Δεν υψώνουν πολεμικά σινιάλα, δεν συνοδεύονται από πολεμικά πλοία, ούτε εμφανίζονται στους επίσημους χάρτες της ναυσιπλοΐας. Κι όμως, κινούν καθημερινά ένα κρίσιμο κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας. Ο σκιώδης στόλος, μια αρμάδα πλοίων-φαντασμάτων έχει εξελιχθεί σε βασικό μηχανισμό παράκαμψης των δυτικών κυρώσεων, μεταφέροντας πετρέλαιο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων από χώρες που βρίσκονται σε διεθνή απομόνωση.
Σύμφωνα με την πλατφόρμα TankerTrackers.com, περισσότερα από 1.470 δεξαμενόπλοια παγκοσμίως ταξινομούνται πλέον ως μέρος του σκιώδους στόλου τα οποία μεταφέρουν σήμερα πετρέλαιο, προϊόντα πετρελαίου και χημικά.
Το 2025, ο στόλος αυτός μετέφερε 3,7 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 6%–7% των παγκόσμιων ροών αργού. Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, αυτή η γιγαντιαία επιχείρηση αποτελεί οικονομική «σανίδα σωτηρίας» για καθεστώτα όπως της Ρωσίας, του Ιράν και της Βενεζουέλας, τα οποία διαφορετικά θα ασφυκτιούσαν υπό το βάρος των κυρώσεων.
Πλοία-φαντάσματα
Η εκρηκτική αύξηση του σκιώδους στόλου μετά το 2022 συνδέεται άμεσα με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Καθώς οι δυτικές αγορές έκλεισαν για το ρωσικό πετρέλαιο, η Μόσχα αναζήτησε νέες θαλάσσιες διαδρομές.
Οι πρακτικές που ακολουθούν τα πλοία-φαντάσματα θυμίζουν κατασκοπευτική κινηματογραφική ταινία. Δεξαμενόπλοια συναντώνται στα διεθνή ύδατα, απενεργοποιούν τα συστήματα αυτόματης αναγνώρισης (AIS) και μεταγγίζουν το φορτίο από πλοίο σε πλοίο. Θεωρητικά, αυτό απαγορεύεται. Από το 2015, ψήφισμα του ΟΗΕ επιβάλλει σε όλα τα μεγάλα πλοία τη χρήση AIS, που μεταδίδει την ταυτότητα και τη θέση τους. Στην πράξη, όμως, η απενεργοποίηση του συστήματος μετατρέπει το πετρέλαιο σε αγνώστου προελεύσεως και το ίχνος του χάνεται σε έναν λαβύρινθο μεταφορτώσεων.
Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και οι αλλαγές ταυτότητας. Πλοία που αλλάζουν όνομα εν πλω ή που εμφανίζονται ψηφιακά χιλιάδες μίλια μακριά από την πραγματική τους θέση.
Κρίσιμο ρόλο παίζουν και τα νηολόγια. Χώρες με ελάχιστη εποπτεία προσφέρουν σημαίες ευκολίας ήτοι χαμηλούς φόρους, νομική κάλυψη και σχεδόν ανύπαρκτους ελέγχους ασφαλείας. Το αποτέλεσμα είναι ένας στόλος γερασμένος, κακοσυντηρημένος και ουσιαστικά ανεξέλεγκτος.
Περίπου το ένα τρίτο των πλοίων του σκιώδους στόλου είναι άνω των 20 ετών, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα επιρρεπή σε ατυχήματα. Το πρόβλημα επιτείνεται από την έλλειψη αξιόπιστης ασφάλισης. Οι δυτικές κυρώσεις έχουν αποκλείσει αυτά τα πλοία από τις ευρωπαϊκές ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές αγορές, όπου παραδοσιακά ασφαλίζεται η πλειονότητα του παγκόσμιου στόλου.
Σε περίπτωση πετρελαιοκηλίδας, δεν υπάρχει φορέας να καλύψει το κόστος αποκατάστασης.
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η Δύση έχει περάσει σε νέα φάση με καταλήψεις δεξαμενόπλοιων που θεωρούνται ότι ανήκουν στον σκιώδη στόλο. Παράλληλα, οι επιθέσεις της Ουκρανίας με drones σε ρωσικά δεξαμενόπλοια στη Μαύρη Θάλασσα εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο.
Ο σκιώδης στόλος δεν είναι πια απλώς ένα παράπλευρο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης. Είναι το πεδίο ενός ακήρυχτου πολέμου, όπου το πετρέλαιο, η γεωπολιτική και το διεθνές δίκαιο συγκρούονται στα σκοτεινά νερά των ωκεανών. Και όσο τα πλοία αυτά συνεχίζουν να πλέουν αόρατα, ο πόλεμος αυτός δύσκολα θα τελειώσει.
Διαβάστε ακόμη
Διαβάστε ακόμη
Η Ελλάδα προχωρά στην πρώτη έκδοση ομολόγου για το 2026
Μαθαίνοντας από την Ουρουγουάη: Πώς το 98% της ενέργειάς της προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.