Από τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου στη Μέση Ανατολή έως και σήμερα, τα λιπάσματα βρέθηκαν μαζί με το πετρέλαιο στην κορυφή των αναλύσεων, καθώς πέρα από τις υψηλές τιμές, το σενάριο μιας επισιτιστικής κρίσης ήταν ορατό. Τα τελευταία στοιχεία του International Trade Center (ITC), δείχνουν ότι τα χειρότερα αποφεύχθηκαν, ωστόσο θα απαιτηθεί ακόμη χρόνος για να αποκλιμακωθούν οι τιμές, με τα δεδομένα να βάζουν δύσκολα σε Κομισιόν και εθνικές κυβερνήσεις, προκειμένου να ανακουφίσουν τους αγρότες αλλά και τη βιομηχανία.
Στο επίκεντρο, παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ. Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων εμπορικών ροών αζωτούχων λιπασμάτων, όπως η ουρία και η αμμωνία, περνούσε από την κρίσιμη αυτή θαλάσσια δίοδο. Την ίδια διαδρομή ακολουθούσε σχεδόν το 50% του παγκόσμιου εμπορίου θείου, ενός υλικού που απαιτείται για τη μετατροπή του φωσφορικού πετρώματος σε λίπασμα. Το άζωτο, ο φώσφορος και το κάλιο αποτελούν τα τρία βασικά μακροθρεπτικά συστατικά που χρειάζονται οι εμπορικές καλλιέργειες για την ανάπτυξή τους.
Τα στοιχεία του ITC, που επικαλούνται οι Financial Times για παράδειγμα, δείχνουν ότι το μέσο κόστος εισαγωγής ουρίας κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026 αυξήθηκε κατά 70% σε ετήσια βάση. Τεράστια άνοδο κατέγραψαν και οι τιμές της αμμωνίας και του θείου, επιβαρύνοντας το κόστος παραγωγής για τους αγρότες.
Στα της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε μέσα στο καλοκαίρι τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση της κρίσης, ποσό που θα μπορούσε να φτάσει και το 1,5 δισ. ευρώ, αν συνυπολογιστούν και οι εθνικοί πόροι. Αντίστοιχα, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε επιδότηση 15% επί της αξίας των παραστατικών αγοράς λιπασμάτων για τους επαγγελματίες αγρότες και τις αγροτικές επιχειρήσεις.
Τα λιπάσματα άντεξαν το σοκ του Ορμούζ
Με βάση τα στοιχεία του ITC, το σενάριο μιας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης λόγω λιπασμάτων, φαίνεται να ξεθωριάζει και αυτό, γιατί μια σειρά χωρών εκτός του Κόλπου έσωσαν την παρτίδα.
Από τη μία, οι εισαγωγές ουρίας από χώρες που πραγματοποιούσαν τις αποστολές τους μέσω Ορμούζ μειώθηκαν κατά 85% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Από την άλλη, η συνολική πτώση των παγκόσμιων εισαγωγών ήταν πολύ μικρότερη, μόλις 6%, αφού εναλλακτικοί προμηθευτές αύξησαν τις αποστολές τους κατά περισσότερο από 25%, καλύπτοντας μεγάλο μέρος του κενού.
Συγκεκριμένα, η Αίγυπτος αύξησε τις εξαγωγές ουρίας κατά 98%, ενώ η Νιγηρία κατά 81% κατά την ίδια περίοδο. Παράλληλα, οι ΗΠΑ και η Ρωσία ενίσχυσαν το μερίδιό τους σε βασικές αγορές, ενώ και η Κίνα αύξησε τις εξαγωγές της. Έτσι, η ανακατεύθυνση των εμπορικών ροών απέτρεψε, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, το ενδεχόμενο μιας μεγάλης διαταραχής στην παγκόσμια προσφορά λιπασμάτων.
Ανισοβαρείς οι επιπτώσεις του σοκ μεταξύ των χωρών
Η ανάλυση του ITC δείχνει ότι οι επιπτώσεις της κρίσης υπήρξαν ιδιαίτερα άνισες μεταξύ των χωρών και παρά το γεγονός ότι η παγκόσμια αγορά κατάφερε να αποφύγει μια άμεση κρίση προσφοράς, οι υψηλότερες τιμές συνεχίζουν να δημιουργούν πιέσεις στις διεθνείς αγορές τροφίμων.
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα είναι η Βραζιλία, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς σόγιας, ζάχαρης και καλαμποκιού. Η χώρα είδε το κόστος εισαγωγής ουρίας να αυξάνεται κατά 56% και το κόστος εισαγωγής θείου κατά 176%, ενώ οι ποσότητες εισαγωγών μειώθηκαν περισσότερο από ένα τρίτο.
Το υψηλότερο κόστος των λιπασμάτων πάντως εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να αποτελεί πρόβλημα σε βάθος χρόνου. Ακόμα και αν οι αγρότες για παράδειγμα προβούν σε λύσεις όπως η μείωση της χρήσης φωσφορικών λιπασμάτων, η επιλογή αυτή σταδιακά θα αρχίσει να επηρεάζει τις αποδόσεις των καλλιεργειών. Και παρότι το χειρότερο σενάριο για την αγορά δεν επιβεβαιώθηκε, οι επιπτώσεις από το αυξημένο κόστος παραγωγής και τις γεωπολιτικές εξαρτήσεις παραμένουν ενεργές.
Υπερψηφίστηκε η τροπολογία για χρηματοδότηση αγροτών από τον CBAM
Ένας ακόμη βραχνάς για τους αγρότες είναι ο CBAM (Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα), ο οποίος θεωρείται ως ένας ακόμη παράγοντας που μπορεί να αυξήσει το κόστος παραγωγής, λόγω του «κόστους άνθρακα» στα λιπάσματα.
Στο πλαίσιο της Συνόδου Ολομέλειας του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο στις 15 Σεπτεμβρίου, εγκρίθηκε η θέση του Ευρωκοινοβουλίου για την αναθεώρηση του CBAM, ανοίγοντας τον δρόμο για τις διαπραγματεύσεις με τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Οι ευρωβουλευτές τάχθηκαν υπέρ της επέκτασης του μηχανισμού σε περισσότερα προϊόντα που εισάγονται στην ευρωπαϊκή αγορά, αλλά και υπέρ της δημιουργίας ενός ειδικού ταμείου για τη στήριξη της βιομηχανίας στην πράσινη μετάβαση.
Παράλληλα με την αναθεώρηση του CBAM, εγκρίθηκε η δημιουργία του Προσωρινού Ταμείου Απανθρακοποίησης (Temporary Decarbonisation Fund – TDF), το οποίο θα στηρίζει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος λόγω των κλιματικών πολιτικών. Ιδιαίτερη σημασία έχει η απόφαση για τα λιπάσματα, καθώς εκτιμάται, ότι αποτελούν στρατηγική εισροή για την επισιτιστική ασφάλεια.
Για τον λόγο αυτό, το Ευρωκοινοβούλιο ζητά να ενταχθούν στους δικαιούχους του ταμείου οι παραγωγοί λιπασμάτων, αλλά και οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν λιπάσματα στην παραγωγή τους, προϊόντα όπως ουρία, νιτρικό αμμώνιο και θειικό αμμώνιο. Η κίνηση αυτή συνδέεται με τις ανησυχίες ότι ο CBAM μπορεί να αυξήσει το κόστος εισαγόμενων λιπασμάτων, μεταφέροντας μέρος της επιβάρυνσης στους αγρότες μέσω υψηλότερων τιμών παραγωγής.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Ευρωβουλευτή Μανώλη Κεφαλογιάννη, υπερψηφίστηκε η τροπολογία του ίδιου, αλλά και της Σελίν Ιμάρτ για τη χρηματοδότηση των Ελλήνων και Ευρωπαίων αγροτών από το φόρο άνθρακα που θα εισπράττεται από τον CBAM. Ο ίδιος σημειώνει, ότι «η πράσινη μετάβαση πρέπει να προχωρήσει υπέρ του Ευρωπαίου και του Έλληνα αγρότη με χρηματοδότηση από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα. Αντίστοιχα, αναφέρεται πως «προσιτά λιπάσματα και εφόδια, βιώσιμο κόστος παραγωγής και δίκαιο εισόδημα αποτελούν τη βάση για το μέλλον της γεωργίας».
Για πρόχειρη λύση και προσεγγίσεις που αφορούν μόνο τη βιομηχανία, μιλούν οι αγροτικές οργανώσεις
Οι αποφάσεις ωστόσο του Ευρωκοινοβουλίου δεν άφησαν ευχαριστημένη την Copa-Cogeca, το μεγαλύτερο λόμπι για αγρότες και συνεταιρισμούς στην Ευρώπη. Και αυτό, γιατί θέση τους παραμένει η δημιουργία μιας «ρήτρας έκτακτης ανάγκης», που θα επιτρέπει στην Κομισιόν να αναστέλλει προσωρινά την εφαρμογή του CBAM για συγκεκριμένα προϊόντα, εφόσον η ένταξή τους στον μηχανισμό προκαλεί σοβαρή και απρόβλεπτη διαταραχή στην ευρωπαϊκή αγορά.
Σε ανακοίνωση η Copa Cogeca εκφράζει την απογοήτευσή της από την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να απορρίψει το άρθρο 27α στην αναθεώρηση του CBAM, «κλείνοντας», όπως αναφέρεται «τη μοναδική δυνατότητα για τη δημιουργία ενός προσωρινού μηχανισμού προστασίας που θα μπορούσε να περιορίσει τις επιπτώσεις των ιδιαίτερα υψηλών τιμών λιπασμάτων στους αγρότες σε περιόδους κρίσης».
Σημειώνεται, ότι χωρίς τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής του μηχανισμού σε περιόδους σοβαρών αναταράξεων στις αγορές, ο CBAM κινδυνεύει να εντείνει μια κρίση αντί να περιορίσει τις επιπτώσεις της.
Υποστηρίζεται ακόμα, ότι η επιλογή του Ευρωκοινοβουλίου να υιοθετήσει μια προσέγγιση που δίνει έμφαση στη βιομηχανική πλευρά, χωρίς ουσιαστική δικλίδα προστασίας για τους αγρότες, μπορεί να υπονομεύσει την παραγωγική ικανότητα της Ευρώπης.
Παράλληλα, «ανεπαρκής» χαρακτηρίζεται η πρόταση να επιτραπεί στην Κομισιόν να κατευθύνει τα έσοδα από τον CBAM προς στήριξη των αγροτών σε περιόδους κρίσης. Η Copa-Cogeca υποστηρίζει ότι ένα τέτοιο μέτρο θα αποτελούσε απλώς μια «πρόχειρη λύση» χωρίς να αντιμετωπίζει το βασικό πρόβλημα.
Επιπλέον, επισημαίνουν ότι το Ταμείο Απανθρακοποίησης προβλέπεται να έχει διάρκεια μόλις δύο ετών, ενώ ο CBAM αποτελεί μόνιμο μηχανισμό, με το κόστος του να αναμένεται να αυξάνεται σταδιακά έως το 2034.
Διαβάστε ακόμη
Sephora Greece: Έσπασε το φράγμα των 100 εκατ. ευρώ και συνεχίζει με διψήφια ανάπτυξη (pics)
ΣΟΥΡΩΤΗ: Από το μεταλλικό νερό σε μπύρα, ροφήματα και καλλυντικά (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ