Με αυξημένη ανησυχία παρακολουθεί το κυβερνητικό επιτελείο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, καθώς η κλιμάκωση της σύγκρουσης επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο νέας ενεργειακής κρίσης και αναζωπύρωσης των τιμών στο ηλεκτρικό ρεύμα και τα καύσιμα.

Οι πρώτες σαφείς ενδείξεις έχουν ήδη εμφανιστεί στις διεθνείς αγορές. Η τιμή του φυσικού αερίου, που πριν από την έναρξη της σύγκρουσης κινούνταν κοντά στα 30 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έχει ανέβει πλέον στα επίπεδα των 52 ευρώ. Η αύξηση δεν χαρακτηρίζεται ακόμη εκρηκτική, ωστόσο δημιουργεί εύλογη ανησυχία για περαιτέρω ανοδικές πιέσεις όσο η κρίση συνεχίζεται και οι εχθροπραξίες επεκτείνονται σε περιοχές με κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Ωστόσο η άνοδος της τιμής του πετρελαίου με το Brend να πλησιάζει πλέον τα 120 δολάρια το βαρέλι χτυπά alarm στα υπουργεία που μιλούσαν για συναγερμό στα 100 δολάρια το βαρέλι.

Οι εξελίξεις αυτές σημειώνονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές των καυσίμων είχαν ήδη αρχίσει να κινούνται ανοδικά. Από το Σάββατοκύριακο η τιμή της βενζίνης στα μεγάλα αστικά κέντρα είχε διαμορφωθεί κατά μέσο όρο γύρω στα 1,80 ευρώ το λίτρο ενώ στα Δωδεκάνησα η αμόλυβδη κινείται ήδη στα 2 ευρώ το λίτρο, την ώρα που στις Κυκλάδες έχει ξεπεράσει και αυτό το επίπεδο.

Ανοδική είναι η τάση και στο ντίζελ κίνησης, το οποίο μέσα σε μία εβδομάδα αυξήθηκε κατά περίπου 20 λεπτά το λίτρο και σήμερα στην Αττική διαμορφώνεται γύρω στα 1,75 ευρώ, χωρίς να έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως οι τελευταίες αυξήσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου που θα φανούν τις επόμενες μέρες.

Η άνοδος των τιμών έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα – αλλά και μεγάλο μέρος της Ευρώπης – είχε καταφέρει να σταθεροποιήσει τις ενεργειακές τιμές, μετά το σοκ που προκάλεσε η ενεργειακή κρίση των προηγούμενων ετών. Αλλά και σε μια εποχή που το αμερικανικό αφήγημα για τη σημασία των υδρογονανθράκων είχε σπείρει νέα διλήμματα στην Ευρώπη, οδηγώντας ακόμη και τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της καθαρής ενέργειας να επανεξετάσουν τον ρυθμό και την ένταση της ενεργειακής μετάβασης.

Με τα σημερινά δεδομένα των πολεμικών επιχειρήσεων διαπιστώνεται στην πράξη η καθοριστική σημασία της ενεργειακής ασφάλειας και της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού. Η πρόσβαση σε αξιόπιστες ενεργειακές υποδομές, σε πολλαπλές οδούς προμήθειας και σε ένα ισορροπημένο ενεργειακό μίγμα αναδεικνύεται πλέον σε στρατηγικό ζήτημα πρώτης γραμμής για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη ενίσχυσης τόσο των υποδομών μεταφοράς ενέργειας όσο και της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντας σταθερότητας απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις. Παράλληλα, επιβεβαιώνεται ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά και κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής αυτονομίας και γεωπολιτικής ανθεκτικότητας.

Η επίδραση στο ηλεκτρικό ρεύμα

Για τη χώρα μας, η βασική ανησυχία από την άνοδο του φυσικού αερίου αφορά την επίδραση στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το καύσιμο εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα διαμόρφωσης των τιμών στην αγορά ηλεκτρισμού. Ήδη, η άνοδος αυτή φέρνει στο τραπέζι σύμφωνα με στελέχη της αγοράς προμήθειας, αυξήσεις από 20% έως 30% για τον Απρίλιο, οι οποίες θα αναπροσαρμόζονται όσο οι διεθνείς τιμές θα καλπάζουν.

Τους τελευταίους μήνες, η χώρα μας είχε καταγράψει από τις χαμηλότερες τιμές χονδρικής στην Ευρώπη, κυρίως λόγω της ισχυρής παραγωγής από αιολικά και υδροηλεκτρικά.

Καθώς βρισκόμαστε στην άνοιξη, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας υποχωρεί, γεγονός που συνηγορεί επίσης προς την κατεύθυνση χαμηλότερων τιμών. Παράλληλα, ενισχύεται σημαντικά και η παραγωγή από φωτοβολταϊκά, συμβάλλοντας στην αυξημένη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών στο ενεργειακό μείγμα.

Ωστόσο, παραμένει μια σημαντική εκκρεμότητα που αφορά την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας (μπαταριών), η οποία προχωρά με καθυστερήσεις. Τα συστήματα αυτά θεωρούνται κρίσιμα για την εξισορρόπηση της λειτουργίας του ηλεκτρικού συστήματος και για την παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας, ιδίως σε περιόδους αυξημένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.

Τα μέτρα

Επομένως οι τιμές του φυσικού αερίου παραμένουν καθοριστικός παράγοντας για την εξέλιξη των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και η τιμή του πετρελαίου ο καταλύτης για τις τις τιμές των καυσίμων. Ήδη μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες του περσικού κόλπου (Κατάρ, ΗΑΕ, Κουβέιτ, Ιράκ) σταματούν την παραγωγή πετρελαίου λόγω της αδυναμίας να αποθηκεύσουν το πετρέλαιο εκτινάσσοντας τις τιμές.

Την ανησυχία του δεν είναι κρύψε χθες και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, λέγοντα ότι «κανείς δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστος από έναν παρατεταμένο πόλεμο, ειδικά όταν εξελίσσεται με τόσο απρόβλεπτο τρόπο». Τα κυβερνητικά στελέχη με απανωτές δηλώσεις τους τις τελευταίες μέρες έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι εφόσον η κρίση ενταθεί, θα ενεργοποιηθούν τα μέτρα που είναι πάνω στο τραπέζι και τα οποία αξιοποιήθηκαν στις προηγούμενες ενεργειακής κρίσης με αποτελεσματικό τρόπο. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται οι επιδοτήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα, το πλαφόν στα καύσιμα ή ακόμη και μηχανισμοί τύπου fuel pass.

Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ελλάδα προχώρησε σε επιδοτήσεις που έφτασαν συνολικά τα 10 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενες τόσο από τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και από τη φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης.

Ασανσέρ» οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας

Μέσα σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας εμφανίζουν όλο και μεγαλύτερη μεταβλητότητα.

Τις προηγούμενες μέρες οι χονδρικές τιμές σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Δανία και η Γερμανία παρουσίασαν ακραίες διακυμάνσεις ακόμη και μέσα στην ίδια ημέρα.

Στις 4 Μαρτίου, για παράδειγμα, η τιμή στη Δανία κινήθηκε από περίπου 26 ευρώ ανά μεγαβατώρα το μεσημέρι σε σχεδόν 430 ευρώ το απόγευμα, ενώ στην Ολλανδία από 24 ευρώ εκτινάχθηκε έως και τα 450 ευρώ μέσα σε λίγες ώρες.

Το φαινόμενο συνδέεται με τη μεγάλη παραγωγή από φωτοβολταϊκά που συμπιέζει τις τιμές το μεσημέρι και την ανάγκη ενεργοποίησης μονάδων φυσικού αερίου μετά τη δύση του ήλιου για την κάλυψη της ζήτησης.

Όπως σημειώνουν αναλυτές της Montel Analytics, οι διακυμάνσεις αυτές αναμένεται να ενταθούν όσο αυξάνεται η παραγωγή ηλιακής ενέργειας την άνοιξη, δημιουργώντας ταυτόχρονα ευκαιρίες για τεχνολογίες ευελιξίας όπως οι μπαταρίες αποθήκευσης ενέργειας.

Στο ίδιο μοτίβο κινείται και η Ελλάδα, η οποία για σήμερα 9 Μαρτίου διατηρεί τις τιμές της σε χαμηλά επίπεδα λόγω της αυξημένης παραγωγής από ΑΠΕ (για σήμερα μαζί με τα υδροηλεκτρικά προσεγγίζει το 75% σχεδόν στα 83 ευρώ η μεγαβατώρα) ωστόσο η χαμηλότερη τιμή της μέρας είναι αρνητική (-0,01 ευρώ ανά μεγαβατώρα) και η υψηλότερη στα 247 ευρώ η μεγαβατώρα.

Η ευρωπαϊκή εξίσωση του φυσικού αερίου

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έρχονται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την ενεργειακή πολιτική της Ευρώπης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη δρομολογήσει την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027, επιχειρώντας να επανασχεδιάσει το ενεργειακό της μοντέλο με μεγαλύτερη έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ενίσχυση των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Η στρατηγική αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα υπό το πρίσμα των πρόσφατων απειλών του Βλαντίμιρ Πούτιν για ενδεχόμενη πρόωρη διακοπή της παροχής φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Σχολιάζοντας τις δηλώσεις του Ρώσου προέδρου, ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ Νταν Γιόργκενσεν τόνισε ότι αποτελούν ακόμη μία ένδειξη πως η ενέργεια χρησιμοποιείται ως γεωπολιτικό εργαλείο πίεσης. Παράλληλα, επισήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει τις κινήσεις της για τη διασφάλιση εναλλακτικών πηγών προμήθειας, κυρίως από τη Νορβηγία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ενισχύει και τις πολιτικές για την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας.

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ενδέχεται πάντως να επηρεάσουν εκ νέου τη συζήτηση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το μέλλον των ρωσικών ενεργειακών ροών.

Όπως δήλωσε τη περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Ενέργειας της Νορβηγίας Terje Aasland, η γεωπολιτική ένταση των τελευταίων ημερών μπορεί να οδηγήσει σε αναζωπύρωση της συζήτησης για την πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.

Ο ίδιος επισήμανε ότι η Ευρώπη έχει καταστήσει σαφή τη στρατηγική της για απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια, ωστόσο τα πρόσφατα γεγονότα δημιουργούν νέες πιέσεις στην ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.

Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση των ΗΠΑ η οποία βρίσκεται ενώπιον μίας αύξησης 11% των καυσίμων εκτιμά ότι μέρος των πιέσεων στις διεθνείς ενεργειακές αγορές μπορεί να μετριαστεί μέσω της προσωρινής χαλάρωσης ορισμένων περιορισμών στις ενεργειακές ροές. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Chris Wright ανέφερε χθες ότι η απόφαση να επιτραπεί προσωρινά η συνέχιση αγορών ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία μπορεί να συμβάλει στην αποκλιμάκωση των ανησυχιών για πιθανές ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά και να περιορίσει τις πιέσεις στις τιμές καυσίμων.

Το ρωσικό αέριο

Παρά τη μείωση των ροών τα τελευταία χρόνια, η Ρωσία εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 13% της ευρωπαϊκής ζήτησης φυσικού αερίου. Ορισμένες χώρες, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, παραμένουν ιδιαίτερα εξαρτημένες, ενώ και η Ελλάδα εξακολουθεί να καλύπτει σημαντικό μέρος της κατανάλωσης από ρωσικές προμήθειες που αντιστοιχεί στο 40%.

Ταυτόχρονα, όμως, η χώρα μας έχει ενισχύσει τις δυνατότητες διαφοροποίησης μέσω του αγωγού Trans Adriatic Pipeline και των τερματικών σταθμών LNG στη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη.

Προειδοποίηση του IEA για το ρωσικό αέριο

Από τη σύνθετη εξίσωση δεν λείπουν και αντίθετες φωνές. Σαφές μήνυμα προς την Ευρώπη έστειλε τις τελευταίες μέρες ο επικεφαλής του International Energy Agency Fatih Birol, προειδοποιώντας ότι μια επιστροφή στο ρωσικό φυσικό αέριο θα ήταν «οικονομικά και πολιτικά λανθασμένη».

Μετά τη συνάντησή του στις Βρυξέλλες με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, υπογράμμισε ότι η υπερβολική ενεργειακή εξάρτηση από μία μόνο χώρα αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά λάθη της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η παγκόσμια αγορά LNG αναμένεται να ενισχυθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, με τη νέα προσφορά να φτάνει έως και τα 300 δισ. κυβικά μέτρα μέσα στην επόμενη πενταετία.

 

Διαβάστε ακόμη

Οικογένεια Ελευθερουδάκη: Η μεγάλη απώλεια και η περιπέτεια δίχως τέλος (pics)

Οι επιπτώσεις του πολέμου στον τουρισμό: Όλα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της σύγκρουσης

Τριμερής ισχύος στην Πάφο: Mare nostrum από Μητσοτάκη – Μακρόν – Χριστοδουλίδη

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα