Το Μουρντάικ μοιάζει με ένα τυπικό ήσυχο ολλανδικό χωριό. Μικρά σπίτια, ήσυχοι δρόμοι και μια κοινότητα, όπου οι περισσότεροι γνωρίζονται μεταξύ τους. Αρκετά κοντά, όμως, βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους βιομηχανικούς κόμβους της χώρας. Η Shell λειτουργεί εκεί ένα από τα μεγαλύτερα χημικά της συγκροτήματα, η RWE διαθέτει μονάδα ηλεκτροπαραγωγής, ενώ στην περιοχή δραστηριοποιούνται εκατοντάδες εγκαταστάσεις εταιρειών όπως η Air Liquide και η Attero.
Όσο αυξάνονται οι ενεργειακές ανάγκες, τόσο μεγαλώνει και η πίεση στο χωριό. Οι ολλανδικές αρχές εξετάζουν μεγάλη επέκταση των ενεργειακών υποδομών στην περιοχή. Ένα από τα σενάρια προβλέπει ότι οι περίπου 1.100 κάτοικοι του Μουρντάικ θα πρέπει να φύγουν και το χωριό να κατεδαφιστεί.
«Γιατί πρέπει να γίνουν όλα εδώ;»
Ο Γιος Σχαλκ, 65 ετών, ζει στο Μουρντάικ εδώ και περισσότερες από έξι δεκαετίες. Όπως πολλοί κάτοικοι, δυσκολεύεται να αποδεχθεί ότι η περιοχή μπορεί να εξαφανιστεί στο όνομα της ενεργειακής μετάβασης. Το βασικό ερώτημα που θέτει είναι απλό, γιατί όλες αυτές οι υποδομές πρέπει να συγκεντρωθούν ακριβώς εκεί και όχι σε άλλες περιοχές; Η απάντηση των αρχών είναι ότι το Μουρντάικ βρίσκεται σε εξαιρετικά στρατηγική θέση.
Η περιοχή διαθέτει ήδη βαριά βιομηχανία, λιμάνι, ενεργειακές εγκαταστάσεις και εύκολη πρόσβαση στη Βόρεια Θάλασσα. Αυτό την καθιστά φυσικό σημείο για νέους υποσταθμούς υψηλής και μέσης τάσης, σταθμούς μετατροπής για υπεράκτια αιολικά και εγκαταστάσεις υδρογόνου. Η υπόθεση Μουρντάικ είναι στην πραγματικότητα κομμάτι ενός πολύ ευρύτερου ευρωπαϊκού προβλήματος.
Καθώς οι χώρες επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η ζήτηση για ηλεκτρική ισχύ και νέες συνδέσεις αυξάνεται πιο γρήγορα από όσο μπορούν να επεκταθούν τα δίκτυα. Η ανάπτυξη data centers, ηλεκτρικών οχημάτων και ηλεκτροκίνησης σε σπίτια και επιχειρήσεις πιέζει ακόμη περισσότερο το σύστημα. Στην Ολλανδία, μέχρι το τέλος του περασμένου έτους, περισσότερα από 15.000 αιτήματα μεγάλων καταναλωτών για νέες ή μεγαλύτερες συνδέσεις στο δίκτυο βρίσκονταν σε αναμονή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι καθυστερήσεις φτάνουν τα πέντε έως δέκα χρόνια.
Αν το Μουρντάικ τελικά κατεδαφιστεί, θα αποτελέσει ένα εξαιρετικά σπάνιο παράδειγμα στη Δυτική Ευρώπη, ένα ολόκληρο χωριό που απομακρύνεται για να ανοίξει χώρο σε υποδομές της ενεργειακής μετάβασης. Ο Ντερκ Λόορμπαχ, καθηγητής Socio-Economic Transitions στο Erasmus University Rotterdam, θεωρεί ότι η Ολλανδία λειτουργεί ως «καναρίνι στο ανθρακωρυχείο». Είναι μια μικρή χώρα με περιορισμένο διαθέσιμο χώρο, γι’ αυτό και οι συγκρούσεις μεταξύ υποδομών, κατοικίας, βιομηχανίας και τοπικών κοινωνιών εμφανίζονται νωρίτερα και πιο έντονα. Άλλες χώρες μπορεί να έχουν περισσότερο χώρο να καθυστερήσουν το πρόβλημα, αλλά όχι επ’ αόριστον.
Η κοινότητα έχει διχαστεί
Από τότε που έγινε γνωστό ότι το χωριό μπορεί να εξαφανιστεί, οι κάτοικοι έχουν χωριστεί σε δύο στρατόπεδα. Κάποιοι επιμένουν ότι πρέπει να μείνουν και έχουν οργανώσει την καμπάνια «Το Μουρντάικ πρέπει να ζήσει». Άλλοι έχουν ήδη φύγει, αξιοποιώντας πρόγραμμα κρατικών αγορών κατοικιών. Η αβεβαιότητα έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει τη ζωή του χωριού.
Ο τοπικός ποδοσφαιρικός σύλλογος έχει συρρικνωθεί από τρεις ανδρικές ομάδες σε μία, ο κομμωτής χάνει πελάτες καθώς οικογένειες αποχωρούν και υπάρχουν φόβοι για το μέλλον του δημοτικού σχολείου, που σήμερα αριθμεί 67 μαθητές. Ακόμη και οικογένειες που έχουν ζήσει εκεί για γενιές είναι διχασμένες για το αν πρέπει να παραμείνουν. Ο Ντάνι Ντίνγκεμανς, που είναι υπεύθυνος για τα οικονομικά θέματα στον ευρύτερο δήμο Μουρντάικ, θεωρεί ότι είναι πολύ δύσκολο να σωθεί το χωριό χωρίς να επιβραδυνθεί η πράσινη μετάβαση.
Η περιοχή χρειάζεται νέες ενεργειακές υποδομές για να μπορεί να υποδεχθεί ηλεκτρική ενέργεια από υπεράκτια αιολικά πάρκα στη Βόρεια Θάλασσα και να εξυπηρετήσει βαριά βιομηχανία. Ο ίδιος προειδοποιεί ότι αν δεν προχωρήσουν οι επενδύσεις, μέρος της βιομηχανικής δραστηριότητας μπορεί να φύγει προς άλλες περιοχές της Ευρώπης ή εκτός Ευρώπης. Το διακύβευμα, επομένως, δεν είναι μόνο ενεργειακό αλλά και οικονομικό.
Η περιορισμένη χωρητικότητα του δικτύου δεν επηρεάζει μόνο τη βιομηχανία. Καθυστερεί την κατασκευή νέων κατοικιών, μπλοκάρει επιχειρηματικά σχέδια και αποθαρρύνει επενδύσεις. Έρευνα της Boston Consulting Group εκτιμά ότι η συμφόρηση στο ηλεκτρικό δίκτυο κοστίζει στην Ολλανδία 10 έως 35 δισεκατομμύρια ευρώ σε οικονομικά οφέλη κάθε χρόνο. Και υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία για το μέλλον. Ο διαχειριστής του εθνικού δικτύου Tennet έχει προειδοποιήσει ότι η χώρα μπορεί να δυσκολευτεί να καλύψει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2030.
Στόχος το 100% βιώσιμη ενέργεια έως το 2050
Η Ολλανδία έχει κινηθεί πιο επιθετικά από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες προς τις ΑΠΕ. Ο στόχος είναι έως το 2050 όλη η ενέργεια της χώρας να παράγεται από βιώσιμες πηγές. Η μετάβαση αυτή, όμως, απαιτεί όχι μόνο περισσότερες ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά, αλλά και πολύ περισσότερες γραμμές μεταφοράς, υποσταθμούς και αποθήκευση. Ο ενεργειακός αναλυτής Ρέμκο ντε Μπουρ επισημαίνει ότι η χώρα πέτυχε σημαντική ανάπτυξη των ΑΠΕ την τελευταία δεκαετία, αλλά το δίκτυο δεν ακολούθησε με τον ίδιο ρυθμό. Και η προσαρμογή, όπως λέει, θα συνεχιστεί για πολλά χρόνια ακόμη, πιθανότατα βαθιά μέσα στη δεκαετία του 2030.
Το Μουρντάικ δεν βρέθηκε τυχαία στο επίκεντρο
Οι συζητήσεις για το μέλλον του χωριού δεν ξεκίνησαν τώρα.Ήδη από το 2013, κυβερνητική επιτροπή είχε προτείνει τη διάλυσή του. Το 2025, εθνικές και τοπικές αρχές κατέληξαν ότι χρειάζονται σημαντικά περισσότερη γη στην περιοχή για νέες ενεργειακές υποδομές. Ένα από τα σενάρια θα επιβάρυνε την ποιότητα ζωής σε αρκετά χωριά. Το άλλο προέβλεπε να θυσιαστεί ένα μόνο: το Μουρντάικ.
Έκτοτε, η τοπική αυτοδιοίκηση έχει αρχίσει να αγοράζει ορισμένα σπίτια, ενώ πολλά ακίνητα έχουν γίνει ουσιαστικά δύσκολο να πουληθούν στην ελεύθερη αγορά. Η έντονη αντίδραση των κατοίκων και η δημοσιότητα γύρω από την υπόθεση έχουν καθυστερήσει την τελική απόφαση. Οι αρχές εξετάζουν πλέον και εναλλακτικά σχέδια που θα μπορούσαν να επιτρέψουν στο χωριό να παραμείνει.
Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το σενάριο, οι κάτοικοι φοβούνται ότι η ποιότητα ζωής μπορεί να επιδεινωθεί τόσο πολύ ώστε η φυσική ύπαρξη του χωριού να μην αρκεί για να θεωρείται βιώσιμο. Και η κυβέρνηση αποφεύγει να δώσει εγγυήσεις ότι αντίστοιχες συγκρούσεις δεν θα εμφανιστούν ξανά σε άλλες περιοχές. Για τον Σχαλκ, το ζήτημα δεν είναι αν η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Όπως λέει, αν η κατεδάφιση του Μουρντάικ αποδειχθεί πραγματικά απαραίτητη για το εθνικό συμφέρον, θα μπορούσε να το δεχτεί.
Αυτό που φοβάται είναι κάτι διαφορετικό, να εγκαταλείψουν όλοι το χωριό και σε δέκα ή είκοσι χρόνια να αποδειχθεί ότι η καταστροφή του δεν ήταν τελικά αναγκαία. Η περίπτωση του Μουρντάικ συμπυκνώνει έτσι μία από τις πιο δύσκολες πλευρές της ενεργειακής μετάβασης. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη καθαρή ενέργεια, νέα δίκτυα, υποδομές και βιομηχανική ισχύ. Όμως όλα αυτά χρειάζονται χώρο. Και όσο η μετάβαση επιταχύνεται, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πώς θα παραχθεί το καθαρό ρεύμα, αλλά και ποιος θα κληθεί να κάνει χώρο για αυτό.
Διαβάστε ακόμη
Ιστορική ομιλία Ρούμπιο: Ολη η Δύση πρέπει να μάθει ξανά τα μαθήματα από την αρχαία Ελλάδα (tweets)
Οι επενδυτές σορτάρουν μαζικά το ευρώ – Το στοίχημα των €38 δισ. και ο φόβος για πτώση στα $1,10
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ