Μια πρωτοποριακή έρευνα διάρκειας σχεδόν ενός έτους παρακολούθησε εκατομμύρια πτηνά που μεταναστεύουν πάνω από τη Βόρεια Θάλασσα, επιχειρώντας να δώσει απάντηση σε ένα κρίσιμο ερώτημα για την ενεργειακή μετάβαση: πόσο επικίνδυνες είναι τελικά οι υπεράκτιες ανεμογεννήτριες για τα πουλιά;
Η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη θέση παγκοσμίως στην υπεράκτια αιολική ενέργεια, διαθέτοντας εγκατεστημένη ισχύ άνω των 30 γιγαβάτ (GW). Η παραγωγή αυτή επαρκεί για την ηλεκτροδότηση περισσότερων από 26 εκατ. νοικοκυριών κάθε χρόνο.
Οι φιλοδοξίες, μάλιστα, είναι πολύ μεγαλύτερες. Στις αρχές του έτους, Βέλγιο, Δανία, Γαλλία, Γερμανία, Ισλανδία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Νορβηγία και Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύτηκαν να αναπτύξουν έως το 2050 100 GW κοινών υπεράκτιων αιολικών έργων στη Βόρεια Θάλασσα.
Το σχέδιο των 9,5 δισ. ευρώ, γνωστό ως Διακήρυξη του Αμβούργου, φιλοδοξεί να μετατρέψει τη Βόρεια Θάλασσα στον «μεγαλύτερο ταμιευτήρα καθαρής ενέργειας» στον κόσμο και να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους 1 τρισ. ευρώ στην Ευρώπη.
Η ταχεία ανάπτυξη των αιολικών πάρκων, ωστόσο, δημιουργεί και ένα σημαντικό περιβαλλοντικό ερώτημα: μπορεί η προσπάθεια απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα να δημιουργήσει νέους κινδύνους για πληθυσμούς πτηνών που ήδη δοκιμάζονται από τις συνέπειες της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής;
Εκατομμύρια πτηνά πάνω από τη Βόρεια Θάλασσα
Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες μελέτες για συγκρούσεις πτηνών με ανεμογεννήτριες έχουν επικεντρωθεί στα χερσαία αιολικά πάρκα. Η εικόνα στη θάλασσα είναι πολύ πιο δύσκολο να αποτυπωθεί.
Κάθε χρόνο, εκατομμύρια ωδικά πτηνά διασχίζουν τη Βόρεια Θάλασσα κατά την ανοιξιάτικη και τη φθινοπωρινή μεταναστευτική περίοδο, πραγματοποιώντας μάλιστα μεγάλο μέρος αυτών των διαδρομών κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Η καταγραφή πιθανών συγκρούσεων σε υπεράκτιες εγκαταστάσεις αποτελεί δύσκολη υπόθεση, λόγω της περιορισμένης ορατότητας και της μεγάλης απόστασης των αιολικών πάρκων από την ξηρά.
Μια νέα πιλοτική έρευνα διάρκειας ενός έτους επιχείρησε να ξεπεράσει αυτά τα εμπόδια, χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό θερμικών καμερών και τεχνητής νοημοσύνης (AI). Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες μπορούσαν να εντοπίζουν μικρά πτηνά και νυχτερίδες κατά τη διάρκεια της νύχτας, αλλά και μεγαλύτερα πτηνά την ημέρα.
Η μελέτη ξεκίνησε με πρωτοβουλία της ενεργειακής εταιρείας Vattenfall και πραγματοποιήθηκε στο υπεράκτιο αιολικό πάρκο Hollandse Kust Zuid, σε συνεργασία με τη Wildlife Imaging Systems (WIS) και το Wageningen University & Research (WUR).
Δεκαέξι κάμερες παρακολουθούσαν μία ανεμογεννήτρια όλο το 24ωρο
Για τις ανάγκες της έρευνας, η WIS εγκατέστησε 16 θερμικές κάμερες σε μία υπεράκτια ανεμογεννήτρια, εξασφαλίζοντας κάλυψη από όλες τις κατευθύνσεις και συνεχή λειτουργία, 24 ώρες το 24ωρο.
Με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, το σύστημα μπορούσε να ανιχνεύει και να ερμηνεύει τις κινήσεις των πτηνών τόσο την ημέρα όσο και τη νύχτα, ακόμη και υπό δύσκολες συνθήκες ορατότητας, όπως ομίχλη και βροχή.
«Η προστασία της βιοποικιλότητας αποτελεί σημαντικό μέρος της ενεργειακής μετάβασης», επισημαίνει η Κάρεν Κράιγκσβελντ, ερευνήτρια οικολογίας πτηνών στο Wageningen University & Research.
Όπως εξηγεί, στη στεριά οι επιστήμονες γνωρίζουν ήδη αρκετά για τις συνθήκες υπό τις οποίες συμβαίνουν συγκρούσεις με ανεμογεννήτριες και για τα είδη που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Καθώς η υπεράκτια αιολική ενέργεια επεκτείνεται, αντίστοιχη γνώση πρέπει πλέον να αποκτηθεί και για τη θάλασσα.
Μόλις 22 πιθανές συγκρούσεις σε σχεδόν έναν χρόνο
Κατά τη διάρκεια σχεδόν ενός έτους παρακολούθησης, που περιέλαβε μία ανοιξιάτικη και μία φθινοπωρινή περίοδο μετανάστευσης, το σύστημα κατέγραψε 22 πιθανές συγκρούσεις πτηνών.
Από αυτές, μόλις δύο επιβεβαιώθηκαν, ενώ ακόμη μία χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα πιθανή.
Μέχρι σήμερα, οι εκτιμήσεις για τις συγκρούσεις πτηνών με υπεράκτιες ανεμογεννήτριες στηρίζονταν σε μεγάλο βαθμό σε θεωρητικά μοντέλα, σύμφωνα με τον Γέσπερ Κάιντ Λάρσεν, ειδικό στις βιοεπιστήμες της Vattenfall.
Στη θάλασσα, η επιβεβαίωση θανάτων είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς δεν υπάρχουν υπολείμματα που μπορούν εύκολα να εντοπιστούν και να συλλεχθούν. Η νέα τεχνολογία μπορεί επομένως να προσφέρει τα εμπειρικά δεδομένα που απαιτούνται τόσο για ακριβέστερες εκτιμήσεις όσο και για αποτελεσματικότερα μέτρα προστασίας.
Οι ερευνητές, πάντως, αποφεύγουν να εξαγάγουν γενικευμένα συμπεράσματα. Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι οι συγκρούσεις είναι συνολικά σπάνιες, ούτε ότι τα αποτελέσματα από την παρακολούθηση μιας ανεμογεννήτριας μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε υπεράκτιο αιολικό πάρκο.
Βασικός στόχος ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσο η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά υπό πραγματικές συνθήκες στη θάλασσα.
Το 99,8% των πτηνών απέφευγε τις ανεμογεννήτριες
Τα αποτελέσματα, ωστόσο, βρίσκονται στην ίδια κατεύθυνση με προηγούμενες έρευνες.
Μελέτη της German Offshore Wind Energy Association (BWO) ανέλυσε περισσότερες από τέσσερα εκατομμύρια κινήσεις πτηνών σε διάστημα ενάμιση έτους, αξιοποιώντας ραντάρ και κάμερες με τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πάνω από το 99,8% των μεταναστευτικών πτηνών απέφευγε συστηματικά τις ανεμογεννήτριες.
Αντίστοιχη εικόνα προέκυψε και από προηγούμενη έρευνα της Vattenfall σε υπεράκτιο αιολικό πάρκο κοντά στο Αμπερντίν της Σκωτίας.
Για διάστημα 19 μηνών, από τον Ιούνιο του 2023 έως τον Δεκέμβριο του 2024, μία ανεμογεννήτρια βιντεοσκοπήθηκε και τα δεδομένα αναλύθηκαν με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
Συνολικά εξετάστηκαν 2.007 τροχιές πτήσης πτηνών κοντά στην ανεμογεννήτρια και δεν καταγράφηκε καμία σύγκρουση.
Η χαμηλή καταγραφή συγκρούσεων δεν μηδενίζει τον κίνδυνο
Παρότι και οι τρεις έρευνες δείχνουν μέχρι στιγμής περιορισμένες επιπτώσεις από τις υπεράκτιες ανεμογεννήτριες, περιβαλλοντικές οργανώσεις επιμένουν ότι απαιτούνται μέτρα για την προστασία ιδιαίτερα ευάλωτων ειδών.
Η ανησυχία δεν είναι αδικαιολόγητη. Από τα 26 είδη θαλασσοπουλιών που φωλιάζουν στις ακτές και στα νησιά του Ηνωμένου Βασιλείου, τα 10 βρίσκονται ήδη στον κατάλογο των απειλούμενων ειδών.
Μια πιθανή λύση έχει ήδη δοκιμαστεί στη Νορβηγία. Το 2020, στο χερσαίο αιολικό πάρκο Smola, το οποίο διαθέτει 68 ανεμογεννήτριες, βάφτηκε μία έλικα κάθε ανεμογεννήτριας μαύρη, ώστε να είναι περισσότερο ορατή στα πτηνά.
Η παρέμβαση συνδέθηκε με μείωση των θανάτων πτηνών κατά περίπου 70%, με τα καταγεγραμμένα περιστατικά να περιορίζονται σημαντικά μετά την εφαρμογή της.
Οι λύσεις που εξετάζονται για την προστασία των ειδών
Η μεγαλύτερη ορατότητα των ανεμογεννητριών, ωστόσο, δεν θεωρείται από όλους πανάκεια. Επικριτές επισημαίνουν ότι μπορεί να επηρεάσει τις μεταναστευτικές διαδρομές, αναγκάζοντας τα πτηνά να πραγματοποιούν μεγαλύτερες παρακάμψεις γύρω από τα αιολικά πάρκα.
Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας κατά τη μετανάστευση και περισσότερο χρόνο μέχρι την επιστροφή τους στις περιοχές όπου βρίσκονται τα μικρά τους.
Για τον λόγο αυτό εξετάζονται και άλλες λύσεις, όπως η εγκατάσταση ανεμογεννητριών μακριά από ευαίσθητους βιότοπους και η αποφυγή σημαντικών μεταναστευτικών διαδρομών ήδη από το στάδιο σχεδιασμού ενός αιολικού πάρκου.
Παράλληλα, θερμικές κάμερες, ραντάρ και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να προσφέρουν ολοένα περισσότερα δεδομένα για τη συμπεριφορά των πτηνών στη θάλασσα.
Καθώς η Ευρώπη επιταχύνει την ανάπτυξη της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, η πρόκληση είναι πλέον διπλή: να αυξηθεί δραστικά η παραγωγή καθαρής ενέργειας χωρίς η ενεργειακή μετάβαση να πραγματοποιηθεί εις βάρος της βιοποικιλότητας.
Διαβάστε ακόμη
Τέλος εποχής για τον Άντονι Βακαρέλο στον οίκο Yves Saint Laurent – Τι σημαίνει για την Kering
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ