Με έναν ακόμη γύρο μεγάλων ανατιμήσεων στην ηλεκτρική ενέργεια βρίσκεται αντιμέτωπη η Ευρώπη, καθώς η είσοδος στον χειμώνα συνοδεύεται από ισχυρές πιέσεις στις τιμές του ρεύματος και του φυσικού αερίου. Στην Ελλάδα, η νέα άνοδος στη χονδρεμπορική αγορά δημιουργεί ανησυχία για τις επιβαρύνσεις που ενδέχεται να περάσουν στους λογαριασμούς των καταναλωτών, ενώ οι επιχειρήσεις βλέπουν το λειτουργικό τους κόστος να αυξάνεται σημαντικά.
Η εικόνα των πρώτων ημερών του Νοεμβρίου αποτυπώνει το μέγεθος του προβλήματος. Κατά το πρώτο δωδεκαήμερο του μήνα, η μέση τιμή στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας ξεπέρασε τα 279 ευρώ ανά μεγαβατώρα, παρουσιάζοντας αύξηση 42% σε σύγκριση με τον Οκτώβριο, όταν είχε διαμορφωθεί στα 197,07 ευρώ. Είχε προηγηθεί άνοδος 25% τον Οκτώβριο έναντι του Σεπτεμβρίου, γεγονός που δείχνει ότι οι ανατιμήσεις αποκτούν διάρκεια.
Η μεγαλύτερη επιβάρυνση καταγράφηκε στις 9 Νοεμβρίου, όταν η μέση ημερήσια τιμή εκτινάχθηκε στα 349 ευρώ ανά μεγαβατώρα, προσεγγίζοντας επίπεδα που είχαν εμφανιστεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022. Μάλιστα, στη διάρκεια των βραδινών ωρών οι τιμές ξεπέρασαν ακόμη και τα 540 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Όπως επισημαίνει η Καθημερινή, το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές, όπου οι τιμές κινούνται κοντά στα 200 ευρώ ανά μεγαβατώρα, με την Ιβηρική Χερσόνησο και τις σκανδιναβικές χώρες να εμφανίζουν συγκριτικά χαμηλότερα επίπεδα.
Στην ελληνική αγορά είχε καταγραφεί στη συνέχεια υποχώρηση της μέσης ημερήσιας τιμής στα 225 ευρώ ανά μεγαβατώρα, χωρίς ωστόσο να εκλείπουν οι έντονες διακυμάνσεις, καθώς η μέγιστη τιμή στις βραδινές ώρες έφθασε τα 377 ευρώ.
Η «σκοτεινή άπνοια» και το ακριβό φυσικό αέριο
Η νέα εκτόξευση του ενεργειακού κόστους αποδίδεται σε μια σειρά παραγόντων που λειτουργούν ταυτόχρονα, περιορίζοντας τη διαθέσιμη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας τη στιγμή που η ζήτηση αυξάνεται λόγω της πτώσης της θερμοκρασίας.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει το φαινόμενο Dunkelflaute, γνωστό ως «σκοτεινή άπνοια», το οποίο παρατηρείται όταν η περιορισμένη ηλιοφάνεια συμπίπτει με ιδιαίτερα ασθενείς ανέμους. Το αποτέλεσμα είναι να μειώνεται ταυτόχρονα η παραγωγή από φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, αναγκάζοντας τα ηλεκτρικά συστήματα να στραφούν περισσότερο στις συμβατικές μονάδες παραγωγής.
Σε αυτές τις συνθήκες, το φυσικό αέριο αποκτά μεγαλύτερη συμμετοχή στην ηλεκτροπαραγωγή, μεταφέροντας το υψηλό κόστος του στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς. Παρά τη μερική αποκλιμάκωση των τελευταίων ημερών, οι τιμές του καυσίμου παραμένουν πάνω από 170% υψηλότερες σε σχέση με την περίοδο πριν από την έναρξη των πολεμικών συγκρούσεων στο Ιράν.
Η εξάρτηση αυτή γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στην Ελλάδα. Είναι ενδεικτικό ότι στις 9 Νοεμβρίου, όταν η τιμή του ρεύματος έφθασε τα 349 ευρώ ανά μεγαβατώρα, το φυσικό αέριο κάλυψε το 60,73% της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ η συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών περιορίστηκε στο 24,23%.
Πρόσθετη επιβάρυνση δημιουργεί ο τρόπος με τον οποίο καθορίζονται οι τιμές στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Με βάση το σύστημα οριακής τιμολόγησης, η ακριβότερη μονάδα που απαιτείται για να καλυφθεί η ζήτηση καθορίζει την τιμή εκκαθάρισης για το σύνολο της αγοράς. Έτσι, ακόμη και η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από φθηνότερες ανανεώσιμες πηγές μπορεί να αποζημιώνεται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.
Ανησυχία για τα αποθέματα φυσικού αερίου
Ένας ακόμη παράγοντας αβεβαιότητας είναι η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου, καθώς η πληρότητά τους αποτελεί βασικό δείκτη ενεργειακής ασφάλειας ενόψει των χειμερινών μηνών.
Σύμφωνα με δυσμενές σενάριο που περιλαμβάνεται στις αναλύσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), ένας παρατεταμένος και ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας, σε συνδυασμό με πιθανές διαταραχές στις διεθνείς παραδόσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), θα μπορούσε να οδηγήσει τα ευρωπαϊκά αποθέματα κάτω από το 10% της αποθηκευτικής δυναμικότητας έως τα τέλη Μαρτίου 2027.
Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε πρόσθετες δυσκολίες και για την επόμενη χρονιά, καθώς οι χώρες της Ευρώπης θα έπρεπε να αναπληρώσουν μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου, ενισχύοντας τη ζήτηση στις διεθνείς αγορές.
Στην ήδη πιεσμένη κατάσταση προστίθενται προβλήματα στην παραγωγή πυρηνικής ενέργειας σε χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς και η περιορισμένη υδροηλεκτρική παραγωγή εξαιτίας της ξηρασίας που προηγήθηκε.
Νέες πιέσεις στον πληθωρισμό και στα νοικοκυριά
Η ενεργειακή ακρίβεια δημιουργεί παράλληλα νέους κινδύνους για την πορεία του πληθωρισμού, καθώς οι υψηλότερες τιμές καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζουν σχεδόν κάθε παραγωγική και οικονομική δραστηριότητα.
Οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται στους λογαριασμούς ηλεκτροδότησης, αλλά μεταφέρονται σταδιακά στο κόστος μεταφορών, στη βιομηχανική παραγωγή και στις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, σε ετήσια βάση το φυσικό αέριο έχει ακριβύνει κατά 80%, ενώ το πετρέλαιο κίνησης καταγράφει αύξηση 39,4% και το πετρέλαιο θέρμανσης 37,5%. Αντίστοιχα, οι ανατιμήσεις φθάνουν το 25% στη βενζίνη και το 17,9% στο ηλεκτρικό ρεύμα.
Οι εξελίξεις αυτές περιορίζουν το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, ιδιαίτερα εκείνων που διαθέτουν μικρότερα οικονομικά περιθώρια και καλούνται να διαθέσουν μεγαλύτερο μέρος των αποδοχών τους για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας
Ακόμη πιο σοβαρές ενδέχεται να αποδειχθούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής, καθώς οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αγορές με χαμηλότερο κόστος ενέργειας.
Όπως έχει επισημάνει το Bloomberg, ολοένα περισσότερες ευρωπαϊκές βιομηχανίες εξετάζουν το ενδεχόμενο περιορισμού της δραστηριότητάς τους ή ακόμη και αναστολής λειτουργίας παραγωγικών μονάδων.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ιστορικού εργοστασίου πορσελάνης στη Γερμανία, το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο να κλείσει έπειτα από 182 χρόνια λειτουργίας. Την ίδια στιγμή, στην Πολωνία, ο κλάδος παραγωγής λιπασμάτων ζητεί κρατικές παρεμβάσεις για να αντιμετωπίσει τις αυξημένες ενεργειακές δαπάνες.
Ανάλογες πιέσεις αντιμετωπίζει και η ελληνική μεταποίηση, με το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Η κατάσταση εντείνει τις ανησυχίες για τις προοπτικές της βιομηχανίας, ενώ σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις καταγράφονται ήδη κινητοποιήσεις πολιτών κατά της ακρίβειας.
Με τον χειμώνα να βρίσκεται ακόμη στην αρχή του, η διάρκεια των ανατιμήσεων και η δυνατότητα αποκλιμάκωσης των ενεργειακών τιμών θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για την πορεία των οικογενειακών προϋπολογισμών και της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.