Δεκατέσσερις ώρες διαπραγματεύσεων, αλλεπάλληλες συγκρούσεις μεταξύ Ευρωπαίων ηγετών και δύο από τα σημαντικότερα ζητήματα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παραμένουν ουσιαστικά ανοιχτά. Η Σύνοδος Κορυφής των Βρυξελλών εξελίχθηκε σε μια από τις δυσκολότερες δοκιμασίες για τον Αντόνιο Κόστα, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να βρίσκεται αντιμέτωπος με τη σφοδρότερη κριτική από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του, πριν από σχεδόν δύο χρόνια.
Σύμφωνα με το POLITICO, η δυσαρέσκεια επικεντρώνεται στους χειρισμούς του πρώην πρωθυπουργού της Πορτογαλίας στις διαπραγματεύσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, δύο ζητήματα στα οποία οι κυβερνήσεις προσδοκούσαν ουσιαστική πρόοδο.
Αντί γι’ αυτό, η πρώτη ημέρα της Συνόδου ολοκληρώθηκε με τις διαφωνίες να παραμένουν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να βαθαίνουν.
Το POLITICO συνομίλησε με 16 Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους, οι οποίοι είτε συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις είτε ενημερώθηκαν αμέσως από τους ηγέτες. Οι περισσότεροι άσκησαν κριτική στον Κόστα, αν και υπήρξαν και εκείνοι που υπερασπίστηκαν τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τις διαπραγματεύσεις.
Η Σύνοδος των 14 ωρών και η σύγκρουση για την ενέργεια
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον Κόστα προέκυψε από τις διαπραγματεύσεις για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, με επίκεντρο τη δεύτερη φάση του, γνωστή ως ETS2.
Το νέο σύστημα, το οποίο έχει ήδη θεσμοθετηθεί και προβλέπεται να εφαρμοστεί από το 2028, θα επιβάλει τιμή στις εκπομπές άνθρακα που συνδέονται με τη θέρμανση και τις μεταφορές.
Η προοπτική αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς οι κυβερνήσεις φοβούνται ότι θα επιβαρύνει περαιτέρω τους λογαριασμούς ενέργειας και το κόστος μετακίνησης των πολιτών.
Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες που επικαλείται το POLITICO, η Ιταλία και οι τέσσερις χώρες της Ομάδας του Βίσεγκραντ –Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία και Πολωνία– επιδίωξαν την αναβολή του ETS2, επικαλούμενες τις οικονομικές επιπτώσεις στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις.
Απέναντί τους βρέθηκε μια ομάδα κρατών που περιλάμβανε τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τις σκανδιναβικές χώρες και την Ολλανδία.
Η αντιπαράθεση εξελίχθηκε σε μετωπική σύγκρουση, με τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένος από τη στάση της Ιταλίδας Πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, την οποία το Βερολίνο θεωρούσε αδιάλλακτη.
Οι διαφωνίες αποδείχθηκαν τόσο βαθιές ώστε οι συζητήσεις ξέφυγαν από τον αρχικό σχεδιασμό.
Σύμφωνα με τρεις Ευρωπαίους διπλωμάτες, η κατάσταση χαρακτηρίστηκε εσωτερικά ως «χάος», αναγκάζοντας τον Κόστα να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου και να μεταθέσει τη συνέχιση των συνομιλιών για μετά το δείπνο.
«Έχασε τον έλεγχο της αίθουσας»
Η ένταση δεν περιορίστηκε στις διαφωνίες μεταξύ των κυβερνήσεων.
Αρκετοί διπλωμάτες απέδωσαν μέρος της ευθύνης στον ίδιο τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, υποστηρίζοντας ότι δεν κατάφερε να διατηρήσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες από διαφορετικά κράτη-μέλη, οι ηγέτες εξέφρασαν έντονη δυσαρέσκεια επειδή ο Κόστα επέτρεψε στις διαπραγματεύσεις να εκτροχιαστούν.
Το αρχικό σχέδιο συμπερασμάτων, που είχε προετοιμαστεί πριν από τη Σύνοδο, δεν προέβλεπε επανεξέταση του ETS2.
Ωστόσο, ορισμένες χώρες επιχείρησαν να ανοίξουν εκ νέου τη συζήτηση για τη νομοθεσία μέσα στην ίδια την αίθουσα των ηγετών, δημιουργώντας μια διαδικασία διαρκών αλλαγών και αντικρουόμενων προτάσεων.
Ένας διπλωμάτης υποστήριξε ότι ο Κόστα προτιμά να έχουν οριστικοποιηθεί τα κείμενα στις προπαρασκευαστικές συναντήσεις των πρέσβεων, χωρίς να χρειάζεται να επαναδιατυπώνονται κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
«Θέλει να έχει έτοιμα τα συμπεράσματα από τις προηγούμενες συναντήσεις και να μην ανοίγουν ξανά κατά τη Σύνοδο. Δεν του αρέσει να συντάσσονται κείμενα επί τόπου», ανέφερε.
Άλλος διπλωμάτης έκανε λόγο για «τεράστια απογοήτευση», χαρακτηρίζοντας τη διαπραγμάτευση για τη διατύπωση των ενεργειακών συμπερασμάτων «απίστευτο χάος».
Κατά την περιγραφή του, οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν σε ιταλικές προτάσεις, ενώ προηγούμενα κείμενα άλλων χωρών παραμερίστηκαν, χωρίς να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι πολιτικές ισορροπίες γύρω από το ETS.
Ένας τρίτος διπλωμάτης κατηγόρησε ευθέως τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας».
Όπως υποστήριξε, δεν κατάφερε να παρακολουθήσει όλες τις προτεινόμενες τροποποιήσεις και να τις θέσει εγκαίρως υπόψη των ηγετών, με αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν μετά τα μεσάνυχτα.
«Χειρότερα και από τον Σαρλ Μισέλ»
Η δυσαρέσκεια ορισμένων διπλωματών αποτυπώθηκε και στις συγκρίσεις με τους προκατόχους του Κόστα.
Ένας από τους συνομιλητές του POLITICO υποστήριξε ότι ο σημερινός πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τα πήγε την Πέμπτη «χειρότερα από τον Σαρλ Μισέλ».
Η αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Μισέλ είχε δεχθεί επανειλημμένα επικρίσεις από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για τις ικανότητές του στη διαχείριση σύνθετων διαπραγματεύσεων.
Άλλος αξιωματούχος εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του επειδή ο Κόστα δεν ακολουθεί περισσότερο το παράδειγμα του Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος είχε εξασφαλίσει ευρεία υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θητείας του στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Οι συγκρίσεις δείχνουν ότι η κριτική δεν αφορά αποκλειστικά στο αποτέλεσμα της συγκεκριμένης Συνόδου, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ο Κόστα αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ως συντονιστή των «27».
Το δεύτερο μέτωπο: Ο επταετής προϋπολογισμός και οι υποψίες για μεροληψία
Η ενέργεια δεν ήταν το μοναδικό πεδίο στο οποίο ο Κόστα βρέθηκε αντιμέτωπος με επικρίσεις.
Ακόμη πιο σύνθετη αποδεικνύεται η διαπραγμάτευση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν μεγάλες.
Παρότι οι κυβερνήσεις δεν ανέμεναν οριστική συμφωνία κατά τη συγκεκριμένη Σύνοδο, αρκετές έχουν αρχίσει να αμφισβητούν την ικανότητα του Κόστα να λειτουργήσει ως ουδέτερος διαμεσολαβητής.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, χώρες της βόρειας Ευρώπης ανησυχούν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ευνοεί τις θέσεις των νοτιότερων κρατών-μελών.
Ένας διπλωμάτης τον κατηγόρησε ότι δεν λειτουργεί ως αμερόληπτος διαπραγματευτής, ενώ άλλος, από χώρα που επιδιώκει μικρότερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, δήλωσε:
«Ο Κόστα, προσωπικά και πολιτικά, ανήκει στο άλλο στρατόπεδο».
Ο ίδιος εξέφρασε επιφυλάξεις για το πώς θα διαχειριστεί ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τα επόμενα στάδια των συνομιλιών.
Οι χώρες που παραδοσιακά τάσσονται υπέρ της δημοσιονομικής συγκράτησης, γνωστές ως «φειδωλές», ζητούν από τον Κόστα να παρουσιάσει νέες προτάσεις περικοπών πριν από την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής για τον προϋπολογισμό, που προγραμματίστηκε για τις 26 Νοεμβρίου.
Η διαπραγμάτευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή ο Κόστα επιδιώκει την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους, πριν οι εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις του 2027 καταστήσουν ακόμη δυσκολότερους τους συμβιβασμούς.
Η πίεση του χρόνου και η προειδοποίηση της Φινλανδίας
Ο Φινλανδός Πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο προειδοποίησε ότι όσο περισσότερο καθυστερούν οι συνομιλίες για τον προϋπολογισμό, τόσο δυσκολότερη θα γίνεται η επίτευξη συμφωνίας.
«Όσο περισσότερο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις, τόσο περισσότερες δυσκολίες θα αντιμετωπίσουμε», δήλωσε στο POLITICO.
«Πρέπει να εργαστούμε για να βρούμε λύση φέτος. Κατανοώ πολύ καλά ότι είναι δύσκολο. Πρόκειται για τεράστια πρόκληση», πρόσθεσε.
Οι πιέσεις δεν περιορίζονται στα δημοσιονομικά.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει την ενεργειακή ακρίβεια, την υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης, τον ανταγωνισμό από την Κίνα και τις γεωπολιτικές αναταράξεις που προκαλεί η στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Ρωσία και στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση εθνικιστικών και ευρωσκεπτικιστικών πολιτικών δυνάμεων σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες αυξάνει την πίεση για απτά αποτελέσματα.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αδυναμία των «27» να καταλήξουν σε συμφωνίες για την ενέργεια και τον προϋπολογισμό αποκτά ευρύτερες πολιτικές διαστάσεις.
Η υπεράσπιση του Κόστα: «Ικανός και διορατικός»
Παρά την κριτική, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική υποστήριξη μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών.
Ο Βέλγος Πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ τον υπερασπίστηκε μετά την πρώτη ημέρα της Συνόδου, χαρακτηρίζοντάς τον «ικανό» και «διορατικό».
Μάλιστα, επαίνεσε την προσπάθειά του να αποφεύγει τις εξαντλητικές διαπραγματεύσεις επί της διατύπωσης των συμπερασμάτων κατά τη διάρκεια των ίδιων των συνεδριάσεων.
Όπως εξήγησε, επί προεδρίας Σαρλ Μισέλ οι ηγέτες συχνά περνούσαν ώρες συζητώντας για λέξεις, σημεία στίξης και λεπτομέρειες που τελικά δεν είχαν ουσιαστική σημασία.
«Κατέληγες να βρίσκεσαι εκεί μέχρι τις τρεις το πρωί, συζητώντας για συλλαβές, κόμματα και λέξεις, και το επόμενο πρωί δεν μπορούσες πλέον να καταλάβεις τη διαφορά», ανέφερε.
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η ευθύνη για το αδιέξοδο δεν βαρύνει τον Κόστα, αλλά τις κυβερνήσεις που επέμειναν να ανοίξουν ξανά τη συζήτηση για το ETS2.
«Δεν ήθελε να ανοίξουν εκ νέου τα συμπεράσματα. Ήταν οι τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ και η Ιταλία που το έκαναν», ανέφερε ένας διπλωμάτης.
«Δεν βλέπω τι διαφορετικό θα μπορούσε να είχε κάνει», πρόσθεσε.
Αξιωματούχος της ΕΕ επισήμανε επίσης ότι η επαναδιατύπωση νομοθετικών και πολιτικών κειμένων σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων είναι από τη φύση της εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία, ιδιαίτερα όταν τα συμφέροντα των χωρών συγκρούονται.
Ακόμη και ένας από τους διπλωμάτες που επέκριναν τις πολιτικές του προτιμήσεις στο ζήτημα του προϋπολογισμού αναγνώρισε ότι η συμπεριφορά του ήταν «άψογη», χαρακτηρίζοντάς τον «εξαιρετικό διαπραγματευτή».
Η κρίσιμη περίοδος για τη δεύτερη θητεία
Για τον Αντόνιο Κόστα, οι επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές.
Ο πρώην Πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, ο οποίος ανήκει στη σοσιαλιστική πολιτική οικογένεια, σε αντίθεση με αρκετούς από τους ισχυρότερους σημερινούς Ευρωπαίους ηγέτες, είχε αρχικά κερδίσει θετικά σχόλια για τη διακριτική και προσεκτική διαχείριση των ευρωπαϊκών ισορροπιών.
Η περίοδος αυτή, ωστόσο, φαίνεται ότι έχει τελειώσει.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους που επικαλείται το POLITICO, ο Κόστα αναμένεται να επιδιώξει την ανανέωση της θητείας του για ακόμη δυόμισι χρόνια το 2027.
Προτού φτάσει εκεί, όμως, θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να γεφυρώσει τις βαθιές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.
Η έκτακτη Σύνοδος της 26ης Νοεμβρίου για τον προϋπολογισμό και οι επόμενες διαβουλεύσεις για την ενεργειακή πολιτική θα αποτελέσουν κρίσιμες δοκιμασίες για την ικανότητά του να επιτυγχάνει συμβιβασμούς.
Το διακύβευμα ξεπερνά το πολιτικό μέλλον του ίδιου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να διαμορφώσει κοινή απάντηση στην ενεργειακή κρίση και να συμφωνήσει για τη χρηματοδότηση των προτεραιοτήτων της επόμενης επταετίας, σε μια περίοδο αυξανόμενης οικονομικής και γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Ο Κόστα εξελέγη για να φέρνει τους Ευρωπαίους ηγέτες στο ίδιο τραπέζι και να τους οδηγεί σε συμφωνίες. Το δύσκολο πλέον δεν είναι να τους συγκεντρώσει, αλλά να τους πείσει να συμφωνήσουν.
Διαβάστε ακόμη
Είναι τελικά τα μακαρόνια εθιστικά;
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.