Η πίεση στο ρωσικό πετρελαϊκό σύστημα μεταφέρεται πλέον από τα διυλιστήρια στις ίδιες τις αρτηρίες που κρατούν ζωντανές τις εξαγωγές της χώρας. Οι θαλάσσιες ροές αργού περιορίζονται με τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων ετών, καθώς λιμάνια, δεξαμενόπλοια και ενεργειακές εγκαταστάσεις βρίσκονται αντιμέτωπα με αυξημένο κίνδυνο επιθέσεων, ενώ η παραγωγή έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο εξαετίας.
Οι αποστολές ρωσικού αργού μειώθηκαν για πέμπτη διαδοχική εβδομάδα, με τη συνολική πτώση αυτής της περιόδου να είναι μεγαλύτερη από οποιαδήποτε αντίστοιχη μείωση έχει καταγραφεί μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Κατά τις τέσσερις εβδομάδες έως τις 16 Αυγούστου, οι θαλάσσιες εξαγωγές περιορίστηκαν στα 3,58 εκατ. βαρέλια ημερησίως, υποχωρώντας στο χαμηλότερο επίπεδο από τα τέλη Απριλίου.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέχρι πρόσφατα οι ουκρανικές επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια είχαν το αντίθετο αποτέλεσμα: όταν περιοριζόταν η δυνατότητα επεξεργασίας του πετρελαίου στο εσωτερικό, μεγαλύτερες ποσότητες αργού περίσσευαν για εξαγωγή. Αυτή η ισορροπία φαίνεται πλέον να αλλάζει, καθώς οι πιέσεις αγγίζουν όχι μόνο τη διύλιση αλλά και τη μεταφορά και τη φόρτωση του ίδιου του αργού.
Το Νοβοροσίσκ στο επίκεντρο
Καθοριστικό πλήγμα αποτέλεσε η διακοπή των φορτώσεων στο Νοβοροσίσκ. Στο σημαντικό ρωσικό λιμάνι της Μαύρης Θάλασσας δεν φορτώθηκε κανένα φορτίο αργού την τελευταία εβδομάδα, επιτείνοντας την πτώση των συνολικών εξαγωγών.
Δεξαμενόπλοιο που βρισκόταν αγκυροβολημένο στον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό Sheskharis κατά τη διάρκεια επίθεσης παρέμενε στην προβλήτα αρκετές ημέρες αργότερα, αν και άλλες θέσεις φόρτωσης επανήλθαν σταδιακά σε λειτουργία.
Η σημασία του Νοβοροσίσκ είναι μεγάλη, καθώς αποτελεί μία από τις βασικές πύλες της Ρωσίας προς τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο. Κάθε παρατεταμένη διακοπή εκεί δυσκολεύει την εξαγωγική αλυσίδα και αυξάνει την εξάρτηση από άλλους τερματικούς σταθμούς.
Στη Βαλτική, αντίθετα, οι φορτώσεις στο Ουστ-Λούγκα επέστρεψαν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα, περιορίζοντας εν μέρει τις συνολικές απώλειες.
Την εβδομάδα έως τις 16 Αυγούστου, περίπου 31 δεξαμενόπλοια φόρτωσαν 22,38 εκατ. βαρέλια ρωσικού αργού, έναντι 23,78 εκατ. βαρελιών σε 33 πλοία την αμέσως προηγούμενη εβδομάδα.
Δεν πραγματοποιήθηκαν παράλληλα αποστολές αργού ποιότητας Kebco του Καζακστάν ούτε από το Ουστ-Λούγκα ούτε από το Νοβοροσίσκ.
Παραγωγή σε χαμηλό εξαετίας
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις εξαγωγές. Η ρωσική παραγωγή αργού υποχώρησε τον προηγούμενο μήνα στα 8,89 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων έξι ετών.
Η παραγωγή βρίσκεται σχεδόν 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως κάτω από το επίπεδο που θα μπορούσε να αντλεί η Ρωσία βάσει της συμφωνίας της με τους εταίρους της στον ΟΠΕΚ+.
Αυτό διαφοροποιεί σημαντικά τη σημερινή κατάσταση από προηγούμενες περιόδους επιθέσεων σε διυλιστήρια. Τότε, η Μόσχα μπορούσε να διοχετεύσει προς το εξωτερικό μέρος του αργού που δεν μπορούσε να επεξεργαστεί εγχώρια. Τώρα, με την παραγωγή χαμηλότερα και τις εξαγωγικές υποδομές επίσης υπό πίεση, αυτή η δυνατότητα περιορίζεται.
Παρά την πρόσφατη πτώση, πάντως, οι ρωσικές θαλάσσιες εξαγωγές εξακολουθούν να βρίσκονται σε σχετικά υψηλά επίπεδα. Οι ροές του 2026 παραμένουν αισθητά υψηλότερες από τους μέσους όρους των προηγούμενων ετών μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Λιγότερο ρωσικό πετρέλαιο στη θάλασσα
Ενδεικτική της αλλαγής είναι και η ποσότητα αργού που βρίσκεται πάνω σε δεξαμενόπλοια. Ο όγκος υποχώρησε περίπου στα 94 εκατ. βαρέλια, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο.
Η μείωση συνδέεται τόσο με τις χαμηλότερες φορτώσεις όσο και με τις ισχυρές παραδόσεις προς την Ινδία. Οι ινδικές εισαγωγές είχαν παραμείνει τον προηγούμενο μήνα κοντά στο ιστορικό υψηλό του Ιουνίου, περίπου στα 2,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Ωστόσο, η μεταφορά ρωσικού πετρελαίου γίνεται ολοένα πιο περίπλοκη.
Τέσσερα φορτία Urals παραμένουν αγκυροβολημένα έξω από το αιγυπτιακό λιμάνι Μέρσα ελ-Χάμρα, με τον χρόνο αναμονής πριν από την εκφόρτωση να έχει αυξηθεί δραματικά. Τα πλοία μπορεί πλέον να περιμένουν περίπου ενάμιση μήνα, όταν στις αρχές του έτους η αντίστοιχη καθυστέρηση ήταν μικρότερη της μίας εβδομάδας.
Μεταφορτώσεις και αδιαφανείς διαδρομές
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η εικόνα στα φορτία που αναχωρούν από το Μούρμανσκ. Μεγάλο μέρος τους μεταφέρεται σε άλλα πλοία κοντά στο αρχιπέλαγος Ριάου, ανατολικά της Σιγκαπούρης, συχνά έπειτα από εβδομάδες αναμονής.
Σε αρκετές από αυτές τις μεταφορτώσεις, ένα ή και τα δύο δεξαμενόπλοια αποκρύπτουν τη θέση τους, δυσκολεύοντας την παρακολούθηση της πραγματικής πορείας των φορτίων.
Παρόμοια φαινόμενα καταγράφονται στην Άπω Ανατολή. Φορτία Sokol και Sakhalin Blend μπορεί να περιμένουν εβδομάδες μέχρι να μεταφορτωθούν σε ποντοπόρα δεξαμενόπλοια, ενώ φορτία ESPO παραμένουν ακινητοποιημένα κοντά στο Κοζμίνο μετά τη φόρτωσή τους.
Η ολοένα μεγαλύτερη χρήση ενδιάμεσων προορισμών και μεταφορτώσεων δημιουργεί ένα πιο αδιαφανές δίκτυο εμπορίου, στο οποίο ο πραγματικός τελικός αγοραστής δεν είναι πάντοτε εμφανής.
Κίνα και Ινδία στο επίκεντρο
Η Ασία εξακολουθεί να απορροφά τη συντριπτική πλειονότητα των ρωσικών φορτίων. Οι παρατηρούμενες αποστολές προς Ασιάτες αγοραστές περιορίστηκαν στα 3,43 εκατ. βαρέλια ημερησίως στις τέσσερις εβδομάδες έως τις 16 Αυγούστου, από 3,54 εκατ. προηγουμένως.
Οι ροές προς δεξαμενόπλοια που δηλώνουν κινεζικούς προορισμούς μειώθηκαν στα 1,22 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 1,3 εκατ. βαρέλια.
Μεγαλύτερη εμφανίζεται στα διαθέσιμα στοιχεία η πτώση προς την Ινδία, στα 670.000 βαρέλια ημερησίως από 1,11 εκατ. Ωστόσο, αυτή η εικόνα πιθανότατα θα αλλάξει σημαντικά, καθώς πολλά πλοία δεν δηλώνουν εξαρχής τον πραγματικό τελικό προορισμό τους.
Περίπου 1,54 εκατ. βαρέλια ημερησίως μεταφέρονται πλέον με δεξαμενόπλοια χωρίς ξεκάθαρο τελικό προορισμό. Τα περισσότερα εμφανίζουν ως ενδιάμεσα σημεία τη Σιγκαπούρη, το Πορτ Σάιντ ή τη Διώρυγα του Σουέζ, ενώ άλλα δεν δηλώνουν κανένα λιμάνι παράδοσης.
Την ίδια ώρα, οι ροές προς την Τουρκία έχουν υποχωρήσει περίπου στα 80.000 βαρέλια ημερησίως, από πρόσφατο υψηλό 180.000 βαρελιών, ενώ οι αποστολές προς τη Συρία κινούνται γύρω στα 40.000 βαρέλια και προς την Αίγυπτο περίπου στα 30.000 βαρέλια ημερησίως.
Η μεγάλη πρόκληση για τη Μόσχα δεν είναι πλέον μόνο να βρίσκει αγοραστές για το πετρέλαιό της. Είναι να διατηρεί ασφαλείς και λειτουργικές διαδρομές από τα πεδία παραγωγής έως τα λιμάνια και από εκεί στις ασιατικές αγορές. Όσο οι επιθέσεις πλησιάζουν τις εξαγωγικές υποδομές και η παραγωγή παραμένει πιεσμένη, αυτή η αλυσίδα γίνεται όλο και πιο ευάλωτη.