Μια αγορά που επί χρόνια λειτουργούσε με γενναίες εκπτώσεις, περίπλοκες διαδρομές μεταφοράς και αγοραστές πρόθυμους να αναλάβουν τον κίνδυνο των κυρώσεων βρίσκεται πλέον μπροστά σε πλήρη ανατροπή. Το ιρανικό αργό, άλλοτε μία από τις φθηνότερες επιλογές για τα κινεζικά διυλιστήρια, έχει γίνει τόσο δυσεύρετο στην Ασία ώστε πλέον προσφέρεται ακόμη και ακριβότερα από τις διεθνείς τιμές αναφοράς.
Η αιτία βρίσκεται στη δραματική συρρίκνωση των διαθέσιμων φορτίων. Το αμερικανικό ναυτικό μπλόκο στον Περσικό Κόλπο έχει καθηλώσει φορτωμένα ιρανικά δεξαμενόπλοια στην περιοχή, την ώρα που άδεια πλοία παραμένουν έξω από αυτήν περιμένοντας να μπορέσουν να παραλάβουν νέες ποσότητες.
Το αποτέλεσμα είναι ήδη ορατό στις τιμές. Το ιρανικό πετρέλαιο, που παραδοσιακά έπρεπε να προσφέρεται με μεγάλη έκπτωση ώστε ο αγοραστής να αποζημιώνεται για τον αυξημένο νομικό, ασφαλιστικό και χρηματοπιστωτικό κίνδυνο, πωλείται πλέον με premium περίπου 4 δολαρίων το βαρέλι.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή αντιστροφή. Οι κινεζικές ανεξάρτητες μονάδες διύλισης έχτισαν για χρόνια σημαντικό μέρος της εμπορικής τους στρατηγικής πάνω στην πρόσβαση σε φθηνό ιρανικό αργό. Σήμερα καλούνται να πληρώσουν περισσότερο για το ίδιο προϊόν, χωρίς να έχει εξαφανιστεί κανένας από τους κινδύνους που συνοδεύουν τις συναλλαγές με την Τεχεράνη.
Δύο υπερδεξαμενόπλοια όλο κι όλο
Η έκταση της στενότητας αποτυπώνεται καλύτερα στα αποθέματα που βρίσκονται στην Ασία. Στα ύδατα ανατολικά της χερσονήσου της Μαλαισίας, έναν από τους σημαντικότερους κόμβους προσωρινής αποθήκευσης και μεταφόρτωσης ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα, υπολογίζεται ότι απομένουν περίπου 40 εκατ. βαρέλια.
Το μεγαλύτερο μέρος τους, όμως, έχει ήδη αγοραστεί. Μόλις 4 εκατ. βαρέλια θεωρούνται ακόμη διαθέσιμα προς πώληση, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε δύο υπερδεξαμενόπλοια.
Για μια αγορά που επί χρόνια είχε στη διάθεσή της σημαντικές ποσότητες ιρανικού αργού αποθηκευμένες εν πλω, το σημερινό επίπεδο είναι εξαιρετικά περιορισμένο. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση δεν αφορά πλέον μόνο τη δυνατότητα μεταφοράς νέων φορτίων από τον Περσικό Κόλπο. Έχει αρχίσει να εξαντλείται και το απόθεμα που λειτουργούσε ως εφεδρεία για τους Ασιάτες αγοραστές.
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Κίνα, τον βασικό προορισμό των ιρανικών εξαγωγών. Όσο περιορίζεται το διαθέσιμο πετρέλαιο, τόσο μειώνεται η δυνατότητα των κινεζικών διυλιστηρίων να αξιοποιούν τις παραδοσιακές εκπτώσεις που συνόδευαν το ιρανικό εμπόριο.
Παράλληλα, η σπανιότητα των φορτίων μεταβάλλει την ισορροπία ισχύος μεταξύ πωλητών και αγοραστών. Εκεί όπου μέχρι πρόσφατα το Ιράν έπρεπε να δελεάσει τους αγοραστές με χαμηλότερες τιμές, σήμερα η φυσική έλλειψη πετρελαίου επιτρέπει στους πωλητές να απαιτούν premium.
Το «Economic D-Day» και η δεύτερη γραμμή πίεσης
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη για την Τεχεράνη επειδή η Ουάσιγκτον ετοιμάζει νέα φάση οικονομικής κλιμάκωσης. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει προαναγγείλει μια εκστρατεία που παρουσιάζεται ως η μεγαλύτερη συντονισμένη προσπάθεια οικονομικής απομόνωσης του Ιράν.
Το λεγόμενο «Economic D-Day» δεν περιορίζεται στην ίδια την ιρανική οικονομία. Η λογική του είναι να πλήξει τις εξωτερικές «αρτηρίες» που επιτρέπουν στη χώρα να εξακολουθεί να εξάγει πετρέλαιο, να πληρώνεται και να μετατρέπει τα έσοδα αυτά σε χρηματοδότηση της οικονομίας της.
Στο επίκεντρο βρίσκονται επομένως οι εταιρείες διύλισης, οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, οι μεσάζοντες και οι υποδομές που διευκολύνουν τις συναλλαγές.
Ιδιαίτερη έκθεση έχουν οι μικρότερες ιδιωτικές κινεζικές εταιρείες διύλισης, τα γνωστά teapots, τα οποία επί χρόνια αποτελούν έναν από τους βασικότερους αγοραστές ιρανικού αργού. Μαζί τους, όμως, αυξάνεται η προσοχή προς τις τράπεζες που χρηματοδοτούν ή διεκπεραιώνουν τις σχετικές συναλλαγές.
Εδώ βρίσκεται και το δυσκολότερο σημείο για την αμερικανική στρατηγική. Μια αυστηρότερη εφαρμογή των κυρώσεων μπορεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο τα έσοδα του Ιράν, αλλά ταυτόχρονα ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει νέα άνοδο των διεθνών τιμών πετρελαίου και να ανοίξει ένα πολύ πιο επικίνδυνο μέτωπο με το Πεκίνο.
Η «κόκκινη γραμμή» των κινεζικών τραπεζών
Οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν μέχρι στιγμής επικεντρωθεί κυρίως σε μικρότερες επιχειρήσεις, λιμάνια, εταιρείες διύλισης και ενδιάμεσους κρίκους του εμπορίου. Οι μεγάλες κινεζικές τράπεζες έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό εκτός του άμεσου πεδίου σύγκρουσης.
Αυτό αποτελεί κρίσιμο όριο. Εάν η Ουάσιγκτον αποφασίσει να στοχοποιήσει μεγάλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της Κίνας, θα μπορούσε να δυσκολέψει δραστικά τη χρηματοδότηση και τον διακανονισμό των αγορών ιρανικού πετρελαίου.
Μια τέτοια κίνηση, όμως, θα είχε πολύ μεγαλύτερες συνέπειες από τις σημερινές κυρώσεις. Θα άγγιζε άμεσα τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου και θα μπορούσε να μετατρέψει την πίεση προς το Ιράν σε ευρύτερη οικονομική αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας.
Οι πρώτες ενδείξεις για το πόσο ευαίσθητο είναι το ζήτημα έχουν ήδη εμφανιστεί. Η στοχοποίηση μιας μεγάλης ιδιωτικής κινεζικής εταιρείας διύλισης προκάλεσε έντονη αντίδραση από το Πεκίνο, το οποίο έστειλε μήνυμα στις εγχώριες επιχειρήσεις να μην ευθυγραμμιστούν με τα αμερικανικά μέτρα.
Το ερώτημα είναι αν το νέο πακέτο της Ουάσιγκτον θα κινηθεί ένα βήμα παραπέρα και θα αγγίξει τους χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς που βρίσκονται πίσω από τις αγορές.
Τα κινεζικά διυλιστήρια μπροστά σε δύσκολη επιλογή
Για τα teapots, το εμπορικό πλεονέκτημα του Ιράν εξασθενεί γρήγορα. Όταν το ιρανικό αργό πωλείται με έκπτωση, οι επιχειρήσεις μπορούν να δικαιολογήσουν την ανάληψη μεγαλύτερου κινδύνου. Όταν όμως μετατρέπεται σε ακριβότερη επιλογή, η εξίσωση αλλάζει.
Οι μικρότερες μονάδες μπορεί να στραφούν ξανά σε συμβατικές ποικιλίες πετρελαίου, ακόμη κι αν αυτές έχουν υψηλότερη ονομαστική τιμή, επειδή δεν συνοδεύονται από τον ίδιο κίνδυνο κυρώσεων και περιορισμών στη χρηματοδότηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται ακόμη και να περιοριστεί η λειτουργία των μονάδων, εφόσον τα περιθώρια κέρδους συμπιεστούν υπερβολικά.
Στην πίεση αυτή προστίθεται και η μεταβαλλόμενη εικόνα της κινεζικής κατανάλωσης. Η ταχεία εξάπλωση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων περιορίζει σταδιακά την αύξηση της ζήτησης καυσίμων, ενώ οι υψηλές διεθνείς τιμές κάνουν ακόμη δυσκολότερη την οικονομική εξίσωση για τις ανεξάρτητες εταιρείες διύλισης.
Το γεγονός ότι το ιρανικό αργό βρίσκεται πλέον κοντά στα υψηλότερα επίπεδα τιμών των τελευταίων ετών υπονομεύει έτσι ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα που το καθιστούσαν ελκυστικό στην αγορά της Ασίας.
Το δίκτυο επιβίωσης της Τεχεράνης
Το Ιράν, πάντως, δεν είναι ένας νέος παίκτης στον κόσμο των κυρώσεων. Έχει περάσει δεκαετίες αναπτύσσοντας μηχανισμούς παράκαμψης περιορισμών και εναλλακτικές διαδρομές για το πετρέλαιο και τις χρηματοοικονομικές ροές.
Δίκτυα μεσαζόντων, εταιρείες ειδικού σκοπού, ανταλλακτήρια, μεταφορτώσεις φορτίων και ζώνες ελεύθερου εμπορίου έχουν επιτρέψει στην Τεχεράνη να συνεχίζει να διοχετεύει πετρέλαιο στην αγορά ακόμη και όταν οι μεγαλύτερες διεθνείς τράπεζες και πετρελαϊκές εταιρείες αποσύρονταν.
Γι’ αυτό και το μεγάλο ερώτημα δεν είναι απλώς πόσο αυστηρές θα είναι οι νέες αμερικανικές κυρώσεις, αλλά αν μπορούν πραγματικά να κλείσουν ταυτόχρονα αρκετές από τις εναλλακτικές διεξόδους που έχει δημιουργήσει το Ιράν.
Η στρατιωτική διάσταση της σημερινής κρίσης προσθέτει, ωστόσο, έναν παράγοντα που δεν υπήρχε στον ίδιο βαθμό στο παρελθόν. Το φυσικό μπλοκάρισμα των δεξαμενόπλοιων περιορίζει την προσφορά προτού ακόμη λειτουργήσουν οι χρηματοπιστωτικές κυρώσεις.
Έτσι, η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με διπλή πίεση: λιγότερη δυνατότητα να μεταφέρει πετρέλαιο και αυξανόμενο κίνδυνο να δυσκολευτεί ακόμη περισσότερο να εισπράξει τα χρήματα από τις ποσότητες που τελικά καταφέρνει να διαθέσει.
Το πρώτο αποτέλεσμα έχει ήδη φανεί. Το ιρανικό αργό δεν αποτελεί πλέον τη φθηνή, άφθονη εναλλακτική των κινεζικών διυλιστηρίων. Έχει εξελιχθεί σε σπάνιο και ακριβό εμπόρευμα, με την επόμενη αμερικανική κίνηση να κρίνει αν η πίεση θα παραμείνει εστιασμένη στην Τεχεράνη ή θα μεταφερθεί βαθύτερα στην κινεζική οικονομία και, τελικά, στη διεθνή αγορά πετρελαίου.
Διαβάστε ακόμη
«Σπίτι μου 3»: Το νέο σχέδιο για φθηνά στεγαστικά που πάει στη ΔΕΘ
Κτηματολόγιο: Ψηφιακό «ξεμπλοκάρισμα» για ακίνητα με λάθη στον χάρτη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ