Η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει προκαλέσει σοκ στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, ναυτιλίας και αερομεταφορών. Το εφιαλτικό σενάριο, το οποίο ειδικά η παγκόσμια ναυτιλιακή βιομηχανία φοβόταν επί χρόνια αλλά ποτέ δεν πίστευε πραγματικά ότι θα υλοποιηθεί, έχει πλέον γίνει πραγματικότητα. Εκατοντάδες πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, οι ναύλοι των υπερδεξαμενόπλοιων VLCC εκτοξεύονται σε ιστορικά επίπεδα αγγίζοντας ακόμη και τα $500.000, ενώ τα war risk premiums εκτοξεύονται, με ασφαλιστές να αποσύρουν κάλυψη για τις διελεύσεις από την ευρύτερη περιοχή. Η θαλάσσια κυκλοφορία μειώνεται προληπτικά, τα λιμάνια της περιοχής βρίσκονται υπό πίεση και οι εμπορικές αεροπορικές μεταφορές αναζητούν νέες διαδρομές για να παρακάμψουν τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή. Οι εταιρείες logistics εξετάζουν χερσαίες μεταφορές και εναλλακτικά λιμάνια, ενώ οι μεγάλες χώρες παραγωγής αλλά και κράτη-εισαγωγείς ενέργειας μελετούν παράκαμψη μέσω αγωγών και νέων θαλάσσιων δρόμων.

Η επόμενη μέρα της κρίσης εξαρτάται από τη διάρκεια και την κλιμάκωση των εχθροπραξιών. Στο βραχυπρόθεσμο σενάριο, με περιορισμένη ένταση και χωρίς πλήρη διακοπή ροών, οι τιμές του Brent θα μπορούσαν να κυμανθούν γύρω στα 80-90 δολάρια ανά βαρέλι, με τις αγορές να απορροφούν γρήγορα το γεωπολιτικό premium. Στο μεσοπρόθεσμο σενάριο, αν η ναυσιπλοΐα παραμείνει περιορισμένη και η διαταραχή στις ενεργειακές ροές διαρκέσει περισσότερες ημέρες ή εβδομάδες, οι τιμές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Στο πιο σοβαρό και παρατεταμένο σενάριο, με μακροχρόνια διαταραχή και περιορισμένη διεθνή διακίνηση εμπορευμάτων, το Brent θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και στα 120 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας πιέσεις σε όλο το παγκόσμιο εμπόριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τόσο θαλάσσιες όσο και αεροπορικές. Η κρίση γύρω από το Ιράν είναι και ζήτημα γεωπολιτικής ανακατάταξης. Η Κίνα, ως σημαντικός εμπορικός εταίρος της Τεχεράνης, παραμένει στρατηγικά δεσμευμένη στην εξασφάλιση ενεργειακών ροών και στην εδραίωση της παρουσίας της, στη Μέση Ανατολή, στο πλαίσιο του «Δρόμου του Μεταξιού». Παράλληλα, η Τουρκία φαίνεται να κερδίζει γεωστρατηγικό βάρος, αξιοποιώντας τη θέση της ανάμεσα στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο και τη Μαύρη Θάλασσα, ενώ προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ Δύσης και μουσουλμανικού κόσμου. Οι διεθνείς σχέσεις του Ιράν, τόσο με την Κίνα όσο και με τη Ρωσία, ενισχύουν περαιτέρω την πολυπλοκότητα της κατάστασης, δημιουργώντας ένα πλέγμα συμφερόντων που καθιστά τη διαχείριση κινδύνου στη ναυτιλία και στις ενεργειακές ροές απόλυτη προτεραιότητα για κάθε παράγοντα της αγοράς.

Οι αναλυτές

Σύμφωνα με τη Μαρία Μπερτζελέτου, τον Δημήτρη Ρουμελιώτη και τον Αλκέτα Δρόσο, αναλυτές που μίλησαν στο «business stories», η ελληνική ναυτιλία προσαρμόζεται ήδη σε παρακάμψεις και εναλλακτικές διαδρομές, ενώ η αγορά παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα κάθε νέα εξέλιξη. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα, οι περιορισμοί ασφάλισης και η εκτίναξη των ναύλων καθιστούν σαφές ότι η επόμενη μέρα θα καθορίσει αν η κρίση θα πυροδοτήσει ευρύτερη παγκόσμια αναταραχή, επηρεάζοντας λιμάνια, εμπορικές αεροπορικές ροές και ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Σύμφωνα με τη Μαρία Μπερτζελέτου, αναλύτρια της SIGNAL, το κρίσιμο ερώτημα για την επόμενη μέρα δεν είναι απλώς αν τα Στενά παραμένουν ανοιχτά νομικά, αλλά τι σημαίνει η «λειτουργική διαταραχή» στην πράξη. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, ακόμη και χωρίς επίσημο κλείσιμο, οι πλοιοκτήτες εμφανίζονται απρόθυμοι να στείλουν τα πλοία τους στην περιοχή λόγω των υψηλών ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου και του αυξημένου γεωπολιτικού ρίσκου.
«Στα βραχυπρόθεσμα σενάρια, εάν η ένταση παραμείνει αλλά δεν υπάρξει πλήρης διακοπή των ροών, εκτιμά ότι η τιμή του Βrent θα κυμανθεί στην περιοχή των 80-90 δολαρίων ανά βαρέλι για την ερχόμενη εβδομάδα. Μια ταχεία αποκλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιστροφή κοντά στα 70 δολάρια μέσα σε 7-10 ημέρες, καθώς θα μειωθεί το γεωπολιτικό premium», αναφέρει.
«Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, εάν οι ενεργειακές ροές δεν αποκατασταθούν γρήγορα και η ναυσιπλοΐα παραμείνει περιορισμένη, οι τιμές του Brent θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Σε ένα πιο σοβαρό και παρατεταμένο σενάριο, με μακροχρόνια διαταραχή στις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο, ορισμένες εκτιμήσεις φτάνουν ακόμη και τα 120 δολάρια ανά βαρέλι». Οπως επισημαίνει, «η διάρκεια της λειτουργικής διαταραχής θα καθορίσει τελικά την πίεση στις ενεργειακές ροές, στη ναυτιλία και την παγκόσμια οικονομία».

Τα εναλλακτικά σενάρια

Οπως επισημαίνει η αναλύτρια της SIGNAL «τα μεγάλα κράτη προετοιμάζονται για εναλλακτικά σενάρια. Η Saudi Aramco εξετάζει τη χρήση του αγωγού East-West προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει περίπου 5 εκατoμμύρια βαρέλια ημερησίως, αν και οι λιμενικές υποδομές περιορίζουν τη ρεαλιστική δυναμικότητα. Παράλληλα, οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι εργάζονται για τη διασφάλιση ασφαλούς ναυσιπλοΐας, προσπαθώντας να αποτρέψουν πλήρη διακοπή των ενεργειακών ροών». Η ίδια προσθέτει:
«Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι τοποθετήσεις μεγάλων εισαγωγέων ενέργειας. Η κυβέρνηση της Ινδίας δήλωσε ότι η χώρα διαθέτει επαρκή αποθέματα ώστε να καλύψει περίπου 40 ημέρες κατανάλωσης, συνυπολογίζοντας τόσο τα στρατηγικά αποθέματα αργού πετρελαίου όσο και τα εμπορικά αποθέματα προϊόντων διύλισης. Η τοποθέτηση αυτή στοχεύει στο να καθησυχάσει τις αγορές και να δείξει ότι οι μεγάλες ασιατικές οικονομίες διαθέτουν ένα προσωρινό περιθώριο αντίδρασης σε περίπτωση που υπάρξει διακοπή ροών από τον Περσικό Κόλπο. Παρ’ όλα αυτά, μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανακατεύθυνση προμηθειών προς άλλους παραγωγούς, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Δυτική Αφρική ή η Λατινική Αμερική».

Αναφερόμενη στις ναυλαγορές λέει: «Η ναυλαγορά των δεξαμενόπλοιων έχει ήδη αντιδράσει έντονα. Οι ημερήσιοι ναύλοι για τα υπέρ δεξαμενόπλοια VLCC με μεταφορική ικανότητα άνω των 300.000 dwt εκτινάχθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών, με διαπραγματεύσεις, για παράδειγμα, στη διαδρομή Αραβικός Κόλπος – Κίνα να ξεπερνούν τα 400.000 δολάρια την ημέρα, ενώ πολλές συναλλαγές δεν ολοκληρώθηκαν λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας πλοίων και της απροθυμίας των πλοιοκτητών να δεσμεύσουν χωρητικότητα χωρίς σημαντικό premium κινδύνου.

Στο φορτηγά πλοία-dry bulk, η επίδραση παραμένει πιο επιλεκτική αλλά σημαντική για συγκεκριμένα φορτία. Τα minor bulks, όπως λιπάσματα, σιτηρά και κατασκευαστικά υλικά, που συνδέονται άμεσα με εμπορικές ροές από τον Αραβικό Κόλπο, αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο διαταραχής. Η Μέση Ανατολή αποτελεί βασικό εξαγωγικό κόμβο για λιπάσματα, με περίπου 20 εκατομμύρια τόνους ουρίας να εξάγονται ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 1/3 του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου ουρίας, ενώ οι χώρες του Κόλπου εισάγουν περίπου 30 εκατομμύρια τόνους σιτηρών ετησίως».

Η ασφαλιστική αγορά ήδη αντιδρά. Marine insurers και P&I Clubs ακυρώνουν ή αποσύρουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου για πλοία που δραστηριοποιούνται σε ιρανικά ύδατα και τμήματα του Περσικού Κόλπου, καθιστώντας ακόμη δυσκολότερη τη διέλευση, ακόμη κι αν τα Στενά παραμένουν τεχνικά ανοιχτά.
Η ανάλυση της Μαρίας Μπερτζελέτου καταδεικνύει ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα γεωπολιτικό επεισόδιο. Η διάρκεια της διαταραχής και η λειτουργική αδυναμία των αγορών να προσαρμοστούν γρήγορα θα καθορίσουν τις τιμές ενέργειας, τη ναυτιλία και εν τέλει την παγκόσμια οικονομία για τις επόμενες εβδομάδες.

Εγκλωβισμένα πλοία

Σύμφωνα με τον Δημήτρη Ρουμελιώτη, αναλυτή της Xclusiv Shipbrokers, περίπου 3.200 πλοία έχουν εγκλωβιστεί εντός του Περσικού Κόλπου, αντιπροσωπεύοντας το 4% του παγκόσμιου στόλου. Ανάμεσά τους βρέθηκαν 112 δεξαμενόπλοια αργού, εκ των οποίων 70 VLCCs, δηλαδή περίπου το 8% του παγκόσμιου στόλου VLCC, καθώς και 195 product tankers, 241 bulk carriers, 114 containerships και 21 VLGCs που μεταφέρουν LNG. Επιπλέον, περίπου 500 πλοία παραμένουν αγκυροβολημένα εκτός Κόλπου, σε λιμάνια των ΗΑΕ και του Ομάν. Στο dry bulk, εκτιμά ο κ. Ρουμελιώτης, περίπου 540 πλοία άνω των 20.000 dwt επηρεάζονται, με τα Kamsarmax να εμφανίζουν τη μεγαλύτερη έκθεση (~5% του στόλου τους).

Σχολιάζει: «Η αγορά δεξαμενόπλοιων αντέδρασε με πρωτοφανή ένταση. Τα ημερήσια έσοδα VLCC στη spot αγορά (σ.σ.: όπου οι συναλλαγές πραγματοποιούνται άμεσα ή σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, συνήθως μέσα σε λίγες μέρες, και όχι με βάση μακροχρόνια συμβόλαια ή προθεσμιακές συμφωνίες) έφτασαν τα 350.000 δολάρια τη Δευτέρα, ενώ οι διαδρομές από τον Περσικό Κόλπο προς την Ασία ξεπέρασαν τα 400.000 δολάρια, με oρισμένες ναυλώσεις να αγγίζουν ακόμη και τα 440.000 δολάρια ημερησίως, με τάση προς τα 500.000 δολάρια, αύξηση 1.586% από τον Ιανουάριο. Τα Suezmax ξεπέρασαν τα 300.000 δολάρια ημερησίως, ενώ τα ετήσια time charters (ναυλοσύμφωνα κλειστά για ένα συμφωνημένο χρονικό διάστημα) VLCC διαμορφώθηκαν κοντά στα 130.000 δολάρια την ημέρα». Ο κ. Ρουμελιώτης επισημαίνει ότι το κόστος μεταφοράς αργού από τον Κόλπο στην Ασία πλέον αντιστοιχεί στο 14% της τελικής τιμής του πετρελαίου, έναντι μόλις 4% τον Ιανουάριο.

Η ασφάλιση αποτελεί κομβικό ζήτημα. Η Joint War Committee του Λονδίνου εξετάζει επέκταση των ζωνών υψηλού κινδύνου στη Μέση Ανατολή, όπου τα war risk premiums εκτινάχθηκαν από 0,1% σε περίπου 1% της αξίας του πλοίου.

Οπως αναφέρει ο Δημήτρης Ρουμελιώτης, «οι επιπτώσεις στην παγκόσμια ενεργειακή προσφορά είναι τεράστιες, αφού 15-16 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως, περίπου το 35% του θαλάσσιου εμπορίου αργού, περνούσαν από τα Στενά, ενώ από την περιοχή διακινούνταν περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG και το 30% των ροών LPG (Υγροποιημένο Πετρελαϊκό Αέριο). Οι τιμές αντέδρασαν άμεσα. Το Brent αυξήθηκε κατά περίπου 9% κοντά στα 80 δολάρια ανά βαρέλι, με τους αναλυτές να προειδοποιούν για ενδεχόμενη άνοδο στα 100-120 δολάρια σε περίπτωση παρατεταμένης διαταραχής. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου TTF εκτινάχθηκαν σχεδόν 50%, ενώ τα ασιατικά benchmarks LNG αυξήθηκαν κατά 39% μετά από διακοπή παραγωγής στο Ras Laffan του Κατάρ λόγω ιρανικής επίθεσης με drone».

Η ελληνική ναυτιλία, που ελέγχει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο παγκοσμίως, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κρίσης. Ο κ. Ρουμελιώτης σημειώνει ότι τα ελληνόκτητα πλοία έχουν ήδη σταλεί σε παρακάμψεις, αποφεύγοντας τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η αγορά παρακολουθεί με αυξημένη προσοχή την εξέλιξη της κατάστασης. Επισημαίνει: «Αν η διαταραχή είναι σύντομη, η κρίση μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά για ναύλους και αξίες. Αν όμως εξελιχθεί σε παρατεταμένο πόλεμο φθοράς, οι υψηλές τιμές ενέργειας και η περιορισμένη ναυτιλιακή χωρητικότητα θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν παγκόσμια ύφεση, επηρεάζοντας την προσφορά και τη ζήτηση σε όλο το φάσμα των εμπορικών μεταφορών». Καταλήγει λέγοντας: «Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ είναι πρωτοφανής και καθιστά σαφές ότι η γεωπολιτική δεν είναι πλέον μακρινό γεγονός για τη ναυτιλία, αλλά κεντρικός παράγοντας στον τρόπο λειτουργίας της διεθνούς αγοράς ενέργειας και εμπορευμάτων».

Ο Αλκέτας Δρόσος, Maritime Commercial Manager της EOS Risk Group, εστιάζει στα γεωπολιτικά: «Η κρίση γύρω από το Ιράν έχει ευρύτερες γεωπολιτικές διαστάσεις που επηρεάζουν την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Οταν μια σημαντική περιφερειακή δύναμη εμφανίζεται αποδυναμωμένη ή υπό έντονη πίεση δημιουργούνται νέες δυναμικές στην περιοχή, με άλλα κράτη να επιχειρούν να ενισχύσουν τη στρατηγική τους παρουσία», και στη συνέχεια εξηγεί: «Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία φαίνεται να αποκτά αυξημένο γεωπολιτικό βάρος. Η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα και τη Βόρεια Αφρική, της επιτρέπει να διαδραματίζει ρόλο σε πολλαπλά περιφερειακά μέτωπα. Τα τελευταία χρόνια η Αγκυρα έχει υιοθετήσει μια ιδιαίτερα ευέλικτη εξωτερική πολιτική, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και στην ενίσχυση της επιρροής της στον μουσουλμανικό κόσμο.

Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική σημασία του Ιράν συνδέεται στενά και με τις σχέσεις του με άλλες μεγάλες δυνάμεις. Η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της χώρας, ενώ η συνεργασία των δύο πλευρών επιτρέπει στην Τεχεράνη να διατηρεί οικονομική δραστηριότητα και να συνεχίζει τις εξαγωγές πετρελαίου παρά τις δυτικές κυρώσεις.

Για το Πεκίνο, η σχέση με το Ιράν συνδέεται τόσο με τις ενεργειακές ανάγκες της κινεζικής οικονομίας όσο και με την ευρύτερη στρατηγική παρουσία της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Η περιοχή αποτελεί σημαντικό τμήμα των εμπορικών και ενεργειακών διαδρομών που συνδέονται με τη λεγόμενη πρωτοβουλία του «Δρόμου του Μεταξιού».

Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί και η συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Ιράν, κυρίως σε στρατηγικό και αμυντικό επίπεδο. Οι διεθνείς εξελίξεις έχουν οδηγήσει τις δύο χώρες σε μεγαλύτερη σύγκλιση συμφερόντων, γεγονός που εντάσσει την κρίση γύρω από το Ιράν σε ένα ευρύτερο πλέγμα διεθνών ανταγωνισμών».

Οι γεωπολιτικές αυτές εξελίξεις αντανακλώνται άμεσα και στο θαλάσσιο περιβάλλον. Αναφέρει: «Η τεχνολογία των σύγχρονων οπλικών συστημάτων έχει μεταβάλει σημαντικά τη φύση των απειλών που αντιμετωπίζει η εμπορική ναυτιλία. Οι κίνδυνοι πλέον δεν περιορίζονται σε μεμονωμένα περιστατικά αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν συνδυασμένες επιθέσεις με πυραύλους, drones, μικρά εκρηκτικά σκάφη αλλά και ηλεκτρονικές παρεμβολές σε συστήματα πλοήγησης και επικοινωνιών. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον η διαχείριση κινδύνου έχει εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο για τη λειτουργία της ναυτιλίας. Οι εταιρείες βασίζονται ολοένα περισσότερο σε εξειδικευμένες αναλύσεις ασφαλείας και συνεχή παρακολούθηση των γεωπολιτικών εξελίξεων προτού αποφασίσουν τη διαδρομή που θα ακολουθήσει ένα πλοίο».

Διαβάστε ακόμη 

Ακίνητα από γονείς σε παιδιά: Πώς «σπάει» ο φόρος σε ψιλή κυριότητα και επικαρπία

Τραμπ: «Ο πόλεμος στο Ιράν θα τελειώσει αρκετά σύντομα – Θα δείτε ότι θα είναι μία σύντομη εκδρομή»

Τα μηνύματα που λαμβάνουν τώρα οι Ελληνες ξενοδόχοι από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα