Πόσο ευθύνεται το ηλεκτρικό δίκτυο για τις πυρκαγιές

Σχεδόν μία στις τρεις μεγάλες πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού έχει έναν ανησυχητικό κοινό παρονομαστή στις έρευνες για τα αίτιά της: τις ηλεκτρικές υποδομές. Γραμμές και καλώδια του δικτύου, αλλά και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις επανέρχονται στο μικροσκόπιο των Αρχών ως πιθανές εστίες έναρξης, ανεβάζοντας το ποσοστό των σχετικών περιστατικών κοντά στο 30%.

Τα στοιχεία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού αποτυπώνουν το μέγεθος του προβληματισμού: έως την 1η Αυγούστου, από τις 19 μεγάλες φωτιές της φετινής αντιπυρικής περιόδου, με περισσότερα από 1.000 καμένα στρέμματα η καθεμία, οι πέντε συνδέονταν σε προανακριτικό επίπεδο με βλάβες ή αστοχίες του ηλεκτρικού δικτύου. Και ο κατάλογος δεν σταματά εκεί. Η μεταγενέστερη πυρκαγιά στον Κουβαρά, όπου η έρευνα έχει επίσης στραφεί σε ηλεκτρική υποδομή, ανεβάζει τις υπό διερεύνηση περιπτώσεις σε έξι, σε ένα σύνολο 20 μεγάλων πυρκαγιών.

Οι αριθμοί δεν αποτελούν τελεσίδικη απόδοση ευθύνης. Σε αρκετές υποθέσεις οι έρευνες παραμένουν ανοιχτές και η παρουσία μιας ηλεκτρικής γραμμής κοντά στην πρώτη εστία μιας φωτιάς δεν αρκεί για να αποδείξει την αιτία. Η συχνότητα, όμως, με την οποία οι ηλεκτρικές υποδομές εμφανίζονται φέτος στις προανακριτικές έρευνες των Αρχών αρχίζει να σχηματίζει μια εικόνα πολύ μεγαλύτερη από ένα μεμονωμένο περιστατικό και οδήγησε τις προηγούμενες μέρες στην εισαγγελική εντολή για διενέργεια ελέγχου αιολικών έργων σε όλη την ελληνική επικράτεια.

Στόχος είναι να διαπιστωθεί αν πληρούνται οι προβλεπόμενες τεχνικές προδιαγραφές εγκατάστασης, συντήρησης και λειτουργίας και αν τα έργα διαθέτουν τις προβλεπόμενες άδειες.

Η αλληλουχία των περιστατικών

Η μεγάλη φωτιά στην Κρύα Βρύση Ρεθύμνου, στις 29 Ιουλίου, είναι μία από τις σοβαρές υποθέσεις της φετινής περιόδου για τις οποίες διερευνάται το δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Η πυρκαγιά ξέσπασε σε χαμηλή βλάστηση και, με τους ισχυρούς ανέμους να ευνοούν την ταχύτατη εξάπλωσή της, πήρε μεγάλες διαστάσεις. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης έχασαν τη ζωή τους δύο πυροσβέστες. Οι ανακριτικές αρχές αξιοποίησαν βιντεοληπτικό υλικό, μαρτυρίες κατοίκων και την τεχνική διερεύνηση του συμβάντος, εξετάζοντας υπερφόρτωση σε καλώδιο του δικτύου, το οποίο φέρεται να υπέστη τήξη πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς.

Τις προηγούμενες μέρες, ένα ακόμη περιστατικό ήρθε να προστεθεί στην αλυσίδα. Στον Κουβαρά, η αυτοψία κλιμακίου της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) και οι μαρτυρίες κατοίκων έστρεψαν επίσης την έρευνα σε καλώδια χαμηλής τάσης του ΔΕΔΔΗΕ. Οι Αρχές εξετάζουν εάν, υπό την επίδραση των ισχυρών ανέμων, υπήρξε επαφή των αγωγών και δημιουργία σπινθήρων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον μηχανισμό ανάφλεξης. Η περίπτωση του Κουβαρά έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συνολική εικόνα επειδή είναι μεταγενέστερη των επίσημων στοιχείων της 1ης Αυγούστου. Δεν βρίσκεται δηλαδή μέσα στις πέντε από τις 19 πυρκαγιές που είχαν μέχρι τότε συνδεθεί προανακριτικά με το ηλεκτρικό δίκτυο, αλλά προστίθεται σε αυτές ως μία ακόμη υπόθεση στην οποία η έρευνα στρέφεται σε ηλεκτρικό συμβάν.

Διαφορετική τεχνικά είναι η υπόθεση στο Στεφάνι Κορινθίας. Εκεί η έρευνα της Πυροσβεστικής στράφηκε σε ενδεχόμενο βραχυκυκλώματος στον ηλεκτρολογικό εξοπλισμό φωτοβολταϊκού πάρκου. Ομως το κουβάρι των ελέγχων και η φωτιά που άνοιξε τον ασκό του Αιόλου ήταν η καταστροφική πυρκαγιά στη Βοιωτία που εξαπλώθηκε στη Δυτική Αττική και άφησε ως τραγικό απολογισμό πίσω της την απώλεια δύο ανθρώπινων ζωών και περισσότερα από 111.000 καμένα στρέμματα, βάζοντας στο επίκεντρο της έρευνας μια εναέρια γραμμή μέσης τάσης που εξυπηρετούσε το αιολικό πάρκο «Μαύρο Σπιθάρι». Με βάση τα μέχρι στιγμής στοιχεία της αυτοψίας και του προανακριτικού υλικού, εξετάζεται η δημιουργία ηλεκτρικού τόξου ή σπινθήρων στους αγωγούς της γραμμής. Το ενδεχόμενο δηλαδή μιας ισχυρής ηλεκτρικής εκκένωσης μεταξύ αγωγών ή μεταξύ αγωγού και άλλου αντικειμένου, η οποία μπορεί να αναπτύξει πολύ υψηλές θερμοκρασίες και να προκαλέσει σπινθήρες ή πυρακτωμένα σωματίδια. Υπό συνθήκες έντονης ξηρασίας και παρουσία εύφλεκτης βλάστησης, ένα τέτοιο φαινόμενο μπορεί να αποτελέσει πιθανό μηχανισμό ανάφλεξης. Για το επίδικο έργο υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που κάνει τη συγκεκριμένη υπόθεση ιδιαίτερα σοβαρή.

Περίπου έναν μήνα πριν από τη μεγάλη πυρκαγιά, στις 27 Ιουνίου, είχε εκδηλωθεί μικρότερη φωτιά σε μικρή απόσταση από το σημείο που εξετάζεται σήμερα ως αφετηρία της καταστροφής.

Εκείνη η πυρκαγιά περιορίστηκε γρήγορα, έχοντας κάψει περίπου 60 στρέμματα. Η έρευνα καλείται τώρα να διαπιστώσει αν υπήρχε οποιαδήποτε σχέση ανάμεσα στα δύο περιστατικά και αν είχε προηγηθεί κάποια βλάβη ή τεχνική αστοχία που θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει ως προειδοποίηση.

Το ερώτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στο αν «φταίνε τα καλώδια» για την πυρκαγιά. Στο μικροσκόπιο έχουν μπει η κατασκευή του έργου, τα υλικά και η τήρηση των τεχνικών προδιαγραφών. Κι αυτό ανοίγει ένα κεφάλαιο που ξεπερνά κατά πολύ το «Μαύρο Σπιθάρι». Η ανάπτυξη χιλιάδων νέων MW Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν σημαίνει μόνο περισσότερες ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά. Συνοδεύεται από χιλιόμετρα νέων γραμμών, υποσταθμούς και έργα σύνδεσης, αρκετά από τα οποία αναπτύσσονται σε ορεινούς όγκους, δασικές εκτάσεις και περιοχές υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. Και κάπου εδώ τίθεται το επόμενο, ίσως δυσκολότερο, ερώτημα: ποιος κατασκευάζει αυτές τις γραμμές, ποιος τις παραλαμβάνει, ποιος τις ελέγχει και, κυρίως, ποιος έχει την ευθύνη να τις συντηρεί;

Ποιος είχε την ευθύνη της γραμμής

Τα ίδια αμείλικτα ερωτήματα τίθενται και στην περίπτωση της Βοιωτίας. Η εναέρια γραμμή περιγράφεται από τις αρμόδιες αρχές ως «ιδιωτικό δίκτυο». Στην πραγματικότητα πρόκειται γι’ αυτό που στην ενεργειακή ορολογία αποκαλείται αποκλειστική γραμμή σύνδεσης. Οταν ένα αιολικό ή φωτοβολταϊκό πάρκο βρίσκεται μακριά από το υφιστάμενο ηλεκτρικό δίκτυο, απαιτείται μια νέα γραμμή που θα μεταφέρει την παραγόμενη ενέργεια έως το συμφωνημένο σημείο σύνδεσης. Εφόσον εξυπηρετεί αποκλειστικά το συγκεκριμένο έργο, χαρακτηρίζεται αποκλειστική.

Στα περισσότερα έργα ΑΠΕ η κατασκευή της γραμμής γίνεται με δαπάνη του επενδυτή βάσει εγκεκριμένης μελέτης σύνδεσης και συγκεκριμένων τεχνικών προδιαγραφών του Διαχειριστή. Από εκεί και πέρα, όμως, η αλυσίδα των ευθυνών εξαρτάται από το καθεστώς και τους όρους σύνδεσης.

Η γραμμή μπορεί να παραμένει στην κυριότητα και την ευθύνη του παραγωγού ή να παραδίδεται στον Διαχειριστή μετά την ολοκλήρωση των απαιτούμενων ελέγχων και διαδικασιών παραλαβής.

Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία που καλείται να ξεκαθαρίσει η έρευνα για το «Μαύρο Σπιθάρι». Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, το αιολικό πάρκο είχε ολοκληρωθεί πρόσφατα και βρισκόταν ακόμη σε δοκιμαστική λειτουργία όταν ξέσπασε η φωτιά. Εφόσον αποδειχθεί ότι η επίμαχη γραμμή δεν είχε ακόμη παραληφθεί, θα πρέπει να εξεταστούν αναλυτικά οι υποχρεώσεις του κυρίου του έργου, του μελετητή, του επιβλέποντος και του κατασκευαστή. Εάν, αντίθετα, είχε προηγηθεί επίσημη παραλαβή, το πλαίσιο των ευθυνών διαφοροποιείται.

Από τα εργοτάξια στις ΑΠΕ

Η έρευνα για το αιολικό έφερε στο προσκήνιο και τον προφυλακισμένο επιχειρηματία Σάββα Ζαφειράτο, ένα πρόσωπο που μέχρι πρόσφατα παρέμενε σχεδόν άγνωστο έξω από τον στενό κύκλο της αγοράς των ΑΠΕ.

Πολιτικός μηχανικός και εργολάβος οικοδομών, ξεκίνησε από τον παραδοσιακό κατασκευαστικό κλάδο και πέρασε στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στα τέλη της δεκαετίας του 2000, όταν οι υψηλές εγγυημένες τιμές πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας άνοιξαν τον δρόμο για ένα μεγάλο κύμα επενδύσεων, κυρίως στα φωτοβολταϊκά. Η Interphoton, με την οποία συνδέεται επιχειρηματικά, αναπτύχθηκε αρχικά στην ηλιακή ενέργεια τη χρυσή εποχή των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα και στη συνέχεια επεκτάθηκε στα αιολικά. Παράγοντες της αγοράς την περιγράφουν ως έναν μικρό και σχετικά χαμηλού προφίλ developer, χωρίς την κλίμακα και την οργανωτική δομή των μεγάλων ενεργειακών ομίλων.

Στη Βοιωτία έχουν αναπτυχθεί τρία αιολικά έργα της Ιnterphoton: το «Νταλαμάκι», ισχύος 10,8 MW, η «Αχλαδίτσα», ισχύος 18 MW, και το νεότερο «Μαύρο Σπιθάρι». Το τελευταίο ανήκει στην Αιολική Σπιθάρι Α.Ε. και αποτελείται από πέντε ανεμογεννήτριες Vestas ισχύος 4,5 MW η καθεμία. Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς φθάνει τα 22,5 MW.

Σήμερα η εταιρεία εμφανίζεται με χαρτοφυλάκιο 71 MW φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών σε λειτουργία και με ένα pipeline περίπου 700 MW. Από αυτά, 240 MW αφορούν φωτοβολταϊκά, 86 MW υβριδικά έργα φωτοβολταϊκών με αποθήκευση, 92 MW χερσαία αιολικά και 280 MW συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες.

Πίσω από το χαμηλό προφίλ του επιχειρηματία, οι οικονομικοί αριθμοί δείχνουν μια επιχείρηση που είχε μπει σε φάση απότομης μεγέθυνσης. Οι τελευταίες δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις της Interphoton για το 2024 εμφανίζουν κύκλο εργασιών 9 εκατ. ευρώ, από 809.000 ευρώ το 2023. Τα EBITDA αυξήθηκαν στα 2,25 εκατ. ευρώ από 321.000 ευρώ και τα καθαρά κέρδη έφτασαν το 1,42 εκατ. ευρώ.

Ετσι, μια εταιρεία που μέχρι σήμερα κινούνταν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας βρέθηκε μέσα σε λίγες ημέρες στο επίκεντρο μιας υπόθεσης με βαριά ποινική διάσταση. Στο πλαίσιο της διερεύνησης εκτός από τον ιδιοκτήτη της έχουν προφυλακιστεί ο δήμαρχος Στυλίδας, ο οποίος φέρεται να είχε εμπλοκή στην κατασκευή του δικτύου, καθώς και ο τεχνικός υπεύθυνος της εταιρείας του.

Νέα έργα, νέοι κανόνες;

Η περίπτωση του αιολικού στη Βοιωτία αποδεικνύει ότι κάθε νέο έργο ΑΠΕ δεν τελειώνει στις ανεμογεννήτριες ή στα πάνελ. Χρειάζεται γραμμές σύνδεσης, υποσταθμούς, καλώδια και σε πολλές περιπτώσεις νέα έργα δικτύου. Αρκετές, δε, από αυτές τις υποδομές αναπτύσσονται εκεί όπου βρίσκεται το καλύτερο αιολικό ή ηλιακό δυναμικό: σε ορεινούς όγκους, απομακρυσμένες περιοχές και εκτάσεις με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς.

Αυτό είναι ένα στοιχείο που οδηγεί πλέον στελέχη της ενεργειακής αγοράς να ανοίγουν ξανά τη συζήτηση για την υπογειοποίηση των νέων γραμμών σύνδεσης, ιδιαίτερα όταν αυτές διέρχονται από δασικές, ορεινές ή άλλες περιοχές πολύ υψηλού κινδύνου. Δεν μιλούν για καθολική υπογειοποίηση του ηλεκτρικού δικτύου, καθώς ένα τέτοιο σχέδιο θα ήταν οικονομικά και τεχνικά εξαιρετικά δύσκολο. «Ειδικά η μέση τάση εμφανίζει μεγάλες ευπάθειες καθώς συχνά στηρίζεται σε ξύλινους στύλους που είναι πιο ευάλωτοι στις καιρικές συνθήκες», αναφέρει στέλεχος της αιολικής αγοράς. «Οι ισχυροί άνεμοι μπορούν να καταπονήσουν τους στύλους και τους αγωγούς, αυξάνοντας τον κίνδυνο βλάβης». Το κόστος της υπόγειας λύσης μπορεί, σύμφωνα με την ίδια πηγή, να είναι έως και πενταπλάσιο. Ωστόσο, καθώς η γραμμή σύνδεσης αντιστοιχεί περίπου στο 3%-4% του συνολικού κόστους ενός αιολικού πάρκου, αρκετές εταιρείες στρέφονται πλέον προς αυτή την επιλογή. Στα νησιά υπάρχει ήδη σχετική εμπειρία, καθώς για λόγους προστασίας της ορνιθοπανίδας πολλά έργα υποχρεούνται να χρησιμοποιούν υπόγεια καλώδια.

Αύξηση των δαπανών

Απέναντι στις επικρίσεις για την εμπλοκή του δικτύου διανομής στις έρευνες μεγάλων πυρκαγιών, ο ΔΕΔΔΗΕ αντιπαραβάλλει την επιτάχυνση των επενδύσεων και των έργων πρόληψης των τελευταίων ετών, υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται σε εξέλιξη ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανανέωσης ενός δικτύου που για χρόνια συσσώρευε επενδυτικές ανάγκες. Σύμφωνα με στοιχεία του Διαχειριστή, οι ετήσιες επενδύσεις έχουν αυξηθεί από περίπου 150 εκατ. ευρώ το 2019 σε 800 εκατ. ευρώ σήμερα, με τις συνολικές επενδύσεις από το 2020 να φτάνουν τα 2,8 δισ. ευρώ. Την ίδια περίοδο έχει επιταχυνθεί σημαντικά και η υπογειοποίηση: από 200-250 χιλιόμετρα ετησίως το 2019 σε 1.700-1.800 χιλιόμετρα σήμερα, με περισσότερα από 4.500 χιλιόμετρα καθαρής επέκτασης του υπόγειου δικτύου την τελευταία τριετία. Ο ΔΕΔΔΗΕ επικαλείται, επίσης, αύξηση των δαπανών για κλαδέματα και καθαρισμούς από περίπου 7 εκατ. σε 40-60 εκατ. ευρώ ετησίως. Tα στοιχεία αυτά αποτελούν την απάντηση του Διαχειριστή στην κριτική που δέχεται για την κατάσταση και τη συντήρηση του δικτύου. Δεν αναιρούν, όμως, την ανάγκη να διερευνηθεί μέχρι τέλους κάθε περιστατικό, ούτε επιτρέπουν εύκολες γενικεύσεις. Το ίδιο ισχύει και για τις υποδομές των ΑΠΕ που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης μετά την πυρκαγιά της Βοιωτίας.

Χωρίς εύκολους αφορισμούς

Η διερεύνηση της υπόθεσης απαιτεί αυστηρό έλεγχο, όχι συλλογική ενοχοποίηση της αιολικής ενέργειας, λένε παράγοντες του κλάδου. Αν υπήρξαν παραλείψεις στην κατασκευή ή τη συντήρηση της επίμαχης γραμμής, πρέπει να εντοπιστούν και να αποδοθούν οι ευθύνες. Μια πιθανή αστοχία ηλεκτρικής υποδομής, όμως, δεν συνιστά αστοχία της ίδιας της αιολικής τεχνολογίας.

Το ίδιο ισχύει και για τον ισχυρισμό που αναζωπυρώνεται έπειτα από μεγάλες πυρκαγιές, ότι δηλαδή καίγονται δασικές εκτάσεις για να εγκατασταθούν ανεμογεννήτριες. Η πυρκαγιά δεν αποτελεί νομική προϋπόθεση για την εγκατάσταση ΑΠΕ: έργα μπορούν, υπό συγκεκριμένους όρους και μετά τις απαιτούμενες εγκρίσεις, να χωροθετηθούν σε δάση και δασικές εκτάσεις, ενώ οι καμένες εκτάσεις διατηρούν τη συνταγματική τους προστασία και υπόκεινται σε αναδάσωση.

Υπάρχει, όμως, και η αντίστροφη, λιγότερο προβεβλημένη πλευρά: δρόμοι πρόσβασης που έχουν διανοιχτεί για αιολικά πάρκα χρησιμοποιούνται, σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, και από τις πυροσβεστικές δυνάμεις για την προσέγγιση δύσβατων ορεινών μετώπων. Αυτό δεν αναιρεί τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τέτοιων έργων, συμπληρώνει όμως την εικόνα. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να αθωωθεί ή να ενοχοποιηθεί συλλήβδην ένας κλάδος, αλλά να διαπιστωθεί εάν οι κανόνες κατασκευής, ελέγχου και συντήρησης των ηλεκτρικών υποδομών συμβαδίζουν με έναν κίνδυνο πυρκαγιάς που αλλάζει ταχύτερα από το ίδιο το δίκτυο.

Διαβάστε επίσης  

Goody’s-Everest: 60 χρόνια ιστορίας ξανά στο τραπέζι για deal 300 εκατ. ευρώ (pics) 

Ρεύμα: Ακριβό φυσικό αέριο και απώλειες παραγωγής φέρνουν νέες αυξήσεις – Η εικόνα στην Ελλάδα

Η Ελλάδα αγοράζει επτά χρόνια φθηνότερου χρέους

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ