Θυρίδες: Το «φετίχ» της Αριστεράς που αντέχει 11 χρόνια (πίνακας)

Οι τραπεζικές θυρίδες φαίνεται να αποτελούσαν ανέκαθεν ένα σχεδόν φετίχ της Αριστεράς μιας και αυτή ασχολήθηκε ενδελεχώς επί σειρά ετών με το θέμα. Ο κ. Γρηγόρης Παππάς τομεάρχης Οικονομικών της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.), που συνδέεται πολιτικά με τον Αλέξη Τσίπρα, μίλησε στις 3 Σεπτεμβρίου 2026 για την «πατριωτική εισφορά» του 1% και όπως είπε, στο πλαίσιο της καταγραφής της περιουσίας θα μπορούσαν να καταγραφούν ακόμη και κοσμήματα ή άλλα αντικείμενα αξίας που βρίσκονται σε τραπεζικές θυρίδες επαναφέροντας μνήμες του πρόσφατου παρελθόντος και επιβεβαιώνοντας το γνωστό φετίχ της αριστεράς με το θέμα.

Βέβαια, ο τομεάρχης Οικονομικών της ΕΛ.Α.Σ., επανόρθωσε τις δηλώσεις του, αλλά η ζημιά είχε γίνει. Η αναφορά αυτή επανέφερε μνήμες νωπές και ξύπνησε αντανακλαστικά που φαίνεται πως θα ξυπνούν για πολλά χρόνια ακόμη μιας και από το 2015 και τα capital controls απέχουμε μόνον 11 χρόνια.

Σε άλλες εποχές αρκετά παλιότερες οι θυρίδες ήταν το θησαυροφυλάκιο της μεγαλοαστικής τάξης για χρυσό, ομόλογα και μετοχές. Αυτά όμως άλλαξαν άρδην και τη τα μνημόνια, οι αναλήψεις μετρητών και ο φόβος της χρεοκοπίας της χώρας, έκαναν οικεία τη θυρίδα και στο μικρομεσαίο νοικοκυριό.

Οι θυρίδες που οδήγησαν σε έξαψη την πολιτική φαντασία

Τον Σεπτέμβριο του 2009, στις ελληνικές τράπεζες βρίσκονταν περίπου 237 δισ. ευρώ καταθέσεων. Έξι χρόνια αργότερα, στο τέλος του 2015, είχαν απομείνει περίπου 123 δισ. ευρώ. Περισσότερα από 110 δισ. ευρώ είχαν φύγει από το τραπεζικό σύστημα. Άλλα ταξίδεψαν στο εξωτερικό, άλλα έγιναν μετρητά και κρύφτηκαν σε σπίτια, θυρίδες και κάθε λογής ασφαλή σημεία. Η Ελλάδα της κρίσης είχε αρχίσει να μαθαίνει ξανά την τέχνη της αποθησαύρισης.

Και όσο τα χρήματα έβγαιναν από τις τράπεζες, τόσο οι θυρίδες αποκτούσαν στη δημόσια συζήτηση μια σχεδόν μυθική διάσταση. Πίσω από τις βαριές πόρτες των τραπεζικών θησαυροφυλακίων, άρχισαν να φαντάζουν δισεκατομμύρια. Κανείς δεν ήξερε ακριβώς πόσα ήταν. Όλοι, όμως, μιλούσαν γι’ αυτά.

Η πρώτη δυνατή προειδοποίηση ήρθε στις 27 Φεβρουαρίου 2015. Ο τότε αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Δημήτρης Μάρδας, αναζητώντας πηγές χρηματοδότησης για το Δημόσιο, έστρεψε το βλέμμα και προς το χρήμα που βρισκόταν έξω από το τραπεζικό σύστημα. Μίλησε για «μαύρο χρήμα» που υπήρχε στις θυρίδες. Η λέξη είχε ειπωθεί. Και θα επέστρεφε.

Πέντε μήνες αργότερα, η χώρα βρισκόταν πια στην άκρη του γκρεμού.

Ήταν 5 Ιουλίου 2015, η νύχτα του δημοψηφίσματος. Οι τράπεζες ήταν κλειστές, τα ΑΤΜ είχαν περιορισμούς και ο φόβος για το αύριο είχε γίνει καθημερινότητα. Εκείνο το βράδυ, η τότε αναπληρώτρια υπουργός Οικονομικών Νάντια Βαλαβάνη μίλησε τηλεοπτικά για τις θυρίδες. Η φράση της ήταν αρκετή για να ανάψει φωτιές: όποιος είχε θυρίδα μπορούσε να πάει στην τράπεζα και να πάρει ό,τι υπήρχε μέσα, «εκτός από χρήματα».

Για λίγες ώρες, η Ελλάδα έζησε με την αίσθηση ότι ένα ακόμη κλειδί μπορεί να είχε γυρίσει σε μια κλειδαριά που μέχρι τότε θεωρούνταν απρόσβλητη. Αξίζει να σημειωθεί πως λίγο πριν τα capital controls η μητέρα της υπουργού είναι προχωρήσει σε ανάληψη από κατάστημα τραπέζης στο Ηράκλειο Κρήτης 200.000 ευρώ σε μετρητά.

Οι παραπάνω δηλώσεις επιχειρήθηκε να ανασκευαστούν από φωνές λογικής, όχι πάντα με απόλυτη επιτυχία.

Η Λούκα Κατσέλη, τότε πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, παρενέβη την ίδια ημέρα. Το περιεχόμενο της θυρίδας, εξήγησε, αποτελεί προσωπικό δεδομένο του πελάτη. Η πρόσβαση στις θυρίδες θα ρυθμιζόταν από την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου. Η παρέμβασή της λειτούργησε σαν θεσμικό αντίβαρο στον θόρυβο που είχε ήδη δημιουργηθεί χωρίς ωστόσο να κλείσει απόλυτα ο θόρυβος αυτός.

Και ύστερα ήρθε ο Πάνος Σκουρλέτης. Ενώ η συζήτηση φούντωνε, έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι δεν είχε ληφθεί καμία κυβερνητική απόφαση για το ζήτημα. Μέσα σε λίγες ώρες, λοιπόν, είχαν εμφανιστεί τρεις διαφορετικές φωνές: μία που προκάλεσε συναγερμό, μία που επιχείρησε να βάλει θεσμικά όρια και μία που διέψευδε ότι υπήρχε κυβερνητική απόφαση.

Οι θυρίδες, όμως, είχαν ήδη βγει από το προφυλαγμένο περιβάλλον τους

Στις 30 Ιουλίου 2015, ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, μέσα στη συζήτηση για το ενδεχόμενο επιστροφής στη δραχμή, έδωσε στο ζήτημα ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις. Μίλησε για περίπου 25 δισ. ευρώ που, κατά τους δικούς του υπολογισμούς, βρίσκονταν σε «θυρίδες και στρώματα». Ξαφνικά, οι θυρίδες δεν ήταν πια απλώς ένας χώρος φύλαξης. Είχαν μετατραπεί, στη δημόσια αφήγηση, σε κομμάτι της νομισματικής πολιτικής.

Η χώρα προχωρούσε, αλλά η ιστορία δεν ξεχάστηκε.

Τρία χρόνια αργότερα, στις 21 Νοεμβρίου 2018, ο τότε υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Βαγγέλης Αποστόλου θα έβαζε ξανά το θέμα στο τραπέζι. Μίλησε για περίπου 230.000 θυρίδες και για έναν «πλούτο» που, όπως είπε, μπορούσε να βοηθήσει και γι’ αυτό «πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιηθεί».

Και τότε επανήλθε αυτόματα το πολιτικό παρελθόν της λέξης

Το 2020, πέντε χρόνια μετά το δημοψήφισμα, ο Παύλος Πολάκης θα έριχνε μια ακόμη πέτρα στη λίμνη. Καταθέτοντας στην Προανακριτική Επιτροπή της Βουλής, μίλησε εκ των υστέρων για όσα, όπως υποστήριξε, είχαν συζητηθεί αλλά δεν έγιναν το καλοκαίρι του 2015. Ανάμεσά τους έβαλε και το άνοιγμα των τραπεζικών θυρίδων, λέγοντας ότι μέσα υπήρχαν «δισεκατομμύρια». Η δική του αφήγηση έδινε στο επεισόδιο μια νέα διάσταση: δεν επρόκειτο πλέον απλώς για μια τηλεοπτική δήλωση ή μια πολιτική σκέψη, αλλά –σύμφωνα με τον ίδιο– για ένα σχέδιο που είχε συζητηθεί στο εσωτερικό της κυβέρνησης.

Και κάπως έτσι οι θυρίδες έμειναν να αιωρούνται πάνω από την ελληνική πολιτική σκηνή σαν ένας λογαριασμός που δεν έκλεισε ποτέ.

Μέχρι που, έντεκα χρόνια μετά το καλοκαίρι του 2015, η λέξη ξανακούστηκε. Και μαζί της επέστρεψαν όλες οι παλιές εικόνες: τα capital controls, οι ουρές στα ΑΤΜ, τα χρήματα κάτω από τα στρώματα, τα δισεκατομμύρια που αναζητούσε το κράτος και εκείνα τα μυστηριώδη μεταλλικά κουτιά πίσω από τις βαριές πόρτες των τραπεζών.

Βέβαια όλες οι προηγούμενες αναφορές διενεργήθηκαν σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, όχι σε ένα περιβάλλον οικονομικό όπου η φοροδιαφυγή στο πλαίσιο των τεχνολογικών εξελίξεων έχει πρακτικά εκλείψει.

Η ιστορία των θυρίδων είναι η ιστορία μιας χώρας που μέσα σε λίγα χρόνια είδε πάνω από 100 δισ. ευρώ να απομακρύνονται από τις τράπεζες και, μαζί με αυτά, να αλλάζει ολόκληρη η σχέση της κοινωνίας με το χρήμα, την τράπεζα και την περιουσία.

Και ίσως γι’ αυτό κάθε φορά που ένας πολιτικός λέει τη λέξη «θυρίδα», η Ελλάδα θυμάται εκείνο το καλοκαίρι. Το καλοκαίρι που όλοι φοβούνταν μήπως χάσουν τα χρήματά τους.

Ποιο είναι το δίκαιο των θυρίδων – Ποιος έχει πρόσβαση, τι γίνεται μετά τον θάνατο και πώς ανοίγουν και κλείνουν

Και μιας και η ιστορία των τραπεζικών θυρίδων ήρθε ξανά στην επιφάνεια, χρήσιμο είναι να ξεκαθαρίσει και το πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία τους, καθώς η θυρίδα δεν αποτελεί έναν ακόμη τραπεζικό λογαριασμό και οι κανόνες που ισχύουν για αυτήν είναι διαφορετικοί.

Η θυρίδα αποτελεί χώρο που μισθώνεται από την τράπεζα σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα, με βάση τους όρους της σχετικής σύμβασης. Μπορεί δηλαδή να υπάρχει ένας αποκλειστικός μισθωτής ή περισσότεροι συνμισθωτές, ενώ είναι δυνατόν να προβλέπεται και δικαίωμα πρόσβασης σε τρίτο πρόσωπο, όπως ένας νόμιμα εξουσιοδοτημένος πληρεξούσιος. Το ποιος έχει δικαίωμα πρόσβασης καθορίζεται από τη σύμβαση και τα στοιχεία που έχουν δηλωθεί στην τράπεζα.

Η μεγάλη διαφορά σε σχέση με έναν κοινό τραπεζικό λογαριασμό είναι ότι το δικαίωμα πρόσβασης στη θυρίδα δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την κυριότητα του περιεχομένου της. Το γεγονός ότι κάποιος είναι μισθωτής, συνμισθωτής ή έχει εξουσιοδοτηθεί να ανοίγει τη θυρίδα δεν σημαίνει από μόνο του ότι του ανήκουν τα χρήματα, τα κοσμήματα, τα έγγραφα ή οποιαδήποτε άλλα αντικείμενα βρίσκονται μέσα. Η κυριότητα του κάθε αντικειμένου αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα και, σε περίπτωση αμφισβήτησης, μπορεί να χρειαστεί να αποδειχθεί.

Η τράπεζα, από την πλευρά της, δεν γνωρίζει κατ’ ανάγκη το περιεχόμενο της θυρίδας. Ο πελάτης τοποθετεί σε αυτήν τα αντικείμενα που επιθυμεί, χωρίς η τράπεζα να καταγράφει εκ των προτέρων τι περιέχεται στο εσωτερικό της. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η πρόσβαση είναι ανεξέλεγκτη ή ανώνυμη. Η τράπεζα τηρεί στοιχεία για τον μισθωτή, τους τυχόν συνμισθωτές και τα πρόσωπα που έχουν δικαίωμα πρόσβασης, ενώ καταγράφεται και η χρήση της θυρίδας σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Η πρόσβαση τρίτου προσώπου δεν μπορεί επίσης να γίνεται αυθαίρετα. Όταν κάποιος δεν είναι ο αποκλειστικός μισθωτής, η δυνατότητα να ανοίξει τη θυρίδα προϋποθέτει ότι διαθέτει το σχετικό δικαίωμα που προβλέπεται από τη σύμβαση ή νόμιμη εξουσιοδότηση. Μάλιστα, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες δηλώσεις και ελέγχους ως προς την ιδιότητα του προσώπου που πραγματοποιεί την επίσκεψη.

Υπάρχουν, βεβαίως, περιπτώσεις στις οποίες η θυρίδα μπορεί να ανοίξει χωρίς την παρουσία ή τη συναίνεση του μισθωτή. Αυτό μπορεί να συμβεί στο πλαίσιο νόμιμης δικαστικής ή διοικητικής διαδικασίας, μεταξύ άλλων για σκοπούς φορολογικού ελέγχου ή αναγκαστικής εκτέλεσης, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία. Δεν πρόκειται, επομένως, για δυνατότητα που έχει η τράπεζα κατά βούληση, αλλά για διαδικασία που ενεργοποιείται όταν υπάρχει συγκεκριμένη νόμιμη βάση.

Ιδιαίτερα αυστηρό είναι το πλαίσιο όταν πεθάνει ο μισθωτής. Ο θάνατος πρέπει να γνωστοποιηθεί στην τράπεζα και από τη στιγμή εκείνη οι συγγενείς δεν μπορούν απλώς να μπουν στη θυρίδα και να πάρουν το περιεχόμενό της. Η θυρίδα συνδέεται πλέον με την κληρονομιαία περιουσία και ακολουθείται ειδική διαδικασία για την απογραφή και τη διαπίστωση του περιεχομένου της, παρουσία των προσώπων που προβλέπονται από τον νόμο και της αρμόδιας φορολογικής αρχής όπου απαιτείται.

Το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι όσα αντικείμενα αποδειχθεί ότι ανήκαν στον θανόντα αποτελούν μέρος της κληρονομιάς του. Επομένως, χρήματα, κοσμήματα, τιμαλφή ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στη θυρίδα δεν βρίσκονται εκτός της κληρονομικής διαδικασίας. Οι κληρονόμοι θα πρέπει να αποδείξουν την ιδιότητά τους και να ακολουθήσουν τη νόμιμη διαδικασία προκειμένου να τους αποδοθεί η περιουσία. Παράλληλα, η αξία των περιουσιακών στοιχείων που περιέρχονται στους κληρονόμους εξετάζεται στο πλαίσιο της φορολογίας κληρονομιάς.

Γι’ αυτό και η θυρίδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας «κρυφός» λογαριασμός που περνά αυτομάτως στους συγγενείς. Ακόμη και όταν υπάρχει συνμισθωτής, η κατάσταση δεν είναι κατ’ ανάγκη ίδια με εκείνη ενός κοινού τραπεζικού λογαριασμού. Τα δικαιώματα κάθε συνμισθωτή, αλλά και η τύχη της θυρίδας σε περίπτωση θανάτου ενός από τους μισθωτές, πρέπει να εξετάζονται με βάση τη συγκεκριμένη σύμβαση και το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Το ίδιο ισχύει και για τον πληρεξούσιο. Η εξουσιοδότηση για πρόσβαση στη θυρίδα του δίνει τη δυνατότητα να εισέρχεται σε αυτήν σύμφωνα με τους όρους της εντολής, δεν του μεταβιβάζει όμως αυτομάτως την κυριότητα των αντικειμένων που βρίσκονται στο εσωτερικό της. Επομένως, σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή, το γεγονός ότι κάποιος είχε ήδη δικαίωμα πρόσβασης δεν σημαίνει ότι αποκτά και δικαίωμα να κρατήσει για τον εαυτό του το περιεχόμενο.

Ανάλογη διαδικασία ακολουθείται και όταν η μίσθωση της θυρίδας τερματίζεται. Η σύμβαση μπορεί να λήξει ή να καταγγελθεί σύμφωνα με τους όρους που έχουν συμφωνηθεί με την τράπεζα και ο μισθωτής οφείλει να αδειάσει τη θυρίδα και να παραδώσει τα κλειδιά ή τα μέσα πρόσβασης που του έχουν δοθεί. Εάν υπάρχουν οφειλές προς την τράπεζα, δικαστικά μέτρα, φορολογικές δεσμεύσεις ή άλλη νομική εκκρεμότητα, η διαδικασία μπορεί να μην είναι τόσο απλή και να απαιτούνται πρόσθετες ενέργειες.

Με λίγα λόγια, η θυρίδα είναι ένας χώρος φύλαξης με αυστηρά ελεγχόμενη πρόσβαση και όχι ένας τραπεζικός λογαριασμός. Η τράπεζα γνωρίζει ποιος έχει το δικαίωμα να την ανοίγει και καταγράφει τις προσβάσεις, χωρίς όμως να γνωρίζει κατ’ ανάγκη τι φυλάσσεται στο εσωτερικό της.

Η πρόσβαση δεν ισοδυναμεί με κυριότητα, η ύπαρξη συνμισθωτή δεν σημαίνει αυτομάτως συγκυριότητα επί κάθε αντικειμένου και, μετά τον θάνατο του μισθωτή, το περιεχόμενο που του ανήκει εντάσσεται στην κληρονομιαία περιουσία και ακολουθεί την προβλεπόμενη διαδικασία. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η επιλογή των δικαιούχων και των προσώπων που θα έχουν πρόσβαση στη θυρίδα δεν είναι μια τυπική τραπεζική λεπτομέρεια, αλλά απόφαση με σημαντικές νομικές και φορολογικές συνέπειες.

Διαβάστε ακόμη

Η ποινή της Σαντορίνης: Πώς η ΑΙ αλλάζει τον χάρτη του τουρισμού

METLEN: Συστήνει holding υποδομών που θα εισαχθεί στο Χρηματιστήριο

Οι 4 ενδείξεις που προβλέπουν ότι το ζευγάρι θα χωρίσει

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ