Ο Μπιρόλ εμφανίστηκε ιδιαίτερα απαισιόδοξος για το ενδεχόμενο γρήγορης αποκατάστασης της παραγωγικής ικανότητας, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και χώρες με ισχυρή πετρελαϊκή παρουσία, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δύσκολα θα επανέλθουν σύντομα στα προπολεμικά επίπεδα.
Την ίδια στιγμή, κράτη που βασίζουν μεγάλο μέρος των δημοσίων εσόδων τους στο πετρέλαιο, όπως το Ιράκ, κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωπα με σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα, καθώς η περιορισμένη παραγωγή μειώνει τα διαθέσιμα κεφάλαια για επενδύσεις και επανεκκίνηση των υποδομών.
Αλλάζει ο ενεργειακός χάρτης
Η κρίση φαίνεται ότι επιταχύνει και μια βαθύτερη μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται την ενεργειακή ασφάλεια. Η Μέση Ανατολή, που επί δεκαετίες θεωρούνταν ο βασικός και σχετικά αξιόπιστος προμηθευτής ενέργειας για πολλές οικονομίες, αρχίζει πλέον να αντιμετωπίζεται ως πηγή αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου.
Ο Μπιρόλ εκτίμησε ότι τα επόμενα χρόνια πολλές χώρες θα αναζητήσουν νέες στρατηγικές για τις εισαγωγές καυσίμων, στρεφόμενες σε πιο «ασφαλείς» πηγές ενέργειας ακόμη κι αν αυτές κοστίζουν περισσότερο.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι κυβερνήσεις θα ενισχύσουν τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πυρηνική ενέργεια αλλά και σε εγχώρια παραγωγή που θεωρείται οικονομικά βιώσιμη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ο άνθρακας ενδέχεται να επιστρέψει προσωρινά στο ενεργειακό μείγμα, καθώς οι χώρες προσπαθούν να περιορίσουν την εξάρτησή τους από ασταθείς περιοχές.
Η στροφή αυτή αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο τις αγορές ενέργειας αλλά και τη βιομηχανική πολιτική, τις επενδύσεις και το κόστος ηλεκτροπαραγωγής σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο φόβος για νέο κύμα πληθωρισμού
Η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων αυξάνουν το κόστος μεταφορών, παραγωγής και logistics, δημιουργώντας νέες πληθωριστικές πιέσεις στις οικονομίες.
Ο επικεφαλής του ΙΕΑ εξέφρασε μάλιστα ανησυχία ότι η νέα άνοδος των τιμών μπορεί να αξιοποιηθεί πολιτικά από ακραίες πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη, οι οποίες θα επιχειρήσουν να παρουσιάσουν τον πληθωρισμό ως αποτυχία των κυβερνήσεων και του υφιστάμενου πολιτικού συστήματος.
Υπογράμμισε όμως ότι οι τιμές πετρελαίου καθορίζονται διεθνώς και δεν σχετίζονται άμεσα με τις εσωτερικές πολιτικές επιλογές κάθε χώρας.
Αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν
Την ίδια στιγμή, οι διπλωματικές προσπάθειες για αποκλιμάκωση της κρίσης δεν φαίνεται να αποδίδουν καρπούς. Οι συνομιλίες ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν συνεχίζονται με δυσκολία, ενώ οι ενδείξεις προόδου παραμένουν περιορισμένες.
Το Πακιστάν, που λειτουργεί ως βασικός μεσολαβητής, έχει εντείνει τις επαφές με την Τεχεράνη, ωστόσο η αναβολή σημαντικών διπλωματικών επισκέψεων θεωρείται ένδειξη ότι οι δύο πλευρές παραμένουν μακριά από μια ουσιαστική συμφωνία.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν επανέλαβε ότι η χώρα δεν πρόκειται να δεχθεί την εξαγωγή των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου σε τρίτη χώρα, επιμένοντας στη διατήρηση του ελέγχου του πυρηνικού της προγράμματος.
Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να στέλνει αντιφατικά μηνύματα για τη στάση που θα τηρήσουν οι ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν. Άλλοτε υποβαθμίζει τη σημασία του εμπλουτισμένου ουρανίου και άλλοτε δηλώνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποκτήσουν τον έλεγχο του υλικού και θα το καταστρέψουν.
Η αβεβαιότητα αυτή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις αγορές, οι οποίες προσπαθούν να εκτιμήσουν αν υπάρχει πραγματικά περιθώριο διπλωματικής λύσης ή αν η κρίση θα παραταθεί για πολλούς ακόμη μήνες.
Παράλληλα, η Τεχεράνη προχωρά στη διαμόρφωση νέου πλαισίου ελέγχου της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες της περιοχής.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά ασταθές ενεργειακό περιβάλλον, όπου οι τιμές, η προσφορά και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι μεταβάλλονται διαρκώς, ενισχύοντας τον φόβο για ένα νέο παγκόσμιο οικονομικό σοκ.
Διαβάστε ακόμη
Αγγελική Δράκου & Κώστας Παπάζογλου (Grizo & Prasino): Τα ελληνικά βότανα από τη Θράκη
Ματιέ Πιγκάς: Ο εκδότης που θέλει να γίνει πρόεδρος της Γαλλίας
Πορτογαλία: Πώς μια χώρα 10 εκατομμυρίων κατοίκων έγινε ο φόβος των Big Tech
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα