Oι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν να εμφανίζουν τα πρώτα σημάδια υποχώρησης απέναντι στις απαιτήσεις μιας αμείλικτης αγοράς ομολόγων. Από το Λονδίνο μέχρι το Παρίσι και τη Ρώμη, οι δημοσιονομικές πολιτικές και η πολιτική ρητορική έχουν κάνει τις τελευταίες δύο εβδομάδες τα πρώτα διστακτικά βήματα προς μια πιο συνετή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, καθώς η εκτίναξη των αποδόσεων των ομολόγων και του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους ξυπνά μνήμες από την κρίση χρέους της Ευρωζώνης.
Ο γαλλικός προϋπολογισμός, που στοχεύει στη μείωση του διογκωμένου ελλείμματος, αλλά και οι ενδείξεις πραγματισμού από την ακροδεξιά διεκδικήτρια της προεδρίας Μαρίν Λεπέν, υποδηλώνουν μια απομάκρυνση από τις πολιτικές υπερβολικών δαπανών. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται η πρόταση του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ για κατάργηση του εμβληματικού συστήματος «triple lock» στις κρατικές συντάξεις, καθώς και η απόφαση της Ιταλίας να περιορίσει τον δανεισμό για αμυντικές δαπάνες.
Οι παραχωρήσεις αυτές ενδέχεται να μην αρκούν για να αποτρέψουν τους λεγόμενους «τιμωρούς των αγορών ομολόγων» (bond vigilantes), αναφέρει το Bloomberg, των οποίων οι κερδοσκοπικές συναλλαγές είχαν φτάσει κάποτε κοντά στο να διαλύσουν το ευρώ. Είναι επίσης πολύ νωρίς για να διαπιστωθεί εάν πρόκειται για μια ουσιαστική αλλαγή πορείας στις υπερχρεωμένες οικονομίες της Ομάδας των Επτά (G7) ή απλώς για πρόσκαιρες κινήσεις εντυπωσιασμού.
Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι ενδεικτική: το μήνυμα των επενδυτών, που οδήγησαν τις αποδόσεις των ομολόγων στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών, αρχίζει να γίνεται αντιληπτό από τις κυβερνήσεις.
Η μεταστροφή αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής σε σύγκριση με την Ουάσιγκτον, όπου οι πολιτικοί φαίνεται να δίνουν μικρότερη προτεραιότητα στην ανάγκη ανάσχεσης της ταχείας αύξησης του δημόσιου χρέους.
«Πιστεύω ότι η αναγνώριση των δημοσιονομικών προβλημάτων είναι πλέον ευρέως διαδεδομένη στην Ευρώπη, τόσο μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής όσο και των οικονομικών παραγόντων, και πιθανότατα ολοένα περισσότερο και στον πληθυσμό», δήλωσε ο Φεντερίκο Μπαρίγκα-Σαλασάρ, επικεφαλής της ομάδας αξιολόγησης κρατικού χρέους της Δυτικής Ευρώπης στη Fitch Ratings.
Η εκτίναξη των αποδόσεων και ο φόβος νέας κρίσης χρέους
Τα κρατικά ομόλογα δέχθηκαν ισχυρές πιέσεις στις προηγμένες οικονομίες τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς οι χρηματοπιστωτικές αγορές προετοιμάζονταν για εντονότερες πληθωριστικές πιέσεις εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η Γαλλία βρέθηκε στο επίκεντρο της αναταραχής, με τη διαφορά απόδοσης μεταξύ των γαλλικών και των γερμανικών δεκαετών ομολόγων να φτάνει στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011.
Αντίστοιχα, το spread των ιταλικών ομολόγων αυξήθηκε σημαντικά, καταδεικνύοντας ότι ακόμη και ένα πιο συγκρατημένο δημοσιονομικό έλλειμμα σε σχέση με τη βόρεια γειτονική χώρα δεν αρκεί για να επισκιάσει το τεράστιο δημόσιο χρέος της Ιταλίας, το οποίο σύντομα θα είναι το μεγαλύτερο στην Ευρώπη.
Στη Βρετανία, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν επίσης εκτιναχθεί σε υψηλά πολλών δεκαετιών. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg Economics, οι αποτιμήσεις περιλαμβάνουν ένα ασφάλιστρο κινδύνου περίπου 30 μονάδων βάσης, το οποίο αντανακλά ιδιαίτερα τα σφάλματα οικονομικής πολιτικής της πρώην πρωθυπουργού Λιζ Τρας.
Οι έντονες αυτές διακυμάνσεις έχουν προκαλέσει συναγερμό στα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων.
«Αυτό που υπογραμμίζω είναι η ανάγκη για δημοσιονομική σύνεση, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα των σημερινών εξελίξεων στις αγορές ομολόγων», δήλωσε την Πέμπτη ο αρμόδιος για την οικονομία Επίτροπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόβσκις, απορρίπτοντας προτάσεις της Ιταλίας και της Ελλάδας για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία.
Παρά ταύτα, οι πρώτες ενδείξεις υποδηλώνουν ότι οι πολιτικοί αρχίζουν να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις αποδόσεις των ομολόγων, παρά την ανάγκη να προσελκύσουν ψηφοφόρους ενόψει κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων σε μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
«Αναμένουμε ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ιδιαίτερα στη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Ισπανία, όπου έχουν προγραμματιστεί εκλογές φέτος και του χρόνου, θα προσπαθήσουν πολύ περισσότερο να καθησυχάσουν τις αγορές σχετικά με την πρόθεσή τους να διατηρήσουν υπό έλεγχο τα δημοσιονομικά ελλείμματα», δήλωσε ο Κάρλο Καπουάνο, αναπληρωτής επικεφαλής του τομέα κρατικών αξιολογήσεων και δημόσιου τομέα της Scope Ratings.
Ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωζώνης, ο οποίος μίλησε την περασμένη εβδομάδα υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος, παρατήρησε ότι οι αγορές ομολόγων αρχίζουν να επιβάλλουν μια μορφή δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Γαλλία: Η Λεπέν, το έλλειμμα και η πίεση των αγορών
Ήδη από τις 24 Σεπτεμβρίου, καθώς η άνοδος των αποδόσεων των γαλλικών ομολόγων αποκτούσε δυναμική, η Μαρίν Λεπέν επιχείρησε να αποφύγει την εικόνα της πολιτικού που θα μπορούσε να προκαλέσει νέα αναταραχή.
Τότε άφησε να εννοηθεί ότι ενδέχεται να αποφύγει μια προσπάθεια ανατροπής της κυβέρνησης με αφορμή τον προϋπολογισμό του 2027. «Μια κρίση στην αγορά ομολόγων θα μπορούσε να ξεσπάσει μέσα σε μία νύχτα», δήλωσε η Λεπέν. «Σκέφτομαι τι είναι προς το συμφέρον της χώρας μου και του λαού μου».
Ο προϋπολογισμός που παρουσιάστηκε μία εβδομάδα αργότερα περιλάμβανε μέτρα ύψους 43 δισ. ευρώ, με στόχο τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 5% του ΑΕΠ το επόμενο έτος, από 5,4%.
Ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ χαρακτήρισε το σχέδιο «σημαντική προσπάθεια».
Από την πλευρά της, η Λεπέν παρουσίασε προτάσεις για μείωση του ελλείμματος ακόμη και στο 3,7% το 2027. Παρότι οι προτάσεις στερούνται λεπτομερειών, συνιστούν τουλάχιστον μια εμφανή παραχώρηση προς την κατεύθυνση της δημοσιονομικής σύνεσης.
«Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η πίεση των χρηματοπιστωτικών αγορών μάς βοηθά κάπως. Σήμερα δεν έχω ακούσει κανένα κόμμα να ζητά δημοσιονομική χαλάρωση», δήλωσε ο Λεσκίρ αυτή την εβδομάδα στην ένωση οικονομικών δημοσιογράφων AJEF στο Παρίσι.
«Έχω την εντύπωση ότι ακόμη και η Λεπέν έχει ασπαστεί τη δημοσιονομική πειθαρχία», πρόσθεσε.
Ιταλία: Η Μελόνι περιορίζει τον δανεισμό για αμυντικές δαπάνες
Στην Ιταλία, η διεύρυνση του spread την περασμένη εβδομάδα φαίνεται ότι ανησύχησε αρκετά την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, ώστε να προχωρήσει την τελευταία στιγμή σε περικοπή του σχεδιαζόμενου δανεισμού για αμυντικές δαπάνες, ύψους έως και 8 δισ. ευρώ.
Η Ρώμη σχεδιάζει πλέον να διαθέσει πρόσθετες στρατιωτικές δαπάνες ίσες με το 0,6% του ΑΕΠ σε ορίζοντα διετίας, έναντι του 0,9% που προβλεπόταν προηγουμένως. Η κίνηση αυτή αντανακλά την προσπάθεια της ιταλικής κυβέρνησης να ισορροπήσει ανάμεσα στις αυξημένες αμυντικές ανάγκες και στην ανάγκη να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Βρετανία: Το πολιτικό βάρος της μεταρρύθμισης των συντάξεων
Οι πλήρεις δημοσιονομικές επιπτώσεις της ομιλίας του Άντι Μπέρναμ στο συνέδριο του κόμματός του στις 29 Σεπτεμβρίου παραμένουν ασαφείς.
Ωστόσο, η δέσμευσή του για μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, ώστε να αποφευχθεί η διαρκής αναπαραγωγή μεγάλων αυξήσεων στις συντάξεις έπειτα από χρόνια πολιτικής αναβλητικότητας, έχει αναμφισβήτητα ισχυρό συμβολισμό.
Ο Μπέρναμ δεσμεύτηκε να «στείλει ένα μήνυμα εμπιστοσύνης και σταθερότητας στις αγορές και στον κόσμο».
Βεβαίως, ο ίδιος είχε δηλώσει στο παρελθόν ότι η Βρετανία θα πρέπει να είναι λιγότερο «δέσμια» των αγορών ομολόγων, ενώ παρόμοιες απόψεις έχουν εκφράσει αρκετοί Ευρωπαίοι πολιτικοί.
Η δημοσιονομική ρητορική της Λεπέν συνοδεύτηκε από μια δυναμική έκκληση προς την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να προσφέρει στήριξη, ενώ ο αριστερός αντίπαλός της για τη γαλλική προεδρία, Ζαν-Λικ Μελανσόν, ζητά τη διαγραφή του δημόσιου χρέους.
Την ίδια ώρα, το Βέλγιο, το οποίο αντιμετωπίζει επίσης υψηλό δημόσιο χρέος, εξακολουθεί να δυσκολεύεται να καταλήξει σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό του.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες ζητούν αξιοπιστία και σταθερότητα
Στην προσπάθεια να ενθαρρύνουν τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση, οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν αναλάβει τον πιο ενεργό ρόλο στην προώθηση της δημοσιονομικής σύνεσης, τόσο δημόσια όσο και σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις.
Την Πέμπτη, ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, δήλωσε ότι «οι κυβερνήσεις πρέπει να είναι ρεαλιστικές ως προς το γεγονός ότι το περιβάλλον των επιτοκίων έχει αλλάξει».
Αντίστοιχα, ο διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, Άντριου Μπέιλι, προειδοποίησε ότι η δημοσιονομική πολιτική πρέπει «να προσανατολίζεται προς τη σταθερότητα και να θεωρείται αξιόπιστη από τις αγορές».
Ωστόσο, ίσως το πιο διδακτικό παράδειγμα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμένει η ταπεινωτική εμπειρία της Βρετανίας από τους επενδυτές της αγοράς ομολόγων, κατά τη διάρκεια της λεγόμενης «μίνι κρίσης» επί της σύντομης πρωθυπουργίας της Λιζ Τρας.
Η Τζόρτζια Μελόνι ανέλαβε την εξουσία την περίοδο εκείνης της αναταραχής, ενώ είχε προηγουμένως υπηρετήσει ως υπουργός όταν η κυβέρνηση του Σίλβιο Μπερλουσκόνι κατέρρευσε εν μέσω των έντονων πιέσεων των αγορών το 2011.
Ο Μπαρίγκα-Σαλασάρ της Fitch θεωρεί το επεισόδιο της Τρας ένα χαρακτηριστικό μάθημα για τους Ευρωπαίους υπευθύνους χάραξης πολιτικής.
«Αυτό συμβαίνει όταν ένας πολιτικός λέει: “Δεν μας ενδιαφέρουν οι αγορές”», σημείωσε ο αναλυτής. «Πιστεύω ότι αυτά τα μαθήματα έχουν πλέον γίνει κατανοητά», κατέληξε.
Διαβάστε ακόμη
Ρήτρα διαφυγής: Τι αλλάζει με 1 δισ. για ενεργειακή ασφάλεια
Επενδύσεις: Γιατί funds και millionaires έρχονται τώρα στην Ελλάδα (pics)
Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Η δύσκολη έξοδος του πλοίου στο Αιγαίο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.