Ο κόσμος το γνωρίζει ως No. 10. Όμως οι πραγματικοί γνώστες το αποκαλούν απλώς «το σπίτι». Το να περνάς τη μαύρη ατσάλινη πόρτα της Downing Street προκαλεί ένα ρίγος ακόμη και στους πιο κυνικούς. Αλλά πίσω της, η Βρετανία διοικείται από έναν λαβύρινθο μικρών δωματίων σε τρία ενοποιημένα σπίτια του 17ου αιώνα.
Το κτίριο διαθέτει τέσσερις ορόφους και ένα υπόγειο, με ποντίκια, κουρτίνες, απαρχαιωμένες τουαλέτες και ασταθές σήμα τηλεφωνίας. Είναι ταυτόχρονα γραφείο του πρωθυπουργού, χώρος εκδηλώσεων και κατοικία και είναι έτσι, σχεδόν αυτούσιο από τον 18ο αιώνα. Όλα αυτά μοιάζουν ασήμαντα, αλλά γεννούν ένα σοβαρό ερώτημα: Μήπως τελικά το ίδιο το κτίριο υπονομεύει τη λειτουργία του κράτους;
«Αυτά τα μικροσκοπικά δωμάτια ενθαρρύνουν την εσωστρέφεια και τις έριδες», υποστηρίζει ένας υπουργός που υπηρέτησε για χρόνια σε προηγούμενες κυβερνήσεις των Συντηρητικών. Ένας πρώην αξιωματούχος του No. 10 επί της σημερινής κυβέρνησης Κιρ Στάρμερ είναι ακόμη πιο ωμός:
«Είναι τρελό μια χώρα της G7 να διοικείται από ένα γεωργιανό σπίτι».
«Το κτίριο είναι το τέλειο μεταφορικό σχήμα για την κατάσταση της Βρετανίας», προσθέτει πρώην αξιωματούχος της διακυβέρνησης Σούνακ. «Χτισμένο το ένα πάνω στο άλλο, γεμάτο «μπαλώματα»… Υπάρχουν πόρτες που δεν οδηγούν πουθενά». Οι συνέπειες είναι πραγματικές. Αυτή την εβδομάδα το No. 10 συγκρίθηκε ξανά με «καταφύγιο» μετά από χαοτικές ανώνυμες διαρροές ότι ο Στάρμερ μπορεί να αντιμετωπίσει «πραξικόπημα».
«Ο Κιρ το μισεί»
«Ο Κιρ το μισεί», αποκαλύπτει ένας άλλος πρώην αξιωματούχος που εργάστηκε υπό τον Στάρμερ, σύμφωνα με το Politico. Όχι το ίδιο το No. 10, αλλά το να προσπαθεί να δουλέψει μέσα σε αυτό. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας είναι άνθρωπος των ανοιχτών χώρων. Πριν μπει στην κυβέρνηση, προτιμούσε τα μοντέρνα γραφεία του Εργατικού Κόμματος απέναντι από τον ποταμό Τάμεση, από τα «παλιακά» του κοινοβουλίου.
Παρότι πλέον σπάνια πηγαίνει στα γραφεία του κόμματος, πέρασε τρεις ημέρες εκεί τον Σεπτέμβριο γράφοντας την ομιλία του για το συνέδριο, μια από τις πιο αγαπημένες του στιγμές ως πρωθυπουργός. Ο Στάρμερ είναι ο τελευταίος από μια μακρά σειρά πρωθυπουργών που πάλεψαν με την περίεργη γεωγραφία του σπιτιού. «Δεν νομίζω ότι κάποιος πρωθυπουργός έχει πραγματικά ευχαριστηθεί να δουλεύει εκεί», λέει πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος. «Οι περισσότεροι απλώς συμβιβάζονται».
Κάποιοι δεν διστάζουν να συνδέσουν τα λάθη και τα σκάνδαλα των πρώτων 16 μηνών Στάρμερ, από την κακή επικοινωνία έως την έλλειψη κατεύθυνσης, με τις δυσκολίες του κτιρίου. Η διαρρύθμιση έκανε τα προβλήματα πολύ χειρότερα, δηλώνει πρώην αξιωματούχος: «Είναι εφιάλτης. Τμήματα μιλούν σε διαφορετικά κομμάτια του No. 10 και δίνουν διαφορετικές οδηγίες».
Ο κατακερματισμός είναι εύκολος, υποστηρίζει ένας άλλος αξιωματούχος. Κρίσιμες συζητήσεις γίνονται σε μικρά δωμάτια ή σε διαδρόμους. Ο διευθυντής του Στάρμερ, Morgan McSweeney, επίσης φέρεται απογοητευμένος. Φυσικά, λίγοι θα τολμούσαν να κατηγορήσουν μόνο το κτίριο για τα πολιτικά προβλήματα. Αλλά σχεδόν όλοι συμφωνούν. Το No. 10 δεν κάνει τη ζωή του Στάρμερ ευκολότερη.
Σε πόλεμο με ένα κτίριο
Είναι οι μικρές λεπτομέρειες. Η Λιζ Τρας ξεκινούσε τα πρωινά της με γυμναστική στον κήπο της Ντάουνινγκ Στριτ ή στο Λάμπεθ Παλάς. Όταν η ομάδα επέστρεφε στο No. 10, άρχισαν τα προβλήματα. Εκτός από τα διαμερίσματα του πρωθυπουργού και του υπουργού Οικονομικών, το No. 10 έχει μόνο δύο ντους, και τα δύο στους επάνω ορόφους. Το ένα για το προσωπικό, το άλλο σχεδόν «κρατημένο» για τους επιμελητές του κτιρίου.
«Δεν είναι φυσιολογικά ντους γραφείου», δηλώνει αξιωματούχος. «Είναι σαν να κάνεις μπάνιο στο σπίτι της γιαγιάς σου». Ένας πρώην συνεργάτης της Τρας θυμάται: «Όλοι οι ανώτεροι συνεργάτες δεν μπορούσαν να ξεκινήσουν να εργάζονται, βρωμούσαμε και στάζαμε ιδρώτα. Περιμέναμε στην ουρά για ένα ντους. Και συχνά μέσα ήταν ήδη κάποιος αστυνομικός που άλλαζε βάρδια».
Και μετά υπάρχει η θέρμανση, πάντα υπερβολικά ζεστή ή κρύο. Την εποχή Τζόνσον, σε μια επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ, η θέρμανση ήταν στο φουλ. «Έλιωνε το πορτοκαλί makeup», θυμάται συνεργάτης. «Αηδιαστικό». Όταν έρχεται το καλοκαίρι, το προσωπικό κυνηγά τα ειδικά «κλειδιά-μανιβέλες» για να ανοίξει τα παράθυρα, σαν να βρίσκεται σε πλοίο. Αλλά μόλις ανοίξουν, εμφανίζεται άλλο πρόβλημα. Ο ήχος από τις παρελάσεις και τις πρόβες των στρατιωτικών μπαντών στο Horse Guards Parade, ακριβώς δίπλα.
«Το σήμα κινητού είναι τραγικό εκεί μέσα», αναφέρει πρώην σύμβουλος της Τρας. «Απόλυτος εφιάλτης». Η τεχνολογία δεν βοηθά περισσότερο. Άλλες υπηρεσίες έχουν άλλα συστήματα, άλλες συσκευές, άλλες κρυπτογραφήσεις και συχνά χρειάζεσαι δύο κινητά. Υπάρχουν και στιγμές καθαρής φάρσας, σχεδόν καρτούν. Πρώην σύμβουλος του Τζόνσον θυμάται ότι δύο άτομα έπρεπε να πάνε ταυτόχρονα να τον «ψάξουν», ένα από τις σκάλες και ένα στον ανελκυστήρα για να μην τους γλιστρήσει και εξαφανιστεί προς άλλη κατεύθυνση.
Σαν μαγικό σπίτι, δωμάτια εξαφανίζονται και επανεμφανίζονται. Διάφοροι συνεργάτες θυμούνται ένα συγκεκριμένο δωμάτιο στον τρίτο όροφο, το οποίο άλλαξε τόσες λειτουργίες που κανείς δεν συμφωνεί τι ακριβώς ήταν, δωμάτιο για τη νταντά του Κάμερον, γραφείο συσκέψεων επί Μέι. δωμάτιο της πεθεράς του Τζόνσον, γιατί «δεν την ήθελε στο διαμέρισμα», όπως είπε κάποιος, ίσως και γυμναστήριο.
Ακόμη και οι θέσεις πάρκινγκ προκαλούν δράματα. Ο προσωπικός γυμναστής της Τρας είχε αυτοκίνητο και αναζητούσε θέση. «Μέχρι να λυθεί το θέμα, η Λιζ είχε παραιτηθεί», λέει πρώην συνεργάτης. Και φυσικά, υπάρχει η γενική ατμόσφαιρα ενός πολύ παλιού σπιτιού. «Είναι σαν ξενοδοχείο με τρία αστέρια στο Μπόρνμουθ», αναφέρει ο Τζιμ Κλέι, σκηνογράφος του Love Actually που είχε κάνει γυρίσματα στο No. 10 για την ταινία.
Η εγγύτητα στην εξουσία είναι το παν
Το No. 10 έχει μόλις 250 με 300 εργαζομένους συνολικά, φύλακες, σεφ, κηπουρούς, επιμελητές, συμβούλους. Αλλά η πραγματική εξουσία περιορίζεται σε λίγους. Η καθημερινή πρωινή σύσκεψη του Στάρμερ στις 8:45 στην αίθουσα του υπουργικού Συμβουλίου περιλαμβάνει μόνο κεντρικές φιγούρες, τον ίδιο, τον Μακ Σουίνι, τον υπουργό Οικονομικών, την ομάδα επικοινωνίας, την ομάδα του προσωπικού γραφείου.
Στις 9:15 ακολουθεί μεγαλύτερη σύσκεψη χωρίς τον πρωθυπουργό, με τους επικεφαλής πολιτικής και στρατηγικής. Όπως και οι περισσότεροι πρωθυπουργοί από την εποχή του Μπλερ, ο Στάρμερ δουλεύει κυρίως από ένα δωμάτιο που ονομάζουν «το λημέρι», δίπλα στην αίθουσα του υπουργικού Συμβουλίου. Το γραφείο έξω από το δικό του έχει περίπου οκτώ γραφεία, εκεί βρίσκονται ο Μακ Σουίνι και οι πιο στενοί του άνθρωποι.
Ένας από τους σημαντικότερους συμβούλους, ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Τζόναθαν Πάουελ, βρίσκεται έναν όροφο πάνω. Η μονάδα ψηφιακής στρατηγικής είναι στο υπόγειο, δίπλα στο κυλικείο και με θέα στον κήπο. Η μονάδα πολιτικής, πολύ ψηλά, στον δεύτερο όροφο. Αυτή η διαρρύθμιση σημαίνει ότι πολλοί συνεργάτες «περιφέρονται» στα σωστά σημεία, ελπίζοντας να συναντήσουν τυχαία τον πρωθυπουργό ή τους ανθρώπους του. Στην εποχή Τζόνσον, λέει ένας συνεργάτης: «Κάποιες φορές δεν ήταν κανείς εκεί, απλώς έμπαινες».
Η πρώην υπουργός Θηρεσία Κόφι δηλώνει: «Το ποιος έχει την τελευταία λέξη στο κουτί αποφάσεων και ποιος έχει την ευκαιρία για μια «τυχαία» συνομιλία, αυτό είναι η πραγματική δύναμη». Καθόλου παράξενο που ο Στάρμερ, λάτρης της τάξης και των δομημένων διαδικασιών, συχνά αποσύρεται στο μεγάλο γραφείο του πρώτου ορόφου, το ίδιο που χρησιμοποιούσε η Θάτσερ. Εκεί διαβάζει, μακριά από τη φασαρία του ισογείου. Κατέβασε μάλιστα το πορτρέτο της Θάτσερ από τον τοίχο: «Δεν θέλω να με κοιτάει κάποιος από ψηλά ενώ δουλεύω.»
Το προσωπικό στην «σοφίτα»
Για όσους δεν είναι κοντά στο κέντρο αποφάσεων, το No. 10 μπορεί να είναι βασανιστικό. Και καμία ομάδα δεν υποφέρει περισσότερο από τη μονάδα πολιτικής. Βρίσκεται στον δεύτερο όροφο, που πολλοί αποκαλούν «η σοφίτα». Έχει δικό του μπάνιο, άρα λιγότερες ευκαιρίες να περάσουν από την είσοδο όπου «παίζεται το παιχνίδι». Οι χώροι μοιάζουν με παλιά υπνοδωμάτια όπου απλώς έβαλαν γραφεία.
«Είναι μεγάλη πηγή απογοήτευσης γι’ αυτούς», αναφέρει ο πρώην Cabinet Secretary Σάιμον Κέις. Αν και σημειώνει ότι επί Μπλερ η μονάδα αυτή ήταν πανίσχυρη, παρ’ ότι ήταν επίσης στον δεύτερο όροφο.
Η ψυχολογία του κτιρίου και το παιχνίδι εξουσίας
Το μεγαλύτερο πρόβλημα; Η έλλειψη χώρου. Μολονότι το συγκρότημα επεκτείνεται σε άλλα κτίρια, πολλά σημεία είναι αχρησιμοποίητα, κενά, σοφίτες, στενοί διάδρομοι. Και το No. 11, του υπουργού Οικονομικών, βρίσκεται ακριβώς στη μέση και κόβει το συγκρότημα στα δύο. Ο Τζόναθαν Πάουελ θυμάται ότι να εξασφαλίσει τρία γραφεία επί Μπλερ «ήταν δυσκολότερο από την ειρηνευτική συμφωνία της Βόρειας Ιρλανδίας».
Η πρώτη διευθύντρια του Στάρμερ, η Σου Γκρέι, κατηγορήθηκε ότι απομάκρυνε το γραφείο του Μακ Σουίνι. Ο Κέις δεν επιβεβαιώνει το περιστατικό, αλλά λέει: «Ο φραξιονισμός είναι υπαρκτό θέμα. Η τοποθεσία παίζει ρόλο». Έμπειροι συνεργάτες μαθαίνουν να χειρίζονται τη γεωγραφία υπέρ τους. «Το κτίριο είναι υπέροχο», αναφέρει ο Τζον ΜακΤέρναν, πρώην σύμβουλος του Μπλερ. «Όσοι παραπονιούνται… απλώς δεν κάθονται αρκετά κοντά στην εξουσία».
Αλλά πολλοί αισθάνονται χαμένοι. «Αν χρειαζόμουν τη μονάδα πολιτικής, δεν μπορούσα καν να τους βρω», αναφέρει πρώην συνεργάτης του Τζόνσον. «Τους ζητούσα να κατέβουν στο λόμπι. Ηλίθιο, αλλά τέτοιο είναι το κτίριο». Οι παλιοί δημόσιοι λειτουργοί είναι οι πραγματικοί άρχοντες του No. 10. «Μυρίζουν την εξουσία και προσαρμόζουν το κτίριο έτσι ώστε να λειτουργεί υπέρ τους», λέει πρώην συνεργάτης. Άλλος, επί Σούνακ: «Ένιωθα σαν παράσιτο που ήθελαν να απομακρύνουν».
Και μετά υπάρχουν οι ατελείωτες μάχες για τα γραφεία. «Κάθε γραφείο είχε καρτελάκι με όνομα την πρώτη μέρα», λέει σύμβουλος της Τρας. «Δεν έχω ξαναδεί κτίριο όπου η θέση του γραφείου να σημαίνει τόσα πολλά».
Αυτό το σπίτι πάντα κερδίζει
Κάθε πρωθυπουργός προσπαθεί, κανείς δεν τα έχει καταφέρει. Ο Τζόναθαν Πάουελ είχε προτείνει στον Τόνι Μπλερ στα τέλη της δεκαετίας του ’90 να μεταφέρει ολόκληρη τη λειτουργία της κυβέρνησης στο σύγχρονο Queen Elizabeth II Centre και να γίνει το No. 10 μουσείο. Η ιδέα έπεσε στο κενό.
Ο Γκόρντον Μπράουν εγκατέλειψε το «λημέρι» και κατέλαβε το μεγαλύτερο δωμάτιο στο ισόγειο του Νο. 12, διώχνοντας τους υπεύθυνους επικοινωνίας. Το μετέτρεψε σε «πεταλοειδή» αίθουσα συσκέψεων, για πιο άμεση καθημερινή διοίκηση, αν και πολλοί έλεγαν ότι η συνεχής του παρουσία «βαραίνει» το προσωπικό. Η νέα αυτή «αίθουσα πολέμου» δεν εμπόδισε την ήττα του 2010. Ο Κέις θυμάται: «Δύσκολο να πεις ότι ήταν επιτυχές. Το open-plan δεν φτιάχνει απαραίτητα κυβερνήσεις».
Η Λιζ Τρας, αποφασισμένη να «ταράξει τα νερά» του Whitehall, προσπάθησε να λειτουργήσει αλλιώς, μέσα στις μόλις 49 ημέρες της πρωθυπουργίας της. Ήταν η πρώτη από τον Τζον Μέιτζορ που δούλεψε από την αίθουσα του υπουργικού Συμβουλίου. Μετακίνησε τη μονάδα πολιτικής στο Cabinet Office, αφήνοντας τους δημοσίους υπαλλήλους έξαλλους: «Τους είπαν να μαζέψουν πράγματα σε λίγες ώρες», αναφέρει πρώην αξιωματούχος.
Ο Σούνακ, από την άλλη, βρέθηκε ξαφνικά από το γιγαντιαίο Treasury στο μικρό No. 10 και εξοργιζόταν από την απώλεια πόρων και προσωπικού. Συχνά τηλεφωνούσε απευθείας σε αξιωματούχους του υπουργείου Οικονομικών.
Σε αυτό το ακίνητο αυτό δεν υπάρχουν μυστικά
Το πιο κουραστικό χαρακτηριστικό για έναν πρωθυπουργό, είναι η έλλειψη ιδιωτικότητας. Ο κήπος του No. 10 είναι όμορφος, αλλά μικρός και κυκλώνεται από γραφεία. Ο Μπόρις Τζόνσον έγινε… φωτογραφικός στόχος όταν εργαζόμενος τον «τράβηξε» στη διάρκεια μιας συγκέντρωσης στην πανδημία.
Οι επισκέπτες περνούν μέσα από τον πυρήνα της κυβέρνησης, η μπροστινή πόρτα είναι διαρκώς υπό παρακολούθηση και οι φωτογράφοι καραδοκούν στην πίσω έξοδο. Η οικογένεια του Στάρμερ δεν φαίνεται ποτέ, κάτι που οφείλεται εν μέρει σε βρετανικούς κανόνες δεοντολογίας, εν μέρει στην επιμονή του ίδιου για προστασία ιδιωτικής ζωής.
Υπάρχουν και στιγμές… αξιομνημόνευτες. Ο ΜακΤέρναν θυμάται ότι όταν συνδικάτα έρχονταν σε δεξίωση, οι καλεσμένοι ήθελαν όλοι να χρησιμοποιήσουν την «αβοκάντο» τουαλέτα της Θάτσερ στο πρώτο όροφο. «Ήταν το δικό τους μικρό τρόπαιο», αναφέρει. Κάποιες εκδηλώσεις ήταν και απρόσμενα χαρούμενες. Οι δύο πρώην αξιωματούχοι περιγράφουν το μεγάλο διαμέρισμα του No. 11 ως πολύ μεγαλύτερο απ’ ό,τι φαντάζεται κανείς, έξι υπνοδωμάτια, δύο όροφοι, πολυέλαιος στην είσοδο.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Τζέρεμι Χαντ έκανε πάρτι εκεί με τη Ναζανίν Ζαγκάρι-Ράτκλιφ και παρουσιαστές της Classic FM. Κάποια στιγμή ο Αλεξάντερ Άρμστρονγκ άρχισε να τραγουδά, ενώ ο Χαντ τον διηύθυνε όρθιος πάνω σε καρέκλα. Αλλά για κάποιους, η ζωή στο No. 10 είναι ασφυκτική. Η Κάρι Τζόνσον, λένε συνεργάτες του Μπόρις, δυσφορούσε έντονα με την έλλειψη ιδιωτικότητας, κάτι που τελικά επηρέαζε και τον σύζυγό της.
Όταν ανακαινίστηκε το διαμέρισμα με «χρυσές» επιλογές, οι εργάτες χτυπούσαν μέρα και νύχτα. «Ο θόρυβος ήταν ασταμάτητος», λέει πρώην αξιωματούχος. Και όλα αυτά πριν από το Partygate, όπου σειρά lockdown πάρτι διέλυσαν την εμπιστοσύνη προς τον Τζόνσον. Ο ίδιος λέει ότι «δεν γνώριζε». Κάποιοι τον ειρωνεύτηκαν, «πώς γίνεται να μην ξέρεις τι συμβαίνει στο ίδιο σου το σπίτι;» Ο Κέις έχει άλλη άποψη, «Το κτίριο είναι τόσο απλωμένο που είναι πράγματι δυνατόν να γίνονται πράγματα σε χώρο όπου άλλοι δεν το βλέπουν».
Η γοητεία που δεν μπορείς να διορθώσεις
Πολλοί που πέρασαν από το No. 10 λένε ότι όλες αυτές οι γκρίνιες ξεφεύγουν από την ουσία. Η δύναμη του κτιρίου είναι η ιστορία του. Η ιδιαιτερότητά του δίνει χαρακτήρα στην πρωθυπουργία και αποτρέπει την τεχνοκρατική ψυχρότητα. «Το συμβολικό βάρος είναι τεράστιο», λέει πρώην συνεργάτης του Σούνακ. «Δεν μπορείς να το αγνοήσεις». Το No. 10 δεν είναι Λευκός Οίκος, ούτε μέγαρο προέδρου. Η πρωθυπουργία είναι διαφορετική. Οι αποφάσεις συχνά λαμβάνονται οργανικά, μέσα στην αταξία της εξουσίας. «Δεν είναι εργοστάσιο», αναφέρει πρώην συνεργάτης της Μέι. «Είναι ο εγκέφαλος».
Το No. 10 είναι από τη φύση του χαοτικό, όλες οι κρίσεις καταλήγουν εκεί. «Επεξεργάζεται μόνο τα δύσκολα», αναφέρει βετεράνος αξιωματούχος. «Τα προβλήματα που ο πρωθυπουργός θέλει προσωπικά ή που κανείς άλλος δεν μπορεί να λύσει». Πολλοί παραδέχονται ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι το σπίτι, αλλά η ηγεσία. «Αν δεν ξέρεις τι θέλεις να κάνεις, πώς θα ξέρεις πώς να το κάνεις»; λέει ο ΜακΤέρναν. «Και τότε ρίχνεις το φταίξιμο στα εργαλεία σου. Το σπίτι είναι εργαλείο. Αν ξέρεις τι θέλεις, ξέρεις και πώς να το χρησιμοποιήσεις».
Διαβάστε ακόμη
Εφορία: Νέο σαφάρι διασταυρώσεων για αδήλωτα εισοδήματα στο εξωτερικό
Οκτώ ημέρες, οκτώ χωριά και 680 χιλιόμετρα σε ποδήλατο στην «άλλη» τουριστική Ελλάδα (pics + vid)
Το μέλι της αρκούδας: Η Δραμινή οικογένεια Καρυπίδη παντρεύει την παράδοση με το ροζ και το χρυσό
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.