Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add Newmoney.gr on Google

Η πολεμική σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, έχει θέσει σε κίνδυνο την εμπορική ναυτιλία στον Περσικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ και στην ευρύτερη Αραβική Θάλασσα. Οι επιθέσεις έχουν κοστίσει ανθρώπινες ζωές, έχουν προκαλέσει ζημιές σε εμπορικά πλοία και έχουν διαταράξει τη μεταφορά ενεργειακών προϊόντων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, έως τις 11 Νοεμβρίου είχαν επιβεβαιωθεί 134 επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και τουλάχιστον 25 ναυτικοί είχαν χάσει τη ζωή τους. Την ίδια ώρα, η Greenpeace έχει εντοπίσει περίπου 540 πιθανές πετρελαιοκηλίδες, με αθροιστική δορυφορική αποτύπωση περίπου 20.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Παραμένει αδιευκρίνιστο πόσες από αυτές συνδέονται με επιθέσεις. Η εμπειρία της Σαουδικής Αραβίας δείχνει πόσο μπορεί να διαρκέσει η ζημιά. Στη νήσο Abu Ali βρέθηκαν κατάλοιπα πετρελαίου σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τις διαρροές της περιόδου 1983–1985.

Ο πλοίαρχος Δημήτρης Ματθαίου, πρόεδρος του Green Award Foundation και διευθύνων σύμβουλος της Arcadia Shipmanagement, επισημαίνει ότι μια μεγάλη διαρροή μπορεί να πλήξει ευαίσθητους οικοτόπους, την αλιεία, τον τουρισμό και τις μονάδες αφαλάτωσης. Ζητά άμεση προστασία των πληρωμάτων και διεθνή συνεργασία για την παρακολούθηση της ρύπανσης, την τεκμηρίωση της ζημιάς και τη μακροχρόνια αποκατάσταση των ακτών.

– Κύριε Ματθαίου τι μας λένε οι δορυφορικές παρατηρήσεις για την έκταση της ρύπανσης;

Η Greenpeace, αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και πληροφορίες θαλάσσιας παρακολούθησης, εντόπισε περίπου 540 πιθανές πετρελαιοκηλίδες. Τα περίπου 20.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα προκύπτουν από την άθροιση των επιφανειών που αποτυπώθηκαν στις παρατηρήσεις. Η συνολική αυτή επιφάνεια μπορεί να αφορά διαφορετικές εκτάσεις σε διαφορετικούς χρόνους. Παραμένει επίσης αδιευκρίνιστο πόσες κηλίδες προήλθαν από πολεμικές επιθέσεις. Ακόμη και με αυτές τις επιφυλάξεις, οι παρατηρήσεις δείχνουν σοβαρή και συνεχιζόμενη περιβαλλοντική απειλή.

-Ποιο είναι το ανθρώπινο κόστος των επιθέσεων και πότε μια επίθεση μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη διαρροή;

Κάθε επίθεση απειλεί πρώτα τους ανθρώπους που εργάζονται στο πλοίο. Μέχρι τις 11 Νοεμβρίου, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) είχε επιβεβαιώσει 134 επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, με τουλάχιστον 25 ναυτικούς νεκρούς. Οι αναφορές περιλαμβάνουν πλήγματα με βλήματα, εκρήξεις και καταγγελίες για προσκρούσεις δεξαμενόπλοιων σε θαλάσσιες νάρκες. Στις 11 Νοεμβρίου, επίθεση σε δεξαμενόπλοιο με σημαία Λιβερίας κοντά στις ακτές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προκάλεσε πυρκαγιά και οδήγησε στην απομάκρυνση και των 22 μελών του πληρώματος. Το Ιράν ανέφερε επίσης ότι τέσσερα δεξαμενόπλοια υπέστησαν ζημιές από νάρκες. Η αναφορά αυτή δεν είχε επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα κατά τη σύνταξη του άρθρου. Όταν πλήττεται πλοίο που μεταφέρει πετρέλαιο ή πετρελαιοειδή, μια σοβαρή ζημιά στο κύτος, μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά ή μια έκρηξη μπορούν να οδηγήσουν σε διαρροή μεγάλων ποσοτήτων φορτίου ή καυσίμων στη θάλασσα.

– Πώς γίνεται να εντοπίζονται κατάλοιπα πετρελαίου σχεδόν σαράντα χρόνια αργότερα;

Το πετρέλαιο μπορεί να εγκλωβιστεί στα παράκτια ιζήματα και να σχηματίσει συμπαγείς ασφαλτώδεις αποθέσεις. Έτσι, η ρύπανση μπορεί να επιμένει για δεκαετίες αφότου πάψει να είναι ορατή η κηλίδα στην επιφάνεια του νερού. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 στο Journal of Marine Science and Engineering, ερευνητές εξέτασαν τις ακτές της νήσου Abu Ali στη Σαουδική Αραβία, όπου είχαν καταγραφεί πετρελαϊκές αποθέσεις από την περίοδο του πολέμου Ιράν–Ιράκ. Έκαναν 1.434 δοκιμαστικές εκσκαφές σε περισσότερα από 25 χιλιόμετρα ακτογραμμής και βρήκαν κατάλοιπα στο 76% των σημείων, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τις διαρροές του 1983–1985. Εκτίμησαν ότι τα περισσότερα κατάλοιπα πιθανότατα προέρχονταν από τις ιστορικές διαρροές του πετρελαϊκού πεδίου Nowruz, χωρίς να μπορούν να ταυτοποιήσουν με βεβαιότητα την προέλευσή τους.

– Γιατί είναι τόσο ευάλωτος ο Περσικός Κόλπος και τι διακυβεύεται για τις παράκτιες κοινότητες;

Ο Περσικός Κόλπος είναι σχετικά ρηχός και γεωγραφικά περιορισμένος. Οι υψηλές θερμοκρασίες, η αυξημένη αλατότητα και η περιορισμένη ανανέωση των υδάτων σε ορισμένες περιοχές δυσκολεύουν την αντιμετώπιση μιας εκτεταμένης διαρροής. Ευάλωτοι είναι οι κοραλλιογενείς ύφαλοι, τα μαγκρόβια δάση, οι παράκτιοι υγρότοποι και οι περιοχές αναπαραγωγής ψαριών. Θαλάσσιες χελώνες, θαλασσοπούλια και άλλα είδη μπορούν να επηρεαστούν από την άμεση επαφή με το πετρέλαιο ή μέσω της τροφικής αλυσίδας. Οι συνέπειες μπορεί να επεκταθούν στην αλιεία, τον τουρισμό και συνολικά στην οικονομική δραστηριότητα των παράκτιων κοινοτήτων. Αρκετά κράτη της περιοχής καλύπτουν σημαντικό μέρος των αναγκών τους σε νερό μέσω της αφαλάτωσης. Αν μια μεγάλη κηλίδα πλησιάσει τα σημεία υδροληψίας, ενδέχεται να χρειαστούν πρόσθετα μέτρα προστασίας ή προσωρινή διακοπή της λειτουργίας των μονάδων.

-Τι μπορούν να προσφέρουν οι ναυτιλιακοί κανονισμοί σε μια εμπόλεμη ζώνη;

Η εφαρμογή της διεθνούς σύμβασης MARPOL, οι βελτιωμένες τεχνικές προδιαγραφές των δεξαμενόπλοιων, τα συστήματα ασφαλούς διαχείρισης και η αυστηρότερη εποπτεία έχουν συμβάλει στη μείωση των μεγάλων ατυχηματικών διαρροών. Σε συνθήκες πολέμου, ακόμη και ένα σύγχρονο, σωστά διαχειριζόμενο πλοίο παραμένει εκτεθειμένο σε πυραυλικές επιθέσεις, μη επανδρωμένα οπλικά συστήματα και θαλάσσιες νάρκες. Η εφαρμογή των κανονισμών χρειάζεται, επομένως, να συνοδεύεται από μέτρα προστασίας της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Ο γενικός γραμματέας του IMO, Αρσένιο Ντομίνγκες, έχει ζητήσει αυστηρότερη εφαρμογή των διεθνών ναυτιλιακών κανονισμών και αποφυγή εμπορικών δραστηριοτήτων που εκθέτουν τους ναυτικούς σε μη αποδεκτούς κινδύνους. Η προστασία των πληρωμάτων και η πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης είναι αλληλένδετες υποχρεώσεις.

-Ποιες ενέργειες χρειάζονται άμεσα;

Προτεραιότητα είναι η προστασία των πληρωμάτων και των εμπορικών πλοίων και η αποκατάσταση ασφαλών συνθηκών ναυσιπλοΐας. Παράλληλα, χρειάζεται αξιόπιστος μηχανισμός παρακολούθησης της ρύπανσης που να συνδυάζει δορυφορικά δεδομένα, επιτόπιες δειγματοληψίες και επιστημονικές αναλύσεις. Ο IMO, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), οι αρμόδιοι περιφερειακοί οργανισμοί, τα παράκτια κράτη και η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα μπορούν να καταρτίσουν κοινή στρατηγική. Αυτή χρειάζεται να καλύπτει την καταγραφή των περιστατικών, την εκτίμηση της ρύπανσης, την προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων και τον σχεδιασμό μακροχρόνιων προγραμμάτων αποκατάστασης. Η διαφάνεια και η αξιόπιστη τεκμηρίωση είναι απαραίτητες για την αποτίμηση της ζημιάς και για την ενδεχόμενη απόδοση ευθυνών σύμφωνα με το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο.

– Ποια ευθύνη παραμένει μετά τη λήξη των εχθροπραξιών;

Οι ανθρώπινες απώλειες, οι καταστροφές υποδομών και οι οικονομικές συνέπειες κυριαρχούν συνήθως στον απολογισμό ενός πολέμου. Η ρύπανση που μένει στα παράκτια ιζήματα είναι λιγότερο ορατή και μπορεί να επηρεάζει ολόκληρες γενιές. Η εμπειρία του Περσικού Κόλπου δείχνει γιατί η παρακολούθηση και η αποκατάσταση πρέπει να συνεχιστούν και μετά τη λήξη της σύγκρουσης.

Η διεθνής ναυτιλία έχει επενδύσει επί δεκαετίες στην ασφάλεια, την υπεύθυνη διαχείριση και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Αυτές οι αρχές αποκτούν μεγαλύτερη σημασία σε περιόδους σύγκρουσης. Η προστασία της θάλασσας πρέπει να διασφαλίζεται ανεξάρτητα από τις πολιτικές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις των κρατών. Είναι κοινή ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται σήμερα στη θάλασσα και στις ακτές, καθώς και στις επόμενες γενιές.