Η ευρωπαϊκή ενεργειακή εξίσωση αλλάζει με ταχύτητα και μαζί της μεταβάλλεται ο ρόλος ενός καυσίμου που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απολύτως αναγκαίο για την ασφάλεια του συστήματος. Το φυσικό αέριο παραμένει σημαντικό για την ηλεκτροπαραγωγή και την κάλυψη των αιχμών της ζήτησης, όμως η Ευρώπη έχει αρχίσει να ανακαλύπτει ότι μπορεί να λειτουργεί για ολοένα μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα καταναλώνοντας λιγότερο.
Πίσω από αυτή τη μεταβολή βρίσκεται κυρίως η εντυπωσιακή επέκταση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας. Η νέα παραγωγική δυναμικότητα που προστέθηκε τα τελευταία χρόνια δεν συμπληρώνει πλέον απλώς το συμβατικό ηλεκτρικό σύστημα. Αρχίζει να εκτοπίζει μονάδες που καίνε φυσικό αέριο, περιορίζοντας τις ώρες λειτουργίας τους και, κατ’ επέκταση, τις ποσότητες καυσίμου που απαιτεί η Ευρώπη.
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τότε, η συζήτηση περιστρεφόταν σχεδόν αποκλειστικά γύρω από την επάρκεια: πληρότητα αποθηκών, εισαγωγές LNG, χειμερινή ζήτηση και ασφάλεια εφοδιασμού. Πλέον προστίθεται μια διαφορετική παράμετρος: πόσο φυσικό αέριο θα χρειάζεται πραγματικά η ευρωπαϊκή οικονομία τα επόμενα χρόνια.
Το 2026 αναδεικνύεται σε χρονιά-ορόσημο, καθώς η συνδυασμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά και φωτοβολταϊκά βρίσκεται σε τροχιά να παραμείνει υψηλότερη από εκείνη των μονάδων φυσικού αερίου για το μεγαλύτερο συνεχόμενο χρονικό διάστημα που έχει καταγραφεί.
Από τα 20 στα σχεδόν 750 GW
Η έκταση της μεταμόρφωσης γίνεται περισσότερο εμφανής μέσα από τη σύγκριση με την κατάσταση πριν από μία δεκαετία.
Το 2016, οι ευρωπαϊκές μονάδες φυσικού αερίου μπορούσαν σε αρκετούς μήνες να παράγουν υπερδιπλάσια ηλεκτρική ενέργεια σε σχέση με αιολικά και φωτοβολταϊκά μαζί. Η μηνιαία παραγωγή των δύο ΑΠΕ κυμαινόταν συνήθως μεταξύ 30 και 45 TWh, την ώρα που οι μονάδες αερίου ξεπερνούσαν συχνά τις 100 TWh.
Μέσα σε δέκα χρόνια, η εικόνα ανατράπηκε. Αιολικά και φωτοβολταϊκά παράγουν πλέον περίπου 80 έως 110 TWh τον μήνα, ενώ για μεγάλα διαστήματα του 2025 και του 2026 έχουν καταφέρει να φθάσουν ή να ξεπεράσουν την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο.
Πρόκειται για αλλαγή που δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο στον περισσότερο ήλιο ή στους ισχυρότερους ανέμους μιας συγκεκριμένης περιόδου. Η πραγματική αιτία βρίσκεται στην τεράστια αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος.
Σε διάστημα περίπου 25 ετών, η δυναμικότητα των μονάδων φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκε από περίπου 250 GW σε 400 GW. Την ίδια περίοδο, όμως, η συνολική ισχύς αιολικών και φωτοβολταϊκών εκτοξεύθηκε από λιγότερα από 20 GW σε σχεδόν 750 GW.
Η Ευρώπη διαθέτει, επομένως, σχεδόν διπλάσια αιολική και ηλιακή ισχύ από την εγκατεστημένη ισχύ των μονάδων αερίου. Αυτή η διαφορά δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια περισσότερο μόνιμη αναδιάρθρωση της αγοράς.
Μικρότερο «παράθυρο» για το φυσικό αέριο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εποχικότητα. Στο παρελθόν, το φυσικό αέριο διατηρούσε κεντρικό ρόλο στο ηλεκτρικό σύστημα για μεγάλο μέρος του έτους, με τη ζήτησή του να ενισχύεται σημαντικά τον χειμώνα.
Τώρα, το χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι μονάδες αερίου καλούνται να λειτουργούν εντατικά συρρικνώνεται.
Από τον Απρίλιο μέχρι και τον Οκτώβριο, η ισχυρή παραγωγή από τον ήλιο και τον άνεμο καλύπτει ολοένα μεγαλύτερο τμήμα των αναγκών. Μέσα στο 2026, μάλιστα, η ηλεκτροπαραγωγή από τις δύο αυτές τεχνολογίες έχει κινηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, συμπιέζοντας τη χρήση τόσο φυσικού αερίου όσο και άνθρακα.
Κάθε μήνας που προστίθεται σε αυτή την περίοδο μεταφράζεται σε λιγότερο αέριο που πρέπει να αγοραστεί και να καεί. Η εξέλιξη έχει άμεση οικονομική σημασία για μια ήπειρο με υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους.
Νέα δεδομένα για τις αποθήκες αερίου
Η μεταβολή μπορεί να επηρεάσει ακόμη και έναν από τους βασικούς μηχανισμούς ενεργειακής ασφάλειας που δημιούργησε η Ευρώπη μετά το 2022: τις αποθήκες φυσικού αερίου.
Τα τελευταία χρόνια, η έγκαιρη πλήρωσή τους πριν από τον χειμώνα εξελίχθηκε σε κεντρική προτεραιότητα. Όσο όμως μειώνεται η κατανάλωση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή, τόσο περιορίζεται δυνητικά και η ανάγκη για τεράστια αποθέματα καυσίμου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αποθήκες χάνουν τη χρησιμότητά τους. Σε έναν ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα ή σε περιόδους χαμηλής παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να προσφέρει την ευελιξία που χρειάζεται το σύστημα.
Η διαφορά είναι ότι σταδιακά μετατρέπεται περισσότερο σε εφεδρεία για τις δύσκολες ώρες και λιγότερο σε καύσιμο συνεχούς, μεγάλης κλίμακας ηλεκτροπαραγωγής.
Το φυσικό αέριο στο τέλος της «γέφυρας»;
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν ενταχθεί στη μακροχρόνια ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης. Από το 1965, το μερίδιο του άνθρακα στην ενεργειακή προσφορά της ηπείρου έχει υποχωρήσει από πάνω από 50% σε περίπου 10%. Αντίθετα, οι καθαρές μορφές ενέργειας αύξησαν το μερίδιό τους από περίπου 3% σε πάνω από 25%.
Για δεκαετίες, το φυσικό αέριο αντιμετωπιζόταν ως το απαραίτητο «καύσιμο-γέφυρα»: καθαρότερο από τον άνθρακα και αρκετά ευέλικτο ώστε να υποστηρίξει την ανάπτυξη των ΑΠΕ μέχρι την ωρίμανση του νέου ενεργειακού συστήματος.
Η Ευρώπη φαίνεται τώρα να προχωρά προς την άλλη πλευρά αυτής της γέφυρας. Το αέριο δεν εξαφανίζεται και πιθανότατα θα εξακολουθήσει να έχει κρίσιμο ρόλο για αρκετά χρόνια. Αλλά η σημασία του μεταβάλλεται.
Κάθε νέα μονάδα αιολικής ή φωτοβολταϊκής παραγωγής σημαίνει δυνητικά λιγότερες εισαγωγές, μικρότερες ανάγκες αποθήκευσης και χαμηλότερη κατανάλωση φυσικού αερίου. Για την Ευρώπη, που μετά το 2022 έμαθε να παρακολουθεί σχεδόν καθημερινά πόσο γεμάτες είναι οι δεξαμενές της, αυτή μπορεί να αποδειχθεί η σημαντικότερη αλλαγή: όχι η εξασφάλιση περισσότερου αερίου, αλλά η σταδιακή μείωση της ανάγκης για αυτό.
Διαβάστε ακόμη
Βενετία: Γιατί ο Κλούνεϊ ανοίγει μέτωπο με Μασκ και Μπέζος (tweets)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ