Αλλάζει ξανά το «παζάρι» απόκτησης ή ενοικίασης κατοικίας, καθώς μπαίνουν στην τελική ευθεία τα δύο μεγάλα στεγαστικά προγράμματα «Σπίτι μου ΙΙ» και «Ανακαίνιση Κατοικίας», μέσω των οποίων η κυβέρνηση διοχετεύει 2,5 δισ. ευρώ συνολικά, για να «ανοίξουν σπίτι» μέχρι και 50.000 νοικοκυριά.
Το πρώτο πρόγραμμα έδωσε ήδη σχεδόν 1,9 δισ. ευρώ σε στεγαστικά δάνεια για να αποκτήσουν την πρώτη τους κατοικία πάνω από 15.000 δικαιούχοι, ενώ το δεύτερο επιδοτεί με μισό δισεκατομμύριο ευρώ τις ανακαινίσεις παλαιών ακινήτων -προσφέροντας άμεσα δουλειές και εισόδημα σε επαγγέλματα της οικοδομής- ενώ σχεδιάζεται να επεκταθεί φτάνοντας ή και ξεπερνώντας τα 600 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας έτσι στα 2,5 δισ. τη συνολική χρηματοδότηση προκειμένου να βρουν περισσότεροι στέγη.
Αλλάζουν την αγορά
Και τα δύο προγράμματα κατοικίας κλείνουν τις πύλες τους στις 31 Αυγούστου και από Σεπτέμβριο θα αποτελούν παρελθόν. Ηδη όμως αφήνουν το αποτύπωμά τους στην κτηματαγορά:
■ Τα δάνεια από το «Σπίτι μου ΙΙ», στη συντριπτική τους πλειονότητα (πάνω από 94%), κυμαίνονται από 60.000 έως 200.000 ευρώ. Στη μεγάλη τους πλειονότητα επίσης, περίπου το 85% των δανείων που διατίθενται καταλήγει σε δικαιούχους ηλικίας 30-50 ετών. Αυτό αφορά κυρίως οικογένειες με μικρομεσαία εισοδήματα της τάξεως των 1.000 έως 3.500 ευρώ τον μήνα, οι οποίες από το 2010 -και για σχεδόν δύο δεκαετίες της ζωής τους- είχαν αποκοπεί από τραπεζικό δανεισμό και δεν μπορούσαν να εντάξουν στον οικογενειακό προγραμματισμό τους μια μόνιμη στεγαστική λύση για τους ίδιους και τα παιδιά τους.
Κατά μέσο όρο, κάθε νοικοκυριό έλαβε δάνειο της τάξης των 120.000 ευρώ για ένα σπίτι 25ετίας και πάνω, διαμορφώνοντας σε ένα βαθμό και την τάση τιμών της αγοράς, σε περίπου 100.000-140.000 ευρώ πανελλαδικά, για τα ακίνητα αυτής της κατηγορίας.
■ Το πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας», από την άλλη, κινητοποίησε ήδη πάνω από 350.000 ιδιοκτήτες παλιών κατοικιών για να επιδοτηθούν και να τις ανακαινίσουν ώστε, έπειτα από δεκαετίες εγκατάλειψης, να τις καταστήσουν ξανά κατοικήσιμες και αποδοτικές. Το πρόγραμμα επιδοτεί με 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο και έως 36.000 ευρώ το κόστος ανακαίνισης, καλύπτοντας από 70% έως 95% της δαπάνης για τους ιδιοκτήτες.
Προτού κλείσουν ακόμα οι διορίες, περίπου 90.000 εξ αυτών έχουν ήδη εκδώσει… εισιτήριο για το δεύτερο στάδιο των οριστικών αιτήσεων.
Με τα ως τώρα δεδομένα, η μαζική προσέλευση ιδιοκτητών προεξοφλεί ότι πάνω από 30.000 ακίνητα θα επιδοτηθούν για να ανακαινιστούν εκ βάθρων και να καταστούν κατοικήσιμα σύντομα.
Παρότι και τα δύο προγράμματα έχουν εξαντλήσει σχεδόν το ανώτατο όριο του προϋπολογισμού τους -με τη χρηματοδότηση για το «Σπίτι μου ΙΙ» να καλύπτει το 95% των διαθέσιμων πόρων- ειδικά για το «Ανακαίνιση Κατοικίας» ανοίγει παράθυρο και για περαιτέρω χρηματοδότηση.
Συνεκτιμώντας και τη ζήτηση που θα υπάρξει μέχρι την τελευταία στιγμή, οι συναρμόδιοι υπουργοί Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης και Οικογένειας και Κοινωνικής Συνοχής Δόμνα Μιχαηλίδου σχεδιάζουν να εγκρίνουν και επιπρόσθετη χρηματοδότηση πέραν των 500 εκατ. ευρώ που προβλέπονται ήδη, για να καλύψουν στεγαστικές ανάγκες ακόμα περισσότερων νοικοκυριών.
Πού πήγαν τα δάνεια «Σπίτι μου 2»
Με τα συνολικά εγκεκριμένα δάνεια να προσεγγίζουν τα 1,9 δισ. ευρώ, κάθε δικαιούχος έλαβε δάνειο που κατά μέσο όρο υπερβαίνει τα 120.000 ευρώ.
Απομένουν όμως και περίπου 3.000 επιλέξιμοι δικαιούχοι του προγράμματος «Σπίτι μου ΙΙ», που έχουν βρει σπίτι και έχουν λάβει προέγκριση δανείου, αλλά δίνουν αγώνα δρόμου τις ημέρες αυτές για να προλάβουν ως το τέλος Αυγούστου να υπογράψουν τη δανειακή σύμβαση. Αν δεν προλάβουν, από 1η Σεπτεμβρίου μένουν εκτός προγράμματος.
Στόχος είναι να μη μείνει εκτός κανένας δικαιούχος με εγκεκριμένο δάνειο και εντοπισμένο ακίνητο. Ωστόσο, η κινητικότητα αυτή αποκαλύπτει και την επίδραση που είχε το πρόγραμμα στο χρηματιστήριο αξιών ακινήτων στη χώρα μας.
Η γεωγραφική κατανομή των δανείων, όπως προκύπτει από στοιχεία που συγκέντρωσε το «business stories», δείχνει ότι τα ακριβότερα σπίτια αγοράστηκαν κυρίως σε νησιά του Ιονίου, στην Κρήτη και στην Αττική.
Συγκεκριμένα, με βάση τα στοιχεία μέχρι και έναν μήνα πριν από τη λήξη του προγράμματος:
■ Η Αθήνα και -ευρύτερα- η Αττική απορρόφησαν σχεδόν το 45% των δανείων. Με πάνω από 6.055 εγκρίσεις, εκταμιεύονται δάνεια ύψους 800 εκατ. ευρώ.
■ Ακολουθούν Θεσσαλονίκη και Κεντρική Μακεδονία συνολικά, με 3.500 εγκρίσεις δανείων ύψους 410 εκατ. ευρώ. Οπως προκύπτει, οι εγκρίσεις στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας καλύπτουν σχεδόν τα 2/3 του προγράμματος.
■ Το υπόλοιπο 1/3 των δανείων διατέθηκε στην περιφέρεια της χώρας. Στην 3η θέση των εκταμιεύσεων βρέθηκε η ευαίσθητη περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, με 1.077 δάνεια ύψους 117,5 εκατ. ευρώ. Ακολουθεί η Θεσσαλία με 1.055 δάνεια ύψους 115 εκατ. ευρώ, ενώ έπεται η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος με 850 δάνεια ύψους 92 εκατ. ευρώ.
Τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόγραμμα είχε εθνική διασπορά, αλλά και έντονη συγκέντρωση στις δύο μεγάλες μητροπολιτικές αγορές, εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη μάζα συναλλαγών, τραπεζικής χρηματοδότησης και αναζήτησης πρώτης κατοικίας.
Τι αγόρασαν
Με τα δεδομένα αυτά, το μέσο δάνειο αγοράς κατοικίας «Σπίτι μου ΙΙ» στην Αττική ανέρχεται στα 132.000 ευρώ, στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης στα 116.000 ευρώ, ενώ στη Θεσσαλία και στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη φτάνει στα 109.000 ευρώ. Η ακριβότερη αγορά κατοικιών για ακίνητα προδιαγραφών «Σπίτι μου 2» εντοπίζεται στα Ιόνια Νησιά με μέσο δάνειο 135.000 ευρώ, στην Κρήτη με 132.000 ευρώ, ενώ ακολουθούν η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου με 125.000 ευρώ, η Ηπειρος με 118.000 ευρώ και η Πελοπόννησος με 110.000 ευρώ. Οι χαμηλότερες αξίες εντοπίζονται στη Στερεά Ελλάδα με 107.000 ευρώ, στα νησιά Βορείου Αιγαίου με 104.000 ευρώ και στη Δυτική Μακεδονία όπου το μέσο στεγαστικό δάνειο που χορηγείται δεν υπερβαίνει τα 91.500 ευρώ.
Αυτό αντανακλά και στα χαρακτηριστικά των ακινήτων τα οποία αγοράστηκαν. Η μέση εμπορική αξία ήταν 152.000 ευρώ, η μέση επιφάνεια 88 τ.μ. και το μέσο έτος κατασκευής το 1982. Πρόκειται, δηλαδή, για παλαιότερο οικιστικό απόθεμα -όχι για νεόδμητα ή premium ακίνητα- που συχνά απαιτούν και ανακαίνιση των κατοικιών που αγοράζονται.
Ποιοι πήραν τα δάνεια
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, πάντως, δεν είναι μόνο το μέγεθος του προγράμματος, αλλά το ποιοι το αξιοποίησαν. Η μεγάλη μάζα όσων ωφελούνται προέρχεται κυρίως από τα χαμηλά και τα μεσαία εισοδηματικά κλιμάκια: αναλογικά, το μέσο εισόδημα ενός δικαιούχου ανέρχεται σε 21.000 ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι το «Σπίτι μου ΙΙ» λειτούργησε ως εργαλείο πρόσβασης σε δανεισμό για όσους δύσκολα θα χρηματοδοτούνταν υπό κανονικές τραπεζικές συνθήκες.
Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, μόλις 10% των δανείων δόθηκε σε φορολογουμένους με ετήσιο φορολογητέο εισόδημα κάτω από 12.000 ευρώ. Δηλαδή μόνο ένας στους δέκα με εισόδημα έως 1.000 ευρώ τον μήνα πήρε δάνειο. Αντιθέτως, οι 9 στους 10 είχαν εισοδήματα από 1.000 έως 3.650 ευρώ ή 12.000 έως 44.000 ευρώ τον χρόνο.
Συγκεκριμένα, περισσότεροι από τους μισούς (το 57%) όσων λαμβάνουν δάνειο «Σπίτι μου ΙΙ» είχε δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα από 12.000 έως 24.000 ευρώ. Σχεδόν ένας στους τρεις όμως (το 29%) είχε εισοδήματα 24.000-36.000 ευρώ, ενώ το 3,5% (περίπου 1 στους 30 ωφελούμενους) είχε υψηλότερο εισόδημα, μέχρι και 44.000 ευρώ τον χρόνο.
Εισόδημα πάνω από αυτό το όριο είχε μόλις ένας στους είκοσι (το 0,5%), κάτι που σημαίνει ότι τα δάνεια δεν προορίζονταν για τα υψηλά βαλάντια που, ούτως ή άλλως, βρίσκουν πιο εύκολα πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.
Αποκαλυπτικό είναι επίσης το κοινωνικό και ηλικιακό προφίλ των δικαιούχων: το 59% αυτών ήταν έγγαμοι ή σε σύμφωνο συμβίωσης, το 34% άγαμοι και το 7% μονογονεϊκές οικογένειες. Στους πάνω από 15.000 ωφελούμενους (νοικοκυριά) περιλαμβάνονται 1.670 πολύτεκνες οικογένειες και 108 Ατομα με Αναπηρία, στοιχεία που ενισχύουν την κοινωνική στόχευση του προγράμματος.
Στις ηλικίες, η μεγαλύτερη συγκέντρωση εντοπίζεται στις πιο ώριμες παραγωγικές ομάδες: 24% στην κατηγορία 40-44 ετών και 20% στην κατηγορία 45-50 ετών, ενώ ακολουθούν οι ηλικίας 37-39 ετών με 14,1%, 34-36 ετών με 12,9% και οι 31-33 ετών με 12,34%.
90.000 σπίτια προς «Ανακαίνιση Κατοικίας»
Καθώς στις 31 Αυγούστου κλείνει ουσιαστικά ο κύκλος των εγκρίσεων χρηματοδότησης όχι μόνο μέσω του «Σπίτι μου ΙΙ» αλλά ολόκληρου του Ταμείου Ανάκαμψης, στο προσκήνιο περνά το εν εξελίξει πρόγραμμα επιδότησης Ανακαίνισης Κατοικιών από το ΕΣΠΑ, με το οικονομικό επιτελείο να γνωρίζει ήδη ότι ο αρχικός κουμπαράς δύσκολα θα αποδειχθεί αρκετός για να καλύψει όλη τη δυνητική ζήτηση.
Με τα 500 εκατ. που προϋπολογίζονται, το πρόγραμμα καλύπτει όχι μόνο την επιδότηση εργασιών και υλικών έως 36.000 ευρώ, αλλά έως 2.500 ευρώ επιπλέον για μελέτες και άδειες ανά κατοικία. Η κυβέρνηση φιλοδοξεί έτσι να ενεργοποιήσει κλειστά ή παλιά σπίτια προκειμένου να αυξήσει την προσφορά διαθέσιμων κατοικιών.
Το ενδιαφέρον που έχει εκδηλωθεί είναι ήδη πολύ μεγάλο: συνολικά πάνω από 350.000 ιδιοκτήτες κατοικιών ενδιαφέρθηκαν να μπουν στην πλατφόρμα anakainisi.gov.gr για να διαπιστώσουν αν είναι επιλέξιμοι ή όχι.
Με τα ως τώρα στοιχεία, τα επιλέξιμα ακίνητα υπερβαίνουν τα 88.000 συνολικά. Και συγκεκριμένα:
■ Βεβαίωση επιλεξιμότητας ως «ανοιχτά» σπίτια τα οποία κατοικούνται ήδη έλαβαν 80.030 ακίνητα. Αυτά περνούν στη δεύτερη φάση από Σεπτέμβριο για οριστική αίτηση και τελική επιλογή.
■ Αντίστοιχα, επελέγησαν και πάνω από 8.500 σπίτια τα οποία ήταν κλειστά επί χρόνια, με προοπτική να ανακαινιστούν και να διατεθούν προς μακροχρόνια ενοικίαση, αλλά με τον ειδικό όρο ότι για τουλάχιστον 5 έτη θα παραμείνουν προς ενοικίαση (όχι βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb).
Οι αιτήσεις για τη βεβαίωση επιλεξιμότητας για ανοιχτά σπίτια έληξαν 31 Ιουλίου, υπερβαίνοντας τις 80.000 υποψήφιες κατοικίες. Ωστόσο, το βάρος πέφτει πλέον στα κλειστά σπίτια, για τα οποία η κούρσα συνεχίζεται μέχρι το τέλος Αυγούστου για να ξεπεράσουν τα 10.000 ακίνητα. Αν και γι’ αυτά το πλαίσιο είναι μεν αυστηρότερο -με τη δέσμευση του ιδιοκτήτη ότι θα τα εκμισθώσει- αλλά προσφέρει μπόνους ότι ανεξαιρέτως όλα τα ακίνητα που θα λάβουν έως 31 Αυγούστου βεβαίωση επιλεξιμότητος, εξασφαλίζουν αυτόματα και τη χρηματοδότησή τους.
Αν τα σπίτια -ανοιχτά και κλειστά- για τα οποία οι ιδιοκτήτες ζητήσουν επιδότηση ξεπεράσουν συνολικά τα 90.000, προβλέπεται ότι και ο αριθμός εκείνων που θα επιλεγούν θα αυξηθεί σε περίπου 35.000 (αντί 30.000 που έχει τεθεί ως αρχικός στόχος). Μαζί και με τα πάνω από 15.000 που θα αγοραστούν με δάνειο από «Σπίτι μου ΙΙ», στο στοκ των διαθέσιμων ακινήτων θα προστεθούν συνολικά 50.000 κατοικίες.
Η αύξηση της προσφοράς ανακαινισμένων κατοικιών που μέχρι σήμερα παραμένουν κλειστά ή ανεκμετάλλευτα, μαζί με το τέλος των μέτρων επιδότησης για αγορά κατοικίας σηματοδοτούν από τον Σεπτέμβριο και μια νέα περίοδο στην οποία εκλείπουν παράγοντες ή ελλείψεις που ασκούσαν πίεση στην κτηματαγορά και ανέβαζαν τις τιμές πώλησης ή ενοικίασης.
Διαβάστε επίσης
Τέσσερα κρίσιμα road shows και τι θα ερωτηθούν οι Έλληνες τραπεζίτες (πίνακας)
Πόσο ευθύνεται το ηλεκτρικό δίκτυο για τις πυρκαγιές
Ιράν: Απειλεί πλέον και τις εναλλακτικές διαδρομές πετρελαίου εκτός Ορμούζ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ