Η ιστορία υποδεικνύει ότι οι διαδοχικές σοβαρές ενεργειακές κρίσεις τείνουν να οδηγούν σε βαθιές αλλαγές στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα. Η κλίμακα της διαταραχής στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή είναι άνευ προηγουμένου και έρχεται μόλις τέσσερα χρόνια μετά από μια άλλη κρίση που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Αυτή τη φορά η στροφή είναι πιθανό να απομακρυνθεί από τα ορυκτά καύσιμα και τους κινητήρες εσωτερικής καύσης και να στραφεί προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις ηλεκτρικές συσκευές, καθώς οι κυβερνήσεις και οι καταναλωτές συνειδητοποιούν την ευπάθειά τους στις διακυμάνσεις των τιμών σε έναν αβέβαιο κόσμο.
Οι κυβερνήσεις έχουν αναπτύξει ένα σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση βραχυπρόθεσμων ενεργειακών κρίσεων. Οι πλούσιες χώρες συνήθως μειώνουν τους φόρους στα καύσιμα ή επιδοτούν τις εισαγωγές, προκειμένου να μειώσουν το άμεσο κόστος για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις τους. Οι φτωχότερες χώρες, όπου η έλλειψη και οι αυξήσεις των τιμών συχνά γίνονται πιο έντονα αισθητές από τον πληθυσμό, προσπαθούν να ωθήσουν τους πολίτες τους να καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979, που προκλήθηκαν από τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ και την Ιρανική Επανάσταση αντίστοιχα, έχουν μείνει στην ιστορία για τις ουρές στα βενζινάδικα στις ΗΠΑ και τον περιορισμό της κατανάλωσης καυσίμων στην Ευρώπη. Όσο όμως οι κρίσεις παρατείνονταν, το κόστος των πρόχειρων λύσεων αυξανόταν και η αποτελεσματικότητά τους μειωνόταν. Αυτό ώθησε τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αναζητήσουν πιο διαρκείς λύσεις.
Πριν από τις δύο κρίσεις, το φθηνό αργό πετρέλαιο σήμαινε ότι το πετρέλαιο χρησιμοποιούνταν εκτενώς για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν η τιμή εκτοξεύθηκε, οι κυβερνήσεις πίεσαν τις εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας να στραφούν σε άλλες πηγές ενέργειας. Στη Γαλλία και την Ιαπωνία, αυτή ήταν η πυρηνική ενέργεια, ενώ σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, πολλά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας επέστρεψαν στον άνθρακα.
Η κατά κεφαλήν χρήση πετρελαίου και φυσικού αερίου σταθεροποιήθηκε μετά τη δεκαετία του 1970, αλλά η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας συνέχισε να αυξάνεται. Όταν έφτασε το επόμενο μεγάλο σοκ στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας τον 21ο αιώνα, οι χώρες και οι καταναλωτές είχαν επιλογές. Η παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας έχει γίνει ανταγωνιστική από πλευράς κόστους σε σχέση με άλλες πηγές, κυρίως λόγω της τεράστιας αύξησης της παραγωγικής ικανότητας στην Κίνα.
Η Ευρώπη ξυπνά
Μέχρι τη δεκαετία του 2020, οι ΗΠΑ είχαν γίνει εξαγωγείς, αντί για εισαγωγείς υδρογονανθράκων, αλλά η Ευρώπη παρέμενε σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από το φυσικό αέριο, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου προερχόταν από τη Ρωσία. Όταν το Κρεμλίνο ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι ευρωπαϊκές χώρες έσπευσαν να προσπαθήσουν να αποσυνδεθούν από τον εχθρικό γείτονά τους.
Βραχυπρόθεσμα, αυτό σήμαινε την αγορά ακριβού LNG και την αναζήτηση νέων μακροπρόθεσμων πηγών εφοδιασμού φυσικού αερίου, όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ. Ωστόσο, οι χώρες άρχισαν επίσης να αναπτύσσουν ρεκόρ ποσοτήτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ιδιαίτερα η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ουγγαρία έσπευσαν να αναπτύξουν ηλιακή ενέργεια, μειώνοντας ραγδαία το μερίδιο του φυσικού αερίου στο ενεργειακό τους μείγμα.
Επιδοτήσεις καυσίμων
Παρά το γεγονός ότι η αμερικανική κυβέρνηση υποσχέθηκε ένα γρήγορο τέλος στον πόλεμο με το Ιράν και επανειλημμένα άφησε να εννοηθεί ότι θα ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, οι αντιμαχόμενοι δεν μπορούν να συνάψουν μια διαρκή ειρηνευτική συμφωνία. Η κυκλοφορία μέσω του στενού εξακολουθεί να είναι ένα μικρό ποσοστό των προπολεμικών επιπέδων, και ακόμη και αν η θαλάσσια οδός ανοίξει σύντομα, θα περάσουν μήνες πριν επανέλθει η κανονική λειτουργία.
Κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο έχουν προσπαθήσει να ανακουφίσουν τους καταναλωτές αναστέλλοντας ή μειώνοντας τους φόρους στα καύσιμα — μέτρα που έρχονται σε αντίθεση με τη μακροπρόθεσμη ανάγκη για μετάβαση.
Ωστόσο, πολλές χώρες προσπαθούν επίσης να επιταχύνουν τη μακροπρόθεσμη αναδιάρθρωσή τους ως απάντηση στον πόλεμο με το Ιράν, εν μέρει προσφέροντας επιδοτήσεις, δάνεια ή φορολογικές ελαφρύνσεις στα νοικοκυριά για ηλιακή ενέργεια, μπαταρίες και αντλίες θερμότητας.
«Της Ουκρανίας» και στην Ασία
Η δεύτερη κρίση εφοδιασμού με LNG σε τέσσερα χρόνια έχει υπονομεύσει τη φήμη του καυσίμου ως αξιόπιστης και προσιτής πηγής ενέργειας, απειλώντας τις μακροπρόθεσμες προσπάθειες των αναπτυσσόμενων χωρών της Ασίας να επεκτείνουν τη χρήση του — τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Η Κίνα και η Ινδία έχουν περιορίσει τις αγορές τους, στρέφοντας την προσοχή τους σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας, ενώ οι κυβερνήσεις του Μπαγκλαντές και του Πακιστάν, που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, προσπαθούν να επανεκτιμήσουν τον ρόλο του LNG στο ενεργειακό τους μείγμα.
Η παραγωγή θερμικής ενέργειας στην Κίνα — η οποία αποτελείται κυρίως από άνθρακα — αυξήθηκε για τέταρτο συνεχόμενο μήνα τον Απρίλιο για να καλύψει την αυξανόμενη ζήτηση, ενώ η παραγωγή από ανεμογεννήτριες και πυρηνικούς αντιδραστήρες μειώθηκε. Στην Ινδία, η οποία σημείωσε ρεκόρ κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας τον Μάιο λόγω της ανόδου των θερμοκρασιών, η καύση άνθρακα αυξήθηκε κατά 10% και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κατά 29%.
Kατ’ αυτόν τον τρόπο, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ασία αναφέρονται όλο και περισσότερο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από την άποψη της ασφάλειας, παρά της βιωσιμότητας.
Όπως η επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία κατέστρεψε τις παραδοχές της Ευρώπης σχετικά με την ασφάλεια εφοδιασμού που παρείχε το φυσικό αέριο από την Ανατολή, έτσι και η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έφεραν στο προσκήνιο παρόμοιες ανησυχίες σε άλλες αγορές.
Έχοντας ήδη επεκταθεί με επιτυχία σε ολόκληρη την περιοχή, οι κινεζικές εταιρείες ηλεκτροτεχνολογίας πιέζουν πιο έντονα για την αύξηση του μεριδίου αγοράς τους από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι ορισμένες εταιρείες επωφελούνται ήδη, με τα εμπορικά στοιχεία να δείχνουν ότι οι εξαγωγές ηλιακών συστημάτων, ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών αυξήθηκαν κατακόρυφα τον Μάρτιο και τον Απρίλιο.
Η σύγκρουση ανέδειξε πόσο ευάλωτες είναι οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε διαταραχές. Οι τρεις κύριοι στόχοι κάθε ενεργειακής πολιτικής είναι η αξιοπιστία, η οικονομική προσιτότητα και η ασφάλεια, δήλωσε ο Τζέραλντ Μπατς, πρόεδρος της Eurasia Group. Όταν οι ΗΠΑ προστάτευαν το παγκόσμιο εμπόριο, τα ορυκτά καύσιμα μπορούσαν συχνά να ικανοποιήσουν αυτούς τους στόχους. «Οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και η ηλεκτροκίνηση μπορούν πλέον να το προσφέρουν και αυτές», δήλωσε, σύμφωνα με το Bloomberg.
«Όταν ένας επιθετικός παίκτης της αγοράς όπως η Κίνα μπορεί να φτάσει στην πόρτα των υπευθύνων χάραξης πολιτικής με ένα ολόκληρο ηλεκτρικό πακέτο, είναι μια πολύ ελκυστική προοπτική», είπε ο Μπατς. «Ο κόσμος υποτιμά το πόσο αυτή η κρίση θα επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση».
Διαβάστε ακόμη
ΕΚΤ: Η νέα αύξηση επιτοκίων «φουσκώνει» τα δάνεια – Μικρή η επίδραση στις καταθέσεις (πίνακες)
Το ψαροχώρι που έγινε παγκόσμιο εργοστάσιο
Νίκος Μπέης: Η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη φαρμακευτική κάνναβη διεθνώς
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα