Ένα κρίσιμο τρίμηνο τεχνικών, εμπορικών και ρυθμιστικών διαπραγματεύσεων αρχίζει για τον Κάθετο Διάδρομο, με στόχο να μετατραπεί από ένα σύνολο διασυνδεδεμένων εθνικών δικτύων σε μια πραγματικά ενιαία και ανταγωνιστική διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.
Αμέσως μετά την τελετή υπογραφής της συμφωνίας για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου με τη συμμετοχή της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας, το πάνελ που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συνεδρίου του Ελληνοαμερικανικού Επιμελητηρίου ανέδειξε την επόμενη και δυσκολότερη φάση του εγχειρήματος: τη μείωση του κόστους μεταφοράς, τη δημιουργία πιο ευέλικτων προϊόντων δυναμικότητας και τον στενότερο συντονισμό των εθνικών Διαχειριστών.
Η πρωτοβουλία, η οποία ξεκίνησε πριν από περίπου δέκα χρόνια με τέσσερις χώρες, περιλαμβάνει πλέον εννέα κράτη. Η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας προσθέτει δύο νέες αγορές και διαμορφώνει έναν δεύτερο άξονα προς τα Δυτικά Βαλκάνια, ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει και ως εναλλακτική διαδρομή για τη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και ευρύτερα την Κεντρική Ευρώπη.
Το σχέδιο των 90 ημερών
Όπως ανέφερε η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ Μαρία Σφερούτσα, οι Διαχειριστές συμφώνησαν να εξετάσουν μέσα στις επόμενες 90 ημέρες κατά πόσο η υφιστάμενη δυναμικότητα επαρκεί για την κάλυψη των νέων αναγκών και σε ποια σημεία απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις ή επενδύσεις.
Παράλληλα, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα προχωρήσει ο σχεδιασμός νέων προϊόντων δυναμικότητας, τα οποία θα πρέπει να ανταποκρίνονται καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες των εμπόρων και των εισαγωγέων LNG.
Η διαδικασία αυτή θα οδηγήσει σε νέα δημοπρασία δυναμικότητας τον επόμενο Ιούλιο για το έτος φυσικού αερίου 2027-2028, ενώ καταβάλλεται προσπάθεια να πραγματοποιηθεί μία πρώτη δημοπρασία νωρίτερα μέσα στο 2027. Το προϊόν που θα προσφερθεί θα βασιστεί στα αποτελέσματα της τεχνικής και εμπορικής εργασίας του επόμενου τριμήνου.
Η νέα φάση του Κάθετου Διαδρόμου συμπίπτει με τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου, η οποία αλλάζει όχι μόνο τις πηγές εφοδιασμού αλλά και την κατεύθυνση των ροών στην ευρωπαϊκή αγορά. Σύμφωνα με τη διοίκηση του ΔΕΣΦΑ, περίπου το 50% του φυσικού αερίου που καταναλώνεται σήμερα στην ευρύτερη περιοχή εισέρχεται από τον Νότο και ειδικότερα μέσω της Ελλάδας, γεγονός που αναβαθμίζει τη σημασία των ελληνικών υποδομών.
Η κ. Σφερούτσα υπογράμμισε ότι η περιοχή πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα ενιαίο σύνολο και όχι ως άθροισμα εθνικών αγορών ή μεμονωμένων υποδομών. Προτεραιότητα αποτελεί η καλύτερη αξιοποίηση των εγκαταστάσεων που λειτουργούν ήδη και η εξασφάλιση αμφίδρομων ροών, ώστε οι αναγκαίες ποσότητες να μπορούν να μετακινούνται χωρίς εμπόδια.
Όπως επισήμανε, υπό τις νέες συνθήκες δεν περισσεύει καμία ελληνική πύλη εισόδου. Οι νέες υποδομές χρειάζονται χρόνια για να ολοκληρωθούν, ενώ η περιοχή πρέπει να είναι έτοιμη να καλύψει τις ανάγκες της μέσα στους επόμενους μήνες. Το βασικό ζητούμενο είναι, επομένως, να καταστούν ανταγωνιστικές όλες οι διαθέσιμες υποδομές και ο ανταγωνισμός να μεταφερθεί στο επίπεδο των εμπορικών προϊόντων και υπηρεσιών.
Νέες αγορές για την Αλεξανδρούπολη
Στις δυνατότητες που δημιουργούνται για τον τερματικό σταθμό LNG της Αλεξανδρούπολης αναφέρθηκε ο διευθύνων σύμβουλος της Gastrade Κωστής Σιφναίος.
Όπως τόνισε, το εγχείρημα δεν περιορίζεται πλέον σε έναν διάδρομο με κατεύθυνση από τον Νότο προς τον Βορρά. Η διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια δημιουργεί νέες δυνατότητες τόσο για την προμήθεια όσο και για τη μεταφορά αερίου. Ταυτόχρονα, διαμορφώνει μία εναλλακτική διαδρομή προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, προσδίδοντας στη διεύρυνση διπλή σημασία.
Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για μια περιοχή που εξακολουθεί να δέχεται μεγάλο μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου από τα ανατολικά και καλείται να αναζητήσει νέες πηγές εφοδιασμού. Η Ουκρανία και η Σερβία έχουν ήδη δεσμεύσει δυναμικότητα στον τερματικό σταθμό της Αλεξανδρούπολης, ενώ τα νέα προϊόντα του Κάθετου Διαδρόμου μπορούν να διευκολύνουν τη μεταφορά αυτών των ποσοτήτων προς τις δύο αγορές και ακόμη βορειότερα.
Ο κ. Σιφναίος σημείωσε ότι η αύξηση της ζήτησης δεν θα προέλθει μόνο από την αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων. Η οργανική ανάπτυξη της αγοράς μπορεί να δημιουργήσει τουλάχιστον αντίστοιχες, αν όχι μεγαλύτερες, ανάγκες, ενισχύοντας την απαίτηση για νέα δυναμικότητα και πρόσθετες υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και ο σχεδιασμός της Gastrade για το δεύτερο τερματικό, το Thrace LNG.
Το αγκάθι των διαδοχικών χρεώσεων
Η ύπαρξη των υποδομών, πάντως, δεν αρκεί από μόνη της για να καταστήσει λειτουργικό τον Διάδρομο. Το φυσικό αέριο που εισέρχεται στην Ελλάδα επιβαρύνεται με διαδοχικά τέλη καθώς διασχίζει διαφορετικά εθνικά δίκτυα, με αποτέλεσμα να χάνει μέρος της ανταγωνιστικότητάς του μέχρι να φθάσει στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.
Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται η δημιουργία ενός ενιαίου προϊόντος μεταφοράς και ο δίκαιος επιμερισμός των εσόδων μεταξύ των Διαχειριστών. Για να επιτευχθεί αυτό, θα απαιτηθούν και προσαρμογές του ρυθμιστικού πλαισίου, καθώς οι σημερινοί κανόνες δεν προσφέρουν πάντοτε την ευελιξία που χρειάζεται η αγορά.
Σύμφωνα με τον κ. Σιφναίο, έχουν ήδη γίνει βήματα για τη βελτίωση του προϊόντος μεταφοράς στην πρώτη διαδρομή του Κάθετου Διαδρόμου. Η λύση αυτή, όμως, δεν εφαρμόζεται σε όλες τις οδεύσεις ούτε μπορεί κατ’ ανάγκην να υιοθετηθεί με τον ίδιο τρόπο σε κάθε χώρα.
Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι οι εποχικές κρατήσεις και τα προϊόντα μικρότερης διάρκειας, ώστε οι έμποροι να μπορούν να δεσμεύουν δυναμικότητα για το χρονικό διάστημα που πραγματικά χρειάζονται.
Η ευελιξία αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για το LNG, καθώς κάθε φορτίο φθάνει σε συγκεκριμένο χρόνο και χρειάζεται άμεση πρόσβαση στο δίκτυο. Μπορεί, δηλαδή, να υπάρχει επαρκής ετήσια δυναμικότητα στα χαρτιά, αλλά να μην είναι διαθέσιμη όταν καταφθάνει το πλοίο.
Το μήνυμα των μακροπρόθεσμων συμβολαίων
Στην ανάγκη να εξασφαλιστούν έγκαιρα οι απαιτούμενες ποσότητες LNG αναφέρθηκε η διευθύνουσα σύμβουλος της AKTOR LNG Μαρία Ρίτα Γκάλι, επισημαίνοντας ότι η περιοχή δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στη spot αγορά.
Όπως ανέφερε, οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και πιο ανταγωνιστικές τιμές σε σχέση με μια αγορά που επηρεάζεται άμεσα από κάθε γεωπολιτική εξέλιξη.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται η μακροπρόθεσμη συμφωνία της Atlantic–SEE LNG Trade για την προμήθεια 1,5 εκατ. τόνων LNG ετησίως, με τις ροές να προγραμματίζεται να ξεκινήσουν το 2030.
Η κ. Γκάλι υπογράμμισε ότι, παράλληλα με τα συμβόλαια προμήθειας, πρέπει να εξασφαλιστεί και η μεταφορική δυναμικότητα. Κατά την εκτίμησή της, τουλάχιστον το 60% έως 70% της αναγκαίας δυναμικότητας θα πρέπει να δεσμεύεται, ώστε η περιοχή να μην παραμείνει εκτεθειμένη σε προβλήματα επάρκειας και σε απότομες αυξήσεις των τιμών.
Η μεγάλη ενίσχυση της διεθνούς προσφοράς LNG δεν αναμένεται, πάντως, να αλλάξει άμεσα την εικόνα. Σύμφωνα με την κ. Γκάλι, σημαντικές νέες ποσότητες θα αρχίσουν να εισέρχονται στην αγορά από τα τέλη του 2027 και μετά. Μέχρι τότε, η Ευρώπη θα εξακολουθήσει να ανταγωνίζεται την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένης μεταβλητότητας.
Η βουλγαρική πλευρά
Από την πλευρά της Bulgartransgaz, ο διευθυντής Στρατηγικού Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Nicolas Delev επισήμανε ότι η διεύρυνση του Διαδρόμου ενισχύει τον ρόλο της Βουλγαρίας ως κρίσιμου κρίκου μεταξύ των ελληνικών πυλών εισόδου και των αγορών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Όπως ανέφερε, η υποδομή για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τη Βουλγαρία προς τη Σερβία είναι διαθέσιμη από το 2023, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη παρεμβάσεις για την αναβάθμιση της δυναμικότητας του βουλγαρικού συστήματος.
Σύμφωνα με τον κ. Delev, κατά την πρώτη εβδομάδα του επόμενου έτους θα ξεκινήσει η δεύτερη φάση, η οποία προβλέπει αύξηση της δυναμικότητας κατά 10% από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία και κατά 16% προς τη Βόρεια Μακεδονία.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη εναρμόνισης των χρεώσεων σε ολόκληρη τη διαδρομή. Οι νέες υποδομές, όπως είπε, και οι διασυνδέσεις θα έχουν περιορισμένη αξία εάν το σωρευτικό κόστος μεταφοράς καθιστά το φυσικό αέριο ακριβότερο από εκείνο που φθάνει μέσω ανταγωνιστικών διαδρομών.
Διαβάστε ακόμη
«Σπίτι μου 3»: Το νέο σχέδιο για φθηνά στεγαστικά που πάει στη ΔΕΘ
Κτηματολόγιο: Ψηφιακό «ξεμπλοκάρισμα» για ακίνητα με λάθη στον χάρτη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ