Ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά παράδοξα των τελευταίων μηνών εκτυλίσσεται στον Περσικό Κόλπο. Ενώ οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή εμφανίζουν σημάδια ανάκαμψης, η αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου παραμένει αντιμέτωπη με μια βαθιά κρίση, η οποία απειλεί να διατηρήσει τις τιμές σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Κατάρ, ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός LNG παγκοσμίως, με ετήσια δυναμικότητα περίπου 80 εκατομμυρίων τόνων. Η χώρα, που καλύπτει σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας, εξακολουθεί να λειτουργεί με δραστικά περιορισμένες εξαγωγές, εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν και των κινδύνων στα Στενά του Ορμούζ.
Η κατάσταση δημιουργεί μια νέα απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και της Ασίας, καθώς οι δύο αγορές εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τις θαλάσσιες εισαγωγές φυσικού αερίου. Οι τιμές LNG έχουν ήδη φθάσει σχεδόν στο τριπλάσιο των προπολεμικών επιπέδων, με τις επιπτώσεις να μεταφέρονται στο ενεργειακό κόστος νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Η μεγάλη απόκλιση ανάμεσα σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο
Η εικόνα των ενεργειακών εξαγωγών αποκαλύπτει δύο εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες. Τον Σεπτέμβριο, οι μεταφορές αργού πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ έφθασαν τα 16 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αντιστοιχώντας περίπου στο 80% των επιπέδων πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών.
Η σταδιακή αποκατάσταση των ροών επέτρεψε στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Κουβέιτ και στο Ιράκ να αυξήσουν την παραγωγή τους, παρά τις συνεχιζόμενες επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων.
Αντίθετα, οι εξαγωγές LNG του Κατάρ περιορίστηκαν τον ίδιο μήνα σε μόλις 1,6 εκατομμύρια τόνους, ποσότητα μικρότερη από το ένα τέταρτο των προπολεμικών αποστολών. Ακόμη πιο ανησυχητικές είναι οι εκτιμήσεις για τον Οκτώβριο, που τοποθετούν τις εξαγωγές στους 600.000 τόνους.
Περίπου το ένα τρίτο των φορτίων του Σεπτεμβρίου κατευθύνθηκε στο Κουβέιτ, χωρίς να εξέλθει από τον Περσικό Κόλπο. Οι υπόλοιπες ποσότητες έφθασαν κυρίως στην Κίνα, στην Ινδία και σε άλλες ασιατικές αγορές.
Η QatarEnergy έχει παρατείνει τις δηλώσεις ανωτέρας βίας προς πελάτες στην Ευρώπη και την Ασία, αναγνωρίζοντας ότι οι περιορισμοί εμποδίζουν την κανονική εκτέλεση συμβολαίων προμήθειας.
Γιατί η επανεκκίνηση του LNG είναι τόσο δύσκολη
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο αγορές δεν οφείλεται αποκλειστικά στους κινδύνους της ναυσιπλοΐας. Η παραγωγή LNG στηρίζεται σε μια πολύ πιο σύνθετη εφοδιαστική αλυσίδα, με περιορισμένα περιθώρια αποθήκευσης και ιδιαίτερα εξειδικευμένες υποδομές.
Στο βιομηχανικό συγκρότημα του Ρας Λαφάν λειτουργούν 14 μονάδες υγροποίησης, οι οποίες τροφοδοτούνται από το τεράστιο υπεράκτιο κοίτασμα North Field, που μοιράζεται το Κατάρ με το Ιράν.
Η παραγωγή έχει περιοριστεί στα επίπεδα που απαιτούνται για την κάλυψη της εγχώριας κατανάλωσης και ορισμένων εξαγωγών. Για να αυξηθεί ξανά, πρέπει να αποκατασταθεί η δυνατότητα μεταφοράς όχι μόνο LNG αλλά και των συμπυκνωμάτων φυσικού αερίου, που παράγονται ταυτόχρονα με την εξόρυξη.
Εάν οι ποσότητες αυτές δεν μπορούν να εξαχθούν, οι δεξαμενές αποθήκευσης γεμίζουν και η παραγωγή αναγκαστικά περιορίζεται. Επιπλέον, ο παγκόσμιος στόλος εξειδικευμένων δεξαμενόπλοιων LNG είναι σημαντικά μικρότερος από εκείνον των πετρελαιοφόρων.
Το ενδεχόμενο εγκλωβισμού ενός πλοίου μεγάλης αξίας στον Περσικό Κόλπο ή μιας επίθεσης κατά τη διέλευση από το Ορμούζ αποτελεί σοβαρό αποτρεπτικό παράγοντα για τους πλοιοκτήτες.
Ύφεση 8,6% και επενδύσεις δισεκατομμυρίων σε αβεβαιότητα
Οι οικονομικές συνέπειες για το Κατάρ είναι ήδη δραματικές. Οι πυραυλικές επιθέσεις έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το 17% της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG, με την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων να ενδέχεται να απαιτήσει αρκετά χρόνια.
Η οικονομία της χώρας εκτιμάται ότι θα συρρικνωθεί κατά 8,6% το 2026, ενώ πριν από τον πόλεμο προβλεπόταν ανάπτυξη 6,1%. Πρόκειται για ανατροπή 14,7 ποσοστιαίων μονάδων στις οικονομικές προοπτικές.
Την ίδια στιγμή, το Κατάρ υλοποιεί ένα από τα μεγαλύτερα επενδυτικά προγράμματα στον ενεργειακό κλάδο, με στόχο να αυξήσει την ετήσια παραγωγική δυναμικότητα LNG στους 142 εκατομμύρια τόνους έως το 2030.
Ωστόσο, η ολοκλήρωση νέων εγκαταστάσεων δεν μπορεί να εγγυηθεί αύξηση εξαγωγών όσο παραμένει αβέβαιη η ασφαλής μεταφορά των φορτίων.
Η Ευρώπη αντιμέτωπη με παρατεταμένες ανατιμήσεις
Η απώλεια μεγάλου μέρους της παραγωγής του Κατάρ και η μείωση των εξαγωγών από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν δημιουργήσει σημαντικό έλλειμμα στην παγκόσμια προσφορά LNG.
Οι αμερικανικές εξαγωγές, που προβλέπεται να αυξηθούν κατά 14% και να φθάσουν τους 123 εκατομμύρια τόνους το 2026, καλύπτουν μόνο μέρος αυτού του κενού.
Για την Ευρώπη, η διατήρηση των υψηλών τιμών φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα ενισχύει τις πιέσεις στο κόστος θέρμανσης και ηλεκτροπαραγωγής. Αντίστοιχα, η αυξημένη ζήτηση στην Ασία μπορεί να εντείνει τον ανταγωνισμό για διαθέσιμα φορτία.
Το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η προσωρινή διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά η διαρκής αποκατάσταση της ασφάλειας στη ναυσιπλοΐα. Χωρίς μια σταθερή συμφωνία που θα επιτρέψει την ομαλή λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας, η κρίση του LNG ενδέχεται να συνεχιστεί ακόμη και μετά την ουσιαστική ανάκαμψη της αγοράς πετρελαίου.
Διαβάστε ακόμη
Γιάννης Κοτζιάς: Η ναυτιλία «όπλο» στις γεωπολιτικές συγκρούσεις
Πώς η ΑΙ απορροφά τον παγκόσμιο πλούτο
Συνέντευξη για δουλειά: Η ερώτηση του εργοδότη που έχετε δικαίωμα να μην απαντήσετε
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ