Μέσα σε λίγες μόλις ημέρες, οι αστοχίες των πολεοδομικών μελετών και οι αντιδράσεις των δήμων έφεραν σε δύσκολη θέση έναν σχεδιασμό που η κυβέρνηση προετοίμαζε επί δύο χρόνια, πριν ακόμη προλάβει να εξηγήσει στις τοπικές κοινωνίες τα οφέλη και τις δυνατότητες αξιοποίησής του.
Η μεταφορά συντελεστή δόμησης, αντί να αναδειχθεί σε εργαλείο απελευθέρωσης δεσμευμένων ιδιοκτησιών και εξασφάλισης κοινόχρηστων χώρων, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας έντονης αντιπαράθεσης, οδηγώντας το Μέγαρο Μαξίμου σε αναδίπλωση.
Η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τους επτά δημάρχους των βορείων προαστίων σηματοδοτεί την αλλαγή πορείας, με την κυβέρνηση να δίνει χρόνο στις τοπικές αρχές, να αναγνωρίζει τον αποφασιστικό τους ρόλο και να δεσμεύεται ότι η μεταφορά δικαιωμάτων δόμησης θα περιορίζεται εντός των ορίων κάθε δήμου. Πρόκειται για μια προσπάθεια να διασωθεί ένας θεσμός που βρέθηκε αντιμέτωπος με ισχυρές αντιδράσεις πριν ακόμη ενεργοποιηθεί.
Με ιδιαίτερη ικανοποίηση υποδέχθηκαν οι δήμαρχοι του Βόρειου Τομέα Αθηνών την έκβαση της συνάντησης στο Μέγαρο Μαξίμου. Πίσω, ωστόσο, από το κοινό μέτωπο απέναντι στον αρχικό σχεδιασμό για τις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ), αναδεικνύονται διαφορετικές επιδιώξεις και προτεραιότητες, καθώς η μεταφορά συντελεστή δεν βρίσκει όλους τους δήμους στην ίδια πλευρά. Άλλοι απορρίπτουν την εφαρμογή της, άλλοι επιδιώκουν να την αξιοποιήσουν και άλλοι ζητούν ουσιαστικές αλλαγές προτού λάβουν τις οριστικές τους αποφάσεις.
Οι δεσμεύσεις του πρωθυπουργού
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεσμεύτηκε χθες ότι καμία Ζώνη Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης δεν θα προχωρήσει χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου, ότι οι δήμοι θα έχουν όσο χρόνο χρειαστούν για να επανεξετάσουν τις μελέτες σε συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και ότι η μεταφορά συντελεστή θα πραγματοποιείται αποκλειστικά εντός των διοικητικών ορίων του ίδιου δήμου.
Η τελευταία αυτή δέσμευση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς, όπως επισημαίνει ο δήμαρχος Χαλανδρίου, Σίμος Ρούσσος, ο οποίος σημειωτέον δεν ανήκει στο χώρο της ΝΔ, ο συγκεκριμένος περιορισμός δεν προέκυπτε με σαφήνεια από τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Ο πρωθυπουργός, σύμφωνα με τους δημάρχους, διαβεβαίωσε ότι, εφόσον απαιτηθεί, θα προχωρήσει ακόμη και σε νομοθετική παρέμβαση ώστε να κατοχυρωθεί ότι δεν θα επιτρέπεται μεταφορά δικαιωμάτων δόμησης από έναν δήμο σε άλλον.
Εξίσου σημαντική είναι η δέσμευση για τη συναίνεση των Δημοτικών Συμβουλίων, καθώς με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο η γνώμη τους παραμένει γνωμοδοτική. «Αυτό είναι το σημαντικό και το καινούργιο. Γιατί νομοθετικά δεν προβλέπεται κάτι τέτοιο. Σήμερα οι δήμοι γνωμοδοτούν, δεν αποφασίζουν», επισημαίνει ο δήμαρχος Χαλανδρίου.
Η απουσία ασφυκτικών προθεσμιών δίνει στις δημοτικές αρχές τη δυνατότητα να επανεξετάσουν τις προβλέψεις των μελετών, χωρίς να υποχρεωθούν να αποδεχτούν τον αρχικό σχεδιασμό.
Τρεις ταχύτητες στους δήμους – Ποιοι λένε «όχι», ποιοι θέλουν ΖΥΣ και ποιοι όχι
Η μεταφορά συντελεστή δόμησης, πάντως, κάθε άλλο παρά ενιαία αντιμετώπιση συναντά στους ΟΤΑ όπως αποδεικνύεται από την χθεσινή συνάντηση στο Μαξίμου. Το αυτοδιοικητικό μέτωπο εμφανίζεται πλέον να κινείται σε τρεις ταχύτητες: εκείνους που απορρίπτουν κατηγορηματικά τη δημιουργία Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, όσους βλέπουν στον μηχανισμό μια ευκαιρία για την επίλυση χρόνιων πολεοδομικών εκκρεμοτήτων και επιδιώκουν την άμεση ενεργοποίησή του, αλλά και μια τρίτη ομάδα που κρατά επιφυλακτική στάση, αμφισβητώντας τις μελέτες και ζητώντας περισσότερο χρόνο.
Κοινή διεκδίκηση των τελευταίων είναι η ουσιαστική διαβούλευση με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και, κυρίως, ο πρώτος λόγος στον καθορισμό των περιοχών που θα υποδεχθούν πρόσθετη δόμηση και των τετραγωνικών που μπορούν να απορροφήσουν.
Η Μεταμόρφωση, σύμφωνα με όσα μεταφέρουν καλά πληροφορημένες πηγές είναι η μόνη δημοτική αρχή που εμφανίζεται έτοιμη να προχωρήσει στη δημιουργία ΖΥΣ ακόμη και «αύριο», βλέποντας στον μηχανισμό μια δυνατότητα ανάταξης των βιομηχανικών περιοχών της.
Στον αντίποδα, ο δήμος Φιλοθέης Ψυχικού επιμένει στην πλήρη εξαίρεσή του, με τον δήμαρχο Χαράλαμπο Μπονάτσο να προαναγγέλλει την κατάθεση της ομόφωνης απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου στη διαβούλευση. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται, και ο Δήμος Παπάγου – Χολαργού, τουλάχιστον στην παρούσα φάση.
Η Κηφισιά ζητά περισσότερο χρόνο, με τον δήμαρχο Βασίλη Ξυπολυτά να θέτει, σύμφωνα με πληροφορίες, ζήτημα περιθωρίου δυόμισι ετών για την επανεξέταση του σχεδιασμού προκειμένου να επιλυθεί πριν τις αυτοδιοίκητες εκλογές.
Το Χαλάνδρι δεν απορρίπτει τη μεταφορά συντελεστή ως πολεοδομικό εργαλείο, αλλά επιδιώκει ουσιαστική αναθεώρηση της μελέτης και επανυπολογισμό των πραγματικών αναγκών του δήμου. «Η μελέτη αυτή δεν μας κάνει», δηλώνει ο Σίμος Ρούσσος, ξεκαθαρίζοντας ότι η δημοτική αρχή θα επανεξετάσει το ζήτημα μέσα από το Δημοτικό Συμβούλιο, χωρίς την πίεση ασφυκτικών προθεσμιών.
Για τις υπόλοιπες δημοτικές αρχές (π.χ Νέας Ιωνίας, Λυκόβρυσης -Πεύκης) οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τον πρόσθετο χρόνο που δόθηκε, προκειμένου να εξετάσουν τις προβλέψεις των μελετών, να αξιολογήσουν τις δυνατότητες εφαρμογής του μηχανισμού και να διαμορφώσουν τις τελικές τους θέσεις. Η στάση τους δεν προδικάζει ούτε αποδοχή ούτε απόρριψη των ΖΥΣ, καθώς οι αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τις ιδιαίτερες πολεοδομικές ανάγκες κάθε περιοχής.
Τα 258.000 τετραγωνικά του Χαλανδρίου και τα λάθη των μελετών
Το Χαλάνδρι αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις που ανέδειξαν τις αδυναμίες του σχεδιασμού. Από τα περίπου 584.000 τετραγωνικά μέτρα δυνητικής πρόσθετης δόμησης που προβλέπονταν για τον Βόρειο Τομέα, τα 258.000 αντιστοιχούσαν στον συγκεκριμένο δήμο, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της δημοτικής αρχής.
Ο δήμαρχος Χαλανδρίου υποστηρίζει ότι οι υπολογισμοί στηρίχθηκαν σε παρωχημένα στοιχεία, χωρίς να ληφθούν υπόψη πολεοδομικές μεταβολές και εκτάσεις που έχουν ήδη αποκτηθεί από τον δήμο. Ενδεικτικά αναφέρει ότι ο δήμος εμφανίζεται να χρωστά 11.000 τμ από το 2007, έκταση που αμφισβητεί καθώς όπως αναφέρει τα μισά από αυτά είναι μέσα σε ρέματα και αφορούν δημόσια και δασική περιοχή. Επιπλέον οι μελετητές αναφέρονται σε 33 στρέμματα του Χαλανδρίου που καταγράφονται ως εκκρεμείς ανάγκες απόκτησης κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων. Όμως ο δήμος έχει ήδη αποκτήσει τα 12 με πόρους που συγκεντρώθηκαν μέσω ειδικού δημοτικού τέλους που επιβλήθηκε στους δημότες.
«Μας βγάζουν συνολικές ανάγκες 80 στρεμμάτων, ενώ εγώ υποστηρίζω ότι είναι κάτω από 40. Και μας φορτώνουν 258.000 τετραγωνικά μέτρα», αναφέρει.
Στις αστοχίες που επισημαίνει περιλαμβάνεται και η αναφορά της μελέτης σε συντελεστή δόμησης 1,3 στο κέντρο του Χαλανδρίου, παρότι, όπως υποστηρίζει, έχει μειωθεί ήδη στο 0,95 από το 1992. Αντίστοιχα προβλήματα, εντοπίστηκαν και σε άλλες περιοχές, με αναφορές των δημάρχων σε εκτάσεις του Κωνσταντοπούλειου νοσοκομείου «Αγία Όλγα» στη Νέα Ιωνία που εμφανίστηκε υπό απαλλοτρίωση αλλά και σε ακίνητα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας στον Χολαργό.
Η λάθος σειρά των ενεργειών και η αντίδραση του δήμου Φιλοθέης – Ψυχικού
Στην απουσία ουσιαστικής συνεργασίας με τους δήμους αποδίδει την αναστάτωση που προκάλεσε η μεταφορά συντελεστή και ο δήμαρχος Φιλοθέης – Ψυχικού, Χαράλαμπος Μπονάτσος, ο οποίος εμφανίζεται ανακουφισμένος από την έκβαση της συνάντησης.
Ο δήμος του είχε αντιδράσει στην προοπτική υποδοχής περίπου 34.000 επιπλέον τετραγωνικών μέτρων δόμησης, επικαλούμενος το ιδιαίτερο πολεοδομικό καθεστώς που ισχύει στη Φιλοθέη και στο Ψυχικό, καθώς και την ήδη επιβαρυμένη κατάσταση στο Νέο Ψυχικό.
«Ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι οι Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης θα δημιουργηθούν μόνο στους δήμους που το επιθυμούν. Εμείς έχουμε δηλώσει ρητά και αδιαπραγμάτευτα ότι δεν επιθυμούμε, οπότε αυτομάτως τιθέμεθα εκτός», αναφέρει.
Ο κ. Μπονάτσος θεωρεί ότι το υπουργείο ακολούθησε αντίστροφη σειρά ενεργειών από την ενδεδειγμένη, καθώς πρώτα εκπονήθηκαν οι μελέτες και στη συνέχεια ζητήθηκε η γνώμη των δήμων.
«Πρώτα θα έπρεπε να έχουν έρθει σε επικοινωνία με τους ΟΤΑ. Και αυτό είναι που ουσιαστικά δέχτηκε σήμερα και η κυβέρνηση», υπογραμμίζει.
Όπως εξηγεί, θα έπρεπε να έχει προηγηθεί η καταγραφή των δήμων που επιθυμούσαν να αξιοποιήσουν το εργαλείο και των περιοχών στις οποίες θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ΖΥΣ. Μια τέτοια διαδικασία, ακόμη και αν απαιτούσε περισσότερο χρόνο, θα μπορούσε κατά την εκτίμησή του να είχε αποτρέψει τις αντιδράσεις.
Ο ίδιος δεν αμφισβητεί τα στοιχεία που αντλήθηκαν από τον δήμο του, αλλά τη μεθοδολογία και τους υπολογισμούς που ακολουθήθηκαν.
Οι αιχμές Ρούσσου και η ένταξη στο σχέδιο πόλης 1.300 στρεμμάτων
Ο δήμαρχος Χαλανδρίου προχωρεί ένα βήμα παραπέρα, διατυπώνοντας αιχμές για πιέσεις που, κατά την εκτίμησή του, ασκήθηκαν προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία. Ο κ. Ρούσσος συνδέει τη σπουδή του συντελεστή με κύκλους που σχετίζονται με τα συμφέροντα της δόμησης, αποδίδοντάς τους πιέσεις για την άμεση προώθηση της μεταφοράς.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην επικείμενη ένταξη περίπου 1.300 στρεμμάτων στο σχέδιο πόλης του Χαλανδρίου, για τα οποία, όπως αναφέρει, έχει εγκριθεί πολεοδομική μελέτη από το 2023 και εκκρεμεί η κύρωση της πράξης εφαρμογής από την Περιφέρεια.
«Πήγαν να πάρουν σχεδόν το 25% αυτής της καινούργιας έκτασης και να το βάλουν για υποδοχή συντελεστή. Πήγαν να προλάβουν τις εξελίξεις ενόψει της πράξης εφαρμογής», υποστηρίζει.
Η άποψη αυτή αναδεικνύει ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο ύψος της πρόσθετης δόμησης, αλλά αφορά και την επιλογή των περιοχών στις οποίες προβλέπεται να κατευθυνθεί.
Ο ανοιχτός λογαριασμός των απαλλοτριώσεων
Η κυβερνητική αλλαγή πορείας αφήνει ανοιχτό ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που συνδέονται με τη μεταφορά συντελεστή: τη χρηματοδότηση των αποζημιώσεων για δεσμευμένες ιδιοκτησίες και κοινόχρηστους χώρους.
Όπως αναφέρει ο κ. Μπονάτσος, στη συνάντηση ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έθεσε το ζήτημα της οικονομικής επιβάρυνσης των δήμων για τις απαλλοτριώσεις.
Για τον Δήμο Φιλοθέης – Ψυχικού, ο δήμαρχος δεν αποκλείει στο μέλλον την προσφυγή σε δανεισμό ή την αξιοποίηση ειδικού δημοτικού τέλους, κατά το παράδειγμα άλλων δήμων, χωρίς ωστόσο να υπάρχει σήμερα καμία σχετική απόφαση.
Η εξαίρεση από τις ΖΥΣ δεν εξαφανίζει τις οικονομικές και πολεοδομικές εκκρεμότητες των δήμων. Επαναφέρει, αντίθετα, το ερώτημα με ποιον τρόπο θα χρηματοδοτηθεί η απόκτηση χώρων που προβλέπονται από τα σχέδια πόλης, αλλά παραμένουν δεσμευμένοι επί δεκαετίες. Οι δήμαρχοι αναφέρουν ότι στο πράσινο ταμείο υπάρχουν 3 δις οκ ως για απαλλοτριώσεις δίνονται ψίχουλα.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας: Θα επιβιώσει η μεταφορά συντελεστή;
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν η κυβερνητική αναδίπλωση θα δώσει στη μεταφορά συντελεστή δόμησης μια δεύτερη ευκαιρία ή αν, στην προσπάθεια να εκτονωθούν οι αντιδράσεις, ο μηχανισμός θα χάσει σταδιακά τη δυναμική του. Η δυνατότητα εξαίρεσης των δήμων, η απουσία δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος και ο περιορισμός των μεταφορών εντός των δημοτικών ορίων αλλάζουν ουσιαστικά τους όρους εφαρμογής του αρχικού σχεδιασμού.
Στην εξίσωση μπαίνει πλέον και ο χρόνος των εθνικών εκλογών. Όσο πλησιάζουν οι κάλπες, τόσο στενεύουν τα περιθώρια για την προώθηση πολεοδομικών αλλαγών που συναντούν ισχυρές τοπικές αντιδράσεις. Με τις μελέτες να επιστρέφουν για διορθώσεις και τους δήμους να αποκτούν χρόνο χωρίς δεσμευτικές προθεσμίες, η ενεργοποίηση του μηχανισμού κινδυνεύει να μετατεθεί ακόμη πιο πίσω.
Η υπόθεση των ΖΥΣ, ωστόσο, έχει και ευρύτερες προεκτάσεις για τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Οι αντιδράσεις των δήμων αναδεικνύουν πόσο δύσκολη μπορεί να αποδειχθεί η εφαρμογή αλλαγών που επηρεάζουν τη φυσιογνωμία των πόλεων και επηρεάζουν την ιδιοκτησία των πολιτών. Και αυτό αποτελεί προειδοποιητικό μήνυμα για το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο που καλείται να ανοίξει η πολιτεία: τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, μέσα από τα οποία θα καθοριστούν οι χρήσεις γης, οι όροι δόμησης και οι κατευθύνσεις ανάπτυξης σε όλη τη χώρα.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.