Η παράταση του εργασιακού βίου για τους εργαζομένους άνω των 55 ετών αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στην ελληνική αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των ατόμων παραγωγικής ηλικίας δημιουργούν νέες πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα. Αυτή την τάση αποτυπώνει το πρώτο μέρος της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη γήρανση του πληθυσμού (Ageing Report 2027), το οποίο δημοσιοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες. Η ολοκληρωμένη έκθεση, που θα περιλαμβάνει το σύνολο των παραμέτρων που επηρεάζουν τις δημογραφικές προβλέψεις, αναμένεται να παρουσιαστεί την άνοιξη του 2027.
Στο κεφάλαιο που αφορά στην Ελλάδα, οι προβολές καταγράφουν σημαντική αύξηση της συμμετοχής των ηλικιών 55 έως 69 ετών στο εργατικό δυναμικό, εξέλιξη που παραπέμπει σε μεγαλύτερη παραμονή στην αγορά εργασίας.
Η τάση αυτή δεν περιορίζεται στους σημερινούς εργαζομένους άνω των 55 ετών. Σταδιακά αναμένεται να επηρεάσει και τις νεότερες γενιές, ιδιαίτερα όσους βρίσκονται σήμερα μεταξύ 40 και 50 ετών, καθώς η υποχώρηση των γεννήσεων περιορίζει τον αριθμό των εργαζομένων που εισέρχονται στην αγορά εργασίας.
Οι τρεις παράγοντες που οδηγούν σε μεγαλύτερο εργασιακό βίο
Σύμφωνα με τις προβολές της Κομισιόν, η αυξανόμενη συμμετοχή των μεγαλύτερων ηλικιών στην απασχόληση συνδέεται με τρεις βασικούς παράγοντες, οι οποίοι αναμένεται να επηρεάσουν τις συνθήκες συνταξιοδότησης τις επόμενες δεκαετίες.
Ο πρώτος είναι οι αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης και οι μεταρρυθμίσεις των ασφαλιστικών συστημάτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενσωματώνει στις προβλέψεις της τις επιπτώσεις των ήδη θεσμοθετημένων μεταρρυθμίσεων, λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση των ηλικιακών ορίων, τη σύνδεσή τους με το προσδόκιμο ζωής και τα οικονομικά κίνητρα ή αντικίνητρα που επηρεάζουν την απόφαση για πρόωρη ή μεταγενέστερη αποχώρηση από την εργασία.
Ο δεύτερος παράγοντας αφορά στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής και στη βελτίωση της υγείας των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας. Η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα διατήρησης της εργασιακής δραστηριότητας για περισσότερα χρόνια, μεταβάλλει σταδιακά τα δεδομένα τόσο για τους ασφαλισμένους όσο και για τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων.
Ο τρίτος παράγοντας είναι η ανάγκη κάλυψης των ελλείψεων στην αγορά εργασίας. Η συρρίκνωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας, λόγω της υπογεννητικότητας και της δημογραφικής γήρανσης, περιορίζει τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού. Έτσι, η μεγαλύτερη συμμετοχή των εργαζομένων άνω των 55 ετών αναδεικνύεται σε έναν από τους τρόπους αντιστάθμισης αυτών των απωλειών.
Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν ένα νέο εργασιακό περιβάλλον για τους σημερινούς 50άρηδες και 55άρηδες, αλλά και για όσους βρίσκονται στις ηλικίες 40 έως 50 ετών, οι οποίοι ενδέχεται να παραμείνουν στην απασχόληση περισσότερο από όσο υπολογίζουν σήμερα.
Η πρόβλεψη για μεγαλύτερη συμμετοχή στην εργασία, πάντως, δεν ισοδυναμεί από μόνη της με απόφαση για νέα αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης. Αποτυπώνει τη μακροπρόθεσμη τάση που διαμορφώνουν οι δημογραφικές εξελίξεις και το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο.
Πάνω από τους μισούς 65άρηδες στην αγορά εργασίας έως το 2080
Ιδιαίτερα εντυπωσιακές είναι οι προβλέψεις για την ηλικιακή ομάδα 65 έως 69 ετών, στην οποία αναμένεται να καταγραφεί η μεγαλύτερη αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το ποσοστό συμμετοχής ανδρών και γυναικών αυτής της ηλικίας προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί έως το 2040 και να τριπλασιαστεί έως το 2080.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική μεταβολή, καθώς περισσότεροι από ένας στους δύο πολίτες ηλικίας 65 έως 69 ετών προβλέπεται να συμμετέχουν στο εργατικό δυναμικό το 2080, έναντι λιγότερων από δύο στους δέκα το 2025.
Τι αλλάζει για τους εργαζομένους 55 έως 64 ετών
Ανοδική πορεία προβλέπεται και για την ηλικιακή ομάδα 55 έως 64 ετών, στην οποία η συμμετοχή στην αγορά εργασίας εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 75,1% το 2025 σε 85% το 2080.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η μεταβολή που αναμένεται να σημειωθεί στη συμμετοχή των γυναικών μεγαλύτερης ηλικίας.
Ειδικότερα, για τις γυναίκες 55-64 ετών, το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό προβλέπεται να αυξηθεί από 53,3% το 2025 σε 63% το 2030, ενώ το 2040 θα φτάσει στο 66,2% και το 2080 στο 67,9%.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η μεγαλύτερη παραμονή στην αγορά εργασίας θα συνδυαστεί και με την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών, μεταβάλλοντας σταδιακά τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού.
Μειώνονται οι ηλικίες εργασίας, αυξάνονται οι άνω των 65
Πίσω από τις προβλέψεις για μεγαλύτερη διάρκεια του εργασιακού βίου βρίσκεται η βαθιά μεταβολή της ηλικιακής σύνθεσης του ελληνικού πληθυσμού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 20 έως 64 ετών στο σύνολο του πληθυσμού θα υποχωρήσει σταδιακά, καθώς οι νεότερες γενιές που εισέρχονται στην αγορά εργασίας θα είναι αριθμητικά μικρότερες.
Ειδικότερα, το μερίδιο της ηλικιακής ομάδας 20-64 ετών αναμένεται να μειωθεί από 58% το 2025 σε 57,7% το 2030 και περαιτέρω σε 54,1% το 2040.
Από το 2050 έως και το 2080 εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί κοντά στο 50% του συνολικού πληθυσμού, γεγονός που σημαίνει ότι μόλις ένας στους δύο κατοίκους της χώρας θα βρίσκεται σε ηλικία που θεωρείται παραδοσιακά παραγωγική.
Την ίδια στιγμή, ο πληθυσμός ηλικίας 65 ετών και άνω θα αυξάνεται διαρκώς ως ποσοστό του συνόλου.
Εως το 2050 περισσότεροι από ένας στους τρεις κατοίκους της Ελλάδας θα είναι ηλικίας άνω των 65 ετών.
Αυτή η δημογραφική μεταβολή αναμένεται να αναδιαμορφώσει τη σχέση μεταξύ του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας και των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για την αγορά εργασίας, την κοινωνική ασφάλιση και τη χρηματοδότηση των συντάξεων.
Η ενίσχυση της απασχόλησης των μεγαλύτερων εργαζομένων αναδεικνύεται έτσι σε βασική παράμετρο της προσαρμογής της ελληνικής οικονομίας στη δημογραφική γήρανση.
