Ενεργειακή ακρίβεια: Μικρότερες παραγγελίες, μεγαλύτεροι λογαριασμοί για τη θέρμανση, ενώ ο χειμώνας προβλέπεται δύσκολος

Με μικρότερες παραγγελίες πετρελαίου, μετρημένες μετακινήσεις και θέρμανση για λίγες ώρες την ημέρα προετοιμάζονται να περάσουν τον χειμώνα τα νοικοκυριά. Το νέο κύμα ενεργειακής ακρίβειας αλλάζει τις καθημερινές επιλογές, καθώς καύσιμα και ηλεκτρικό ρεύμα απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος. Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένα λειτουργικά έξοδα αλλά και πελάτες που περιορίζουν τις αγορές τους, ενώ η μεταφορά του ενεργειακού κόστους σε προϊόντα και υπηρεσίες απειλεί να παρατείνει την πληθωριστική πίεση.

Το ανησυχητικό στοιχείο είναι η πιθανή διάρκεια της αναταραχής. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ προειδοποίησε από τη Σιγκαπούρη ότι για το 2027 δεν βλέπει ρεαλιστική προοπτική επιστροφής των ενεργειακών αγορών στην κατάσταση πριν από τον πόλεμο στο Ιράν.

Οι επιθέσεις των Χούθι σε σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις οδήγησαν το brent έως τα 117 δολάρια/βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο στην Ευρώπη κινείται πλέον στα 100 ευρώ/μεγαβατώρα, τιμή σχεδόν υπερτριπλάσια από τα περυσινά επίπεδα.

Οι εκτιμήσεις για την Ελλάδα δεν διαφέρουν, καθώς οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή προμηνύουν έναν δύσκολο ενεργειακά χειμώνα. Η διεθνής στενότητα στην προσφορά ντίζελ παραμένει, χωρίς να διαφαίνεται ουσιαστική βελτίωση, ενώ οι εργασίες συντήρησης στα ελληνικά διυλιστήρια περιορίζουν προσωρινά τη διαθέσιμη παραγωγή, ενώ αυξάνονται οι ανάγκες για καύσιμα θέρμανσης, διατηρώντας τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων.

Μικρότερες παραγγελίες

Στο πετρέλαιο θέρμανσης η αγορά εμφανίζει δύο διαφορετικές τάσεις. Σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, οι συνολικές ποσότητες που έχουν διατεθεί μέχρι στιγμής είναι αυξημένες κατά περίπου 10% σε σχέση με πέρυσι. Η άνοδος αποδίδεται τόσο στις άδειες δεξαμενές, καθώς η τιμή κοντά στο 1,70 ευρώ το λίτρο τον Απρίλιο απέτρεψε πολλούς από τη δημιουργία αποθέματος, όσο και στον φόβο νέων ανατιμήσεων που επισπεύδει τις αγορές στις σημερινές χαμηλότερες τιμές.

Η αυξημένη κινητικότητα, ωστόσο, δεν σημαίνει μεγαλύτερες παραγγελίες. Στα πρατήρια οι ποσότητες ανά παράδοση περιορίζονται σε περίπου 600-700 λίτρα από 1.000 λίτρα πέρυσι, ενώ στις απευθείας παραγγελίες προς τις εταιρείες εμπορίας παραμένουν κοντά στα περυσινά επίπεδα. Οι καταναλωτές προσαρμόζουν την ποσότητα στα χρήματα που διαθέτουν, χρησιμοποιώντας αντίστοιχα πιστωτικές κάρτες με άτοκες δόσεις.

Παρά τις παρεμβάσεις κυβέρνησης και διυλιστηρίων, στις 28 Οκτωβρίου η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων διαμορφώθηκε στα 2,138 ευρώ το λίτρο από 1,735 ευρώ έναν χρόνο πριν, αυξημένη κατά 23,2%. Το πετρέλαιο κίνησης έφτασε στα 2,132 ευρώ από 1,529 ευρώ, με αύξηση 39,4%, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης ανέβηκε στα 1,563 ευρώ από 1,136 ευρώ, ακριβότερο κατά 37,6%. Έτσι, μια παραγγελία 600 λίτρων πετρελαίου θέρμανσης κοστίζει 937,80 ευρώ, έναντι 681,60 ευρώ πέρυσι, προτού συνυπολογιστεί το επίδομα για όσους το δικαιούνται.

Οι πιέσεις αποτυπώνονται ήδη στην κατανάλωση καυσίμων, καθώς τον Σεπτέμβριο η βενζίνη υποχώρησε κατά 3,9% και το πετρέλαιο κίνησης κατά 3,6% σε σχέση με τον αντίστοιχο περυσινό μήνα.

Ανάλογη προσπάθεια περιορισμού της δαπάνης μεταφέρεται στη θέρμανση, με το καλοριφέρ να προγραμματίζεται για λιγότερες ώρες, κυρίως το βράδυ, όταν πέφτει η θερμοκρασία. Για όσους χρειάζονται καθημερινά το αυτοκίνητο για τη δουλειά και τις οικογενειακές υποχρεώσεις, τα περιθώρια εξοικονόμησης καυσίμων είναι στενά και οι περικοπές μεταφέρονται σε άλλες αγορές.

Ο δεύτερος λογαριασμός του πληθωρισμού

Τον Σεπτέμβριο ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα αυξήθηκε στο 5,1%, από 3,7% τον Αύγουστο, κυρίως λόγω της ανόδου των τιμών ενέργειας και υπηρεσιών. Η Τράπεζα της Ελλάδος προειδοποιεί ότι παραμένουν σημαντικοί ανοδικοί κίνδυνοι. Η αναμενόμενη αποκλιμάκωση το 2027 και το 2028 στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα υποχωρήσουν, σύμφωνα με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης που ενσωματώνονται στις προβλέψεις. Αν η γεωπολιτική ένταση ανατρέψει αυτή την προσδοκία, η ακρίβεια μπορεί να αποδειχθεί πιο επίμονη.

Για τις επιχειρήσεις η ενέργεια επιβαρύνει την παραγωγή, τις μεταφορές, την ψύξη και την αποθήκευση. Αρτοποιεία, καταστήματα τροφίμων και άλλες ενεργοβόρες μικρές επιχειρήσεις βρίσκονται μεταξύ ανατιμήσεων που απειλούν τον τζίρο τους και της διατήρησης των τιμών συμπιέζοντας τα περιθώρια κέρδους και τη ρευστότητά τους.

Την ίδια στιγμή, η έκθεση 3 εκατομμυρίων καταναλωτών στις αυξήσεις των πράσινων τιμολογίων αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στον λογαριασμό ενός νοικοκυριού που καταναλώνει 400 κιλοβατώρες τον μήνα στην κανονική ζώνη. Στη ΔΕΗ, η οποία έχει απορροφήσει σημαντικό μέρος του κόστους της χονδρεμπορικής αγοράς, η κιλοβατώρα για τη συγκεκριμένη κατανάλωση κόστιζε τον περυσινό Οκτώβριο 12,9 λεπτά, ενώ φέτος, για κατανάλωση άνω των 200 κιλοβατωρών, έφτασε στα 21,9 λεπτά. Έτσι, η χρέωση ενέργειας αυξάνεται από 51,62 σε 87,99 ευρώ: δηλαδή, επιπλέον 36,37 ευρώ για την ίδια ακριβώς κατανάλωση, αύξηση 70,5%, προτού προστεθούν το πάγιο και οι υπόλοιπες χρεώσεις του λογαριασμού. Η επιβάρυνση συνδέεται και με τον περιορισμό του ορίου της χαμηλής χρέωσης από τις 500 στις 200 κιλοβατώρες. Πάνω από αυτό το όριο, η υψηλότερη τιμή εφαρμόζεται σε ολόκληρη την κατανάλωση της κανονικής ζώνης. Οι συγκεκριμένες χρεώσεις προϋποθέτουν εμπρόθεσμη εξόφληση και ενεργό myΔΕΗ.

Κλίμακες χρεώσεων χρησιμοποιούν και άλλοι πάροχοι. Η Enerwave χρέωνε τον Οκτώβριο 17,9 λεπτά για τις πρώτες 100 κιλοβατώρες και 33,9 λεπτά από την 101η και πάνω, δηλαδή 89,4% ακριβότερα για την επιπλέον κατανάλωση. Στις 400 κιλοβατώρες, το «σκαλοπάτι» προσθέτει 48 ευρώ. Η χρέωση ενέργειας φτάνει στα 119,60 ευρώ, αντί των 71,60 ευρώ που θα προέκυπταν αν όλη η κατανάλωση χρεωνόταν με τη χαμηλή τιμή, προτού υπολογιστούν το πάγιο, ο ΦΠΑ και οι λοιπές χρεώσεις. Σημαντική επιβάρυνση προκαλεί και η απώλεια της έκπτωσης συνέπειας που υιοθετούν όλοι οι πάροχοι. Για παράδειγμα, στο Φυσικό Αέριο η χρέωση του Οκτωβρίου ήταν 23,9 λεπτά για εμπρόθεσμη πληρωμή και 29 λεπτά χωρίς την έκπτωση, διαφορά 21,3%. Τα παραδείγματα δείχνουν ότι, πέρα από τις μηνιαίες ανατιμήσεις, η υπέρβαση ενός ορίου κατανάλωσης ή η απώλεια μιας έκπτωσης μπορεί να αυξήσει απότομα τον λογαριασμό. Τον χειμώνα, όταν οι ανάγκες για θέρμανση ανεβάζουν την κατανάλωση, η επιβάρυνση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Στα μπλε τιμολόγια η δίμηνη προωθητική ενέργεια της ΔΕΗ που δημιούργησε ένα ισχυρό ανάχωμα στην ακρίβεια, ολοκληρώθηκε τυπικά χθες, Σάββατο 31 Οκτωβρίου. Στελέχη της Επιχείρησης έχουν αποκλείσει την παράταση, μένει όμως να φανεί αν θα παρουσιαστεί νέα, εφάμιλλη πρόταση σταθερής χρέωσης. Διαφορετικά, οι επιδοτήσεις θα πρέπει να επανέλθουν ξανά στο τραπέζι.

Η μάχη για τη στήριξη

Στη Λερναία Ύδρα του ενεργειακού κόστους το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει δηλώσει ήδη ότι αναζητεί ένα πιο στοχευμένο σχήμα στήριξης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ για τα νοικοκυριά θεωρεί ότι η λύση είναι τα σταθερά μπλε τιμολόγια με κλειδωμένες χρεώσεις. Το εύρος της στήριξης, όμως, θα εξαρτηθεί και από τα δημοσιονομικά περιθώρια. Η Αθήνα ζητεί μεγαλύτερη ευελιξία στα ευρωπαϊκά όρια αύξησης των δαπανών, ώστε να χρηματοδοτήσει πρόσθετες επιδοτήσεις σε καύσιμα και ηλεκτρικό ρεύμα, και προτείνει κοινή συνάντηση μεταξύ Eurogroup, ECOFIN και υπουργών Ενέργειας. Η διεκδίκηση μεταφέρεται στο Eurogroup της 9ης Νοεμβρίου, με τις αντιστάσεις των χωρών που επιμένουν στην αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία να κρατούν χαμηλά τις προσδοκίες, την ώρα που οι ανάγκες νοικοκυριών και επιχειρήσεων μεγαλώνουν.