Τραμπ και Πεζεσκιάν συμφώνησαν – στο όνομα άλλων

Η πολυαναμενόμενη από ολόκληρο τον κόσμο συμφωνία ειρήνης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δέχεται ήδη σκληρή κριτική από τους διεθνείς αναλυτές, οι οποίοι αφενός τη χαρακτηρίζουν ως ήττα του Ντόναλντ Τραμπ και των ΗΠΑ, αφετέρου αμφισβητούν ότι μπορεί ποτέ να εφαρμοστεί.

Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας έχουν δοθεί στη δημοσιότητα και η κριτική ασκείται δημοσίως ούτως ώστε όλοι να μπορούν να τη διαβάσουν και να διαμορφώσουν άποψη.

Χωρίς να εξετάσει κανείς καμία λεπτομέρεια της συμφωνίας, μπορεί να δει αμέσως τα εξής: Ο Αμερικανός πρόεδρος υπέγραψε (με τη γνωστή τεράστια και πολύ σύνθετη υπογραφή του που χρήζει ανάλυση από ειδικούς γραφολόγους) με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, μια συμφωνία που αφορά άλλους.

Ο Τραμπ υπέγραψε ότι το Ισραήλ ότι δεν μπορεί να επιτεθεί στον Λίβανο και ότι ο Λίβανος δεν μπορεί να επιτεθεί στο Ισραήλ. Υπέγραψε επίσης ότι οι χώρες του Κόλπου, τα Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, θα πρέπει να πληρώσουν αποζημιώσεις αξίας 300 δισ. στο Ιράν για τις καταστροφές που προκάλεσαν κυρίως οι ΗΠΑ, αλλά και το Ισραήλ, με τις επιθέσεις τους. Οι ΗΠΑ που διαμόρφωσαν αυτή τη συμφωνία και την υπέγραψαν απλώς απομακρύνονται από τα σύνορα του Ιράν και θα επιβλέπουν από μακριά, μαζί με άλλους, την εφαρμογή της. Το Ιράν διασφάλισε το δικαίωμα να διαμαρτυρηθεί εντόνως ή να επέμβει σε περίπτωση σύρραξης Ισραήλ – Λιβάνου, κατοχύρωσε δηλαδή ένα διπλωματικό δικαίωμα που δεν είχε πριν από τον πόλεμο. Επίσης συμφώνησε ότι οι άλλες χώρες του Κόλπου θα πληρώσουν για την ανοικοδόμησή του. Και ενώ δεσμεύτηκε ότι δεν θα επιβάλει τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, η δέσμευση αυτή ισχύει για 60 ημέρες και δεν αναφέρεται πουθενά στη συμφωνία αν θα μπορεί ή όχι να επιβάλει τέλη μετά το πέρας των 60 ημερών.

Σε ό,τι αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει το Ιράν, διασφάλισε ότι αυτό θα παραμείνει στη χώρα και δεν θα παραδοθεί σε τρίτη χώρα όπως αρχικώς είχε συζητηθεί. Θα πρέπει όμως να το αραιώσει ώστε να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κατασκευή πυρηνικών όπλων. Υπενθυμίζεται ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ήταν θεωρητικά περιορισμένο όλα τα προηγούμενα χρόνια, όσο το Ιράν εμπλούτιζε το ουράνιό του.

Αυτή είναι χονδρικά η συμφωνία που υπεγράφη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, μια συμφωνία που αφορά άλλες χώρες, οι οποίες όμως δεν την έχουν υπογράψει, ούτε συμμετείχαν στη διαπραγμάτευση του Τραμπ με τους Ιρανούς και είναι πολύ αμφίβολο πώς δεσμεύονται και θα τηρήσουν μια συμφωνία μεταξύ δύο άλλων, την οποία δεν υπέγραψαν.

Τα ερωτήματα που γεννιούνται για τη δυνατότητα εφαρμογής αυτής της συμφωνίας είναι εύλογα, με πρώτο το τι θα κάνει το Ισραήλ αν δεχτεί πυραυλική επίθεση από τη Χεζμπολάχ που ελέγχει τον Λίβανο. Τι θα συμβεί όταν αντιδράσει – που είναι βέβαιο ότι θα αντιδράσει αν δεχτεί επίθεση. Και είναι πάρα πολύ πιθανό, αν όχι βέβαιο, ότι κάποια στιγμή θα δεχτεί πυραυλική επίθεση από τη Χεζμπολάχ, ή ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να επιτίθεται στον Λίβανο.

Και μπορούμε να θεωρούμε δεδομένο ότι ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου δεν είναι ικανοποιημένος από τη διατήρηση του ουρανίου στο Ιράν, παρόλο που μέχρι στιγμής δεν τη σχολιάζει. Τη σχολιάζει αρνητικά όμως η ισραηλινή αντιπολίτευση και δεν εμφανίζονται ικανοποιημένες και άλλες μεγάλες δυνάμεις, όπως π.χ. η Ινδία που έχει διαμορφώσει μια συμμαχία με το Ισραήλ, θεωρώντας το Ιράν κέντρο υπόθαλψης της παγκόσμιας τρομοκρατίας.

Μέχρι στιγμής επίσημες δηλώσεις των υπόλοιπων εμπλεκομένων χωρών δεν υπάρχουν. Σύντομα θα υπάρξουν και ίσως αρχίσει να ξεκαθαρίζει το τοπίο. Εξάλλου η υπογραφή μπήκε ουσιαστικά σε ένα προσύμφωνο, το οποίο διασφαλίζει εκεχειρία, δηλαδή διακοπή των επιθέσεων για 60 ημέρες έως ότου υπογραφεί η τελική συμφωνία – αν τελικά υπογραφεί και δεν έχει ήδη τορπιλιστεί από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ υπέγραψε τη συμφωνία για να φύγει από αυτόν τον πόλεμο που κόστισε πάρα πολύ στις ΗΠΑ, αφού διαπίστωσε ότι ο πληθωρισμός στο εσωτερικό των ΗΠΑ τού δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα στις ενδιάμεσες εκλογές του φθινοπώρου και αφού κατάλαβε ότι οι αγορές δεν θα αντέξουν για καιρό τις αβεβαιότητες του πολέμου. Εψαχνε τρόπο για να απεμπλακεί από τον πόλεμο και βρήκε αυτή τη συμφωνία. Το Ιράν χρειαζόταν επειγόντως χρήματα και τα διασφάλισε με τη διακοπή των οικονομικών κυρώσεων.

Σε όποια σχετική ανάλυση, πρέπει να ληφθεί υπόψη και η κυκλοθυμία του Τραμπ, ο οποίος έχει αποδείξει σε όλη τη διάρκεια της θητείας του ότι αλλάζει διαρκώς απόψεις και διαθέσεις έναντι όλων. Συνεπώς, ακόμη και η τήρηση των συμφωνηθέντων σε αυτό το προσύμφωνο, από τον ίδιο τον Τραμπ που το υπέγραψε, ενέχει έναν σημαντικό κίνδυνο αθέτησης.

Σε μια γενικότερη θεώρηση των πραγμάτων, ανεξαρτήτως των συμφωνιών που υπογράφτηκαν ή θα υπογραφούν μελλοντικά, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν είναι καθόλου εύκολο -και είναι ελάχιστα πιθανό αν όχι εντελώς απίθανο- να ομαλοποιηθεί. Οχι μόνο εξαιτίας αυτού του καταστροφικού για όλους πολέμου, αλλά κυρίως λόγω των αιώνων διαμάχης, των ποταμιών αίματος που έχουν χυθεί στην περιοχή, του θρησκευτικού φανατισμού όλων των χωρών της περιοχής και του πολύ μεγάλου διεθνούς οικονομικού ενδιαφέροντος, για τις φυσικές ενεργειακές πηγές που έχουν οι χώρες αυτές.

Η Μέση Ανατολή επί χιλιετίες βράζει λόγω των θρησκευτικών διαφορών και τους τελευταίους αιώνες ήταν πάντα στο επίκεντρο των πολιτικών και οικονομικών σχεδιασμών και των παρεμβάσεων της Δύσης – φανερών και κρυφών.

Πλέον, εκτός από τις χώρες της περιοχής και τις Δυτικές χώρες, ενδιαφέρον για την περιοχή έχουν και η Κίνα και η Ινδία και το Πακιστάν και η Ρωσία και η Αίγυπτος και φυσικά η Τουρκία.

Με λίγα λόγια, ολόκληρος ο κόσμος έχει συμφέροντα, στόχους και άποψη για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Και κανείς δεν έχει συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις, δεν έχει υπογράψει, ούτε έχει δεσμευτεί από τη συμφωνία που υπέγραψαν ο Τραμπ και το Ιράν.

Το τι θα συμβεί τελικά θα φανεί σύντομα, από την τήρηση ή μη της εκεχειρίας, από το τελικό σύμφωνο ειρήνης που θα πρέπει να υπογραφεί σε δύο μήνες, αλλά και από τις συνθήκες που θα επικρατήσουν μετά τις 60 ημέρες. Πάντως το να πιστεύουμε ότι με ένα χαρτί που υπέγραψαν οι ΗΠΑ και το Ιράν θα ηρεμήσει επιτέλους η Μέση Ανατολή είναι αφελές. Το ιδανικό αποτέλεσμα, το μέγιστο που μπορούμε να περιμένουμε, είναι ότι θα σταματήσει έστω και προσωρινά ο πόλεμος και ότι θα αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα και η ροή φυσικού αερίου, πετρελαίου και άλλων πρώτων υλών στην περιοχή.