Καθώς τα φράγματα στον ποταμό Hiitolanjoki στη Φινλανδία κατεδαφίστηκαν, ο ποταμός άρχισε να αλλάζει — η ροή του νερού επιταχύνθηκε και η θερμοκρασία του μειώθηκε, με αποτέλεσμα να μην ακούγεται πια τόσο σαν δεξαμενή, αλλά ξανά σαν ποταμός. Τότε εμφανίστηκαν τα ψάρια.
Παρόμοιες μεταμορφώσεις λαμβάνουν χώρα σε όλη την Ευρώπη, όπου οι χώρες «ξηλώνουν» παλαιά φράγματα που κάποτε τροφοδοτούσαν μύλους και εργοστάσια, αλλά πλέον συχνά δεν εξυπηρετούν σχεδόν κανένα σκοπό.
Το 2025 απομακρύνθηκαν 603 φράγματα σε 21 χώρες σύμφωνα με την τελευταία ετήσια έκθεση της «Dam Removal Europe», μιας συμμαχίας έξι οργανώσεων που εργάζονται για την αποκατάσταση της συνδεσιμότητας των ποταμών.
Οι απομακρύνσεις συνέβαλαν στην επανασύνδεση περισσότερων από 3.740 χιλιομέτρων ποταμών σε ολόκληρη την ήπειρο και συνδέονται με τον στόχο της ΕΕ για την αποκατάσταση 25.000 χιλιομέτρων ποταμών ελεύθερης ροής έως το 2030.
Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι η αποκατάσταση των ποταμών υιοθετείται όλο και ευρύτερα, αλλά αντανακλούν επίσης μια ευρύτερη επανεκτίμηση του τρόπου λειτουργίας των ποταμών σε μια εποχή ακραίων κλιματικών φαινομένων. Αυτό που κάποτε θεωρούνταν πρόοδος, θεωρείται πλέον όλο και περισσότερο ως ένα αυξανόμενο περιβαλλοντικό βάρος.
Εκτιμάται ότι 1,2 εκατομμύρια τέτοιου είδους εμπόδια κατακερματίζουν τους ποταμούς της Ευρώπης. Πολλά από τα έργα αυτά κατασκευάστηκαν πριν από δεκαετίες για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας, τη ναυσιπλοΐα ή τη γεωργία, αλλά χιλιάδες από αυτά είναι πλέον παρωχημένα.
Επιστήμονες και περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι συνέπειες μπορεί να είναι εκτεταμένες. Μεγάλοι όγκοι νερού στα φράγματα μπορούν να χαθούν μέσω της εξάτμισης. Η οργανική ύλη που παγιδεύεται στα φράγματα συσσωρεύεται και αποσυντίθεται με την πάροδο του χρόνου, απελευθερώνοντας μεθάνιο — ένα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου που συμβάλλει σημαντικά στην υπερθέρμανση του πλανήτη, σύμφωνα με αναλυτές που μίλησαν στο CNN.
Τα κατακερματισμένα οικοσυστήματα είναι επίσης πολύ λιγότερο ικανά να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες πλημμύρες, τις ξηρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Κατά την τελευταία δεκαετία, εννέα στις δέκα φυσικές καταστροφές στην ήπειρο σχετίζονταν με το νερό, ανέφερε ο οργανισμός.
Παράλληλα, υπάρχουν επίσης αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με τη γηράσκουσα υποδομή ύδρευσης της Ευρώπης. Πολλά φράγματα δεν συντηρούνται σωστά και μπορούν να αποτελέσουν κινδύνους για την ασφάλεια καθώς φθείρονται, ιδίως κατά τη διάρκεια ακραίων καιρικών φαινομένων.
Η απομάκρυνση ενός φράγματος, ωστόσο, σπάνια είναι τόσο απλή όσο η κατεδάφιση σκυροδέματος. Τα έργα μπορεί να απαιτούν χρόνια περιβαλλοντικών εκτιμήσεων, τεχνικών μελετών και διαπραγματεύσεων με τους ιδιοκτήτες των φραγμάτων και τις τοπικές αρχές. Μετά την κατεδάφιση, τα ιζήματα πρέπει να διαχειρίζονται προσεκτικά, οι όχθες των ποταμών να σταθεροποιούνται και τα οικοσυστήματα να παρακολουθούνται. Όμως, μόλις αφαιρεθούν τα εμπόδια, η μεταμόρφωση μπορεί να συμβεί με εντυπωσιακή ταχύτητα.
Στη Φινλανδία, η απομάκρυνση των τριών υδροηλεκτρικών φραγμάτων κατά μήκος του ποταμού Hiitolanjoki μεταξύ 2021 και 2023 άνοιξε εκ νέου τις διαδρομές μετανάστευσης για τον σοβαρά απειλούμενο σολομό των εσωτερικών υδάτων. Στη Γαλλία, η απομάκρυνση των φραγμάτων Vezins το 2020 και La Roche-Qui-Boit το 2022 στον ποταμό Sélune, τα οποία λειτουργούσαν από τη δεκαετία του 1920 και του 1930, αποκατέστησε σχεδόν 90 χιλιόμετρα ελεύθερης ροής ποταμού, σε ένα από τα μεγαλύτερα έργα απομάκρυνσης φραγμάτων που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στην Ευρώπη.
Στην περιοχή Lake District της Αγγλίας, η αποξήλωση του φράγματος Bowston Weir το 2022 στον ποταμό Kent συνέβαλε στην αποκατάσταση μιας πιο φυσικής ροής του ποταμού, βελτιώνοντας τις συνθήκες για τα μεταναστευτικά ψάρια και τα γύρω οικοσυστήματα.
Στο Βέλγιο, η απομάκρυνση των οχετών στο δάσος Anlier επανασυνδέει μικρότερους παραποτάμους που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην τοπική βιοποικιλότητα.
Η Ισπανία, η Δανία, η Σουηδία, η Γερμανία και η Εσθονία έχουν όλες αναλάβει έργα απομάκρυνσης φραγμών τα τελευταία χρόνια, αν και η κλίμακα αυτών των προσπαθειών ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών.
Χώρες της νότιας και νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως η Σλοβακία, η Κροατία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, αλλά και η Ουκρανία που μαστίζεται από τον πόλεμο, έχουν επίσης αναλάβει την απομάκρυνση εμποδίων τα τελευταία χρόνια, ενώ άλλες, όπως η Ελλάδα, έχουν καταβάλει προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η απομάκρυνση μεγάλων φραγμάτων έχει δείξει πόσο γρήγορα μπορούν να ανακάμψουν οι ποταμοί μόλις καταργηθούν τα εμπόδια.
Διαβάστε ακόμη
Αγρότες, δάνεια και Σπίτι μου 3: Το κοινωνικό πακέτο που κλειδώνει στη ΔΕΘ
Τράπεζες: Το νέο success story και οι αστερίσκοι
Nέα εποχή στις ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες – Η επόμενη μάχη και οι νέες προκλήσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ