Η παγκόσμια οικονομία μπαίνει ξανά σε περίοδο έντονης αβεβαιότητας, αυτή τη φορά με επίκεντρο την ενέργεια. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι εκτεταμένες ζημιές σε κρίσιμες πετρελαϊκές και ενεργειακές υποδομές δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον υψηλών τιμών, αναταράξεων στις μεταφορές και φόβου για ευρύτερες διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η μηνιαία ανάλυση της Eurobank Research για την παγκόσμια και περιφερειακή οικονομία τον Απρίλιο περιγράφει ένα σκηνικό στο οποίο η διάρκεια και η ένταση της κρίσης παραμένουν αβέβαιες. Ωστόσο, εάν οι πιέσεις στην παραγωγή και στη διακίνηση ενέργειας διατηρηθούν, ο κίνδυνος ενός νέου στασιμοπληθωριστικού σοκ αυξάνεται αισθητά, δοκιμάζοντας την αντοχή νοικοκυριών, επιχειρήσεων, κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην άνοδο της τιμής του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου. Οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές περνούν σταδιακά σε όλη την οικονομία, ενισχύοντας τον πληθωρισμό, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη των πολιτών και αυξάνοντας το κόστος παραγωγής. Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική αβεβαιότητα λειτουργεί ανασταλτικά για την κατανάλωση, τις επενδύσεις και τις προσλήψεις, καθώς επιχειρήσεις και αγορές κινούνται πιο προσεκτικά.
Στασιμοπληθωριστική απειλή
Η βασική ανησυχία είναι ο συνδυασμός χαμηλότερης ανάπτυξης και υψηλότερου πληθωρισμού. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα δύσκολο μείγμα πολιτικής, καθώς η άνοδος των τιμών δεν προέρχεται από υπερβολική ζήτηση, αλλά από διαταραχές στην προσφορά ενέργειας και βασικών πρώτων υλών.
Τα ενεργειακά σοκ μεταφέρονται γρήγορα στην τελική τιμή προϊόντων και υπηρεσιών. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και παράγωγα καύσιμα αποτελούν βασικές εισροές για μεταφορές, βιομηχανία, τρόφιμα, λιπάσματα, μέταλλα και κρίσιμες πρώτες ύλες. Έτσι, μια κρίση που αρχικά εμφανίζεται ως πρόβλημα ενέργειας μπορεί να εξελιχθεί σε γενικευμένη πίεση κόστους σε ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα προϊόντα στα οποία οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν ισχυρή παρουσία, όπως το αλουμίνιο, τα λιπάσματα και το ήλιο, που είναι κρίσιμο για την παραγωγή ημιαγωγών. Εάν οι διαταραχές παραταθούν, το ενεργειακό σοκ μπορεί να μετατραπεί σε σοκ βιομηχανίας, τεχνολογίας και αγροτικής παραγωγής.
Η ευρωπαϊκή ευπάθεια
Η Ευρώπη βρίσκεται σε δυσκολότερη θέση από άλλες μεγάλες οικονομίες, καθώς παραμένει καθαρός εισαγωγέας ενέργειας. Η Ευρωζώνη είναι περισσότερο εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν ενισχύσει τη θέση τους ως καθαρός εξαγωγέας ενέργειας.
Η αυξημένη εξάρτηση από το LNG εντείνει την ευπάθεια της Ευρώπης, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία τα αποθέματα φυσικού αερίου δεν βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των προηγούμενων ετών. Το υψηλότερο ενεργειακό κόστος αναμένεται να πλήξει τόσο την κατανάλωση όσο και τις επενδύσεις, ενώ μπορεί να περιορίσει και την αναπτυξιακή ώθηση από τις αυξημένες δαπάνες για άμυνα και υποδομές, καθώς και οι δύο τομείς είναι ενεργοβόροι.
Για την Ευρωζώνη, η Eurobank προβλέπει ανάπτυξη 0,9% το 2026 και 1,3% το 2027. Ο πληθωρισμός εκτιμάται στο 2,6% το 2026 και στο 2,1% το 2027, αποτυπώνοντας την πίεση από την ενέργεια, αλλά και τις επιπτώσεις της αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής.
Η ΕΚΤ σε πιο σκληρή γραμμή
Η ενεργειακή κρίση αλλάζει και τις προσδοκίες για τα επιτόκια. Οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες δείχνουν πλέον να ανησυχούν περισσότερο για τις πληθωριστικές επιπτώσεις του σοκ παρά για τον κίνδυνο επιβράδυνσης της ανάπτυξης.
Στην περίπτωση της ΕΚΤ, η στάση εμφανίζεται σαφώς πιο επιθετική μετά τη συνεδρίαση του Μαρτίου. Με τον δομικό πληθωρισμό πάνω από τον στόχο και τις πληθωριστικές προσδοκίες να απειλούνται με αποσταθεροποίηση, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορεί να κινηθεί προς αυξήσεις επιτοκίων, εφόσον οι τιμές ενέργειας δεν αποκλιμακωθούν ουσιαστικά.
Οι αγορές έχουν ήδη προσαρμόσει τις εκτιμήσεις τους, τιμολογώντας αυξήσεις επιτοκίων περίπου 60 μονάδων βάσης από την ΕΚΤ έως το τέλος του έτους, ενώ πριν από την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή ανέμεναν σταθερά επιτόκια.
Η Fed και η στάση αναμονής
Στις ΗΠΑ, η εικόνα είναι διαφορετική. Η αμερικανική οικονομία έχει μεγαλύτερη προστασία από το ενεργειακό σοκ, λόγω της ισχυρής εγχώριας παραγωγής και της θέσης της χώρας ως καθαρού εξαγωγέα ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά, οι ακριβότερες τιμές πετρελαίου και καυσίμων αναμένεται να επηρεάσουν τον γενικό πληθωρισμό.
Η Fed είναι πιθανό να αντιμετωπίσει μια προσωρινή άνοδο των τιμών ενέργειας με μεγαλύτερη ψυχραιμία, εφόσον δεν υπάρξει ισχυρή μετακύλιση στον δομικό πληθωρισμό και δεν επηρεαστούν οι πληθωριστικές προσδοκίες. Ωστόσο, το νέο περιβάλλον στηρίζει το σενάριο διατήρησης υψηλών επιτοκίων για μεγαλύτερο διάστημα.
Οι αγορές πλέον αναμένουν σταθερά επιτόκια στις ΗΠΑ έως το τέλος του έτους, ενώ πριν από τη σύγκρουση προεξοφλούσαν μειώσεις περίπου 60 μονάδων βάσης.
Πίεση στον ευρωπαϊκό πυρήνα
Η Γερμανία εμφανίζεται ιδιαίτερα εκτεθειμένη, λόγω του μεγάλου βάρους της μεταποίησης και της υψηλής ενεργειακής εξάρτησης. Η κρίση στη Μέση Ανατολή μπορεί να καθυστερήσει την αναμενόμενη ανάκαμψη, με την ανάπτυξη για το 2026 να εκτιμάται πλέον στο 0,8%, από 1,0% προηγουμένως, και τον πληθωρισμό να ανεβαίνει στο 2,9%.
Στη Γαλλία, οι πιέσεις αρχίζουν να φαίνονται στους δείκτες εμπιστοσύνης. Η οικονομία μπήκε στο 2026 με θετική δυναμική, όμως το υψηλότερο ενεργειακό κόστος, η αβεβαιότητα και η άνοδος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων επιδεινώνουν τις προοπτικές. Η ανάπτυξη αναθεωρείται στο 0,8%, από 1,0%.
Στην Ιταλία, το ενεργειακό σοκ συνδυάζεται με πολιτική πίεση για την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, μετά την ήττα στο δημοψήφισμα για τη δικαστική μεταρρύθμιση. Η χώρα θεωρείται ευάλωτη λόγω της εξάρτησης από LNG του Κατάρ, ενώ τα μέτρα στήριξης για καύσιμα και ρεύμα μπορούν να επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό. Η ανάπτυξη για το 2026 εκτιμάται στο 0,6%.
Η ανθεκτικότητα της Κύπρου
Η Κύπρος εισήλθε σε αυτή την περίοδο με ισχυρότερη δυναμική, χάρη στην ανθεκτική εγχώρια ζήτηση, στην αγορά εργασίας και στις επενδύσεις, κυρίως στον κατασκευαστικό τομέα. Η κυβέρνηση προχώρησε σε μέτρα περιορισμού των πληθωριστικών πιέσεων, όπως περαιτέρω μείωση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια, μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα και μηδενικό ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα. Το δημοσιονομικό κόστος υπολογίζεται στα 100 εκατ. ευρώ και θεωρείται διαχειρίσιμο.
Η ανάπτυξη της Κύπρου προβλέπεται στο 2,6% το 2026 και στο 3,5% το 2027, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται στο 2,6% και στο 2,1% αντίστοιχα.
Αναδυόμενες αγορές και νέες πιέσεις
Οι αναδυόμενες οικονομίες βρίσκονται σε πιο δύσκολη θέση, καθώς το ενεργειακό σοκ συνδυάζεται με αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και πιέσεις στα νομίσματα. Περισσότερο εκτεθειμένες είναι οι χώρες που εισάγουν ενέργεια, κυρίως στην Ασία.
Η Ινδία δέχεται ισχυρές πιέσεις από την άνοδο του πετρελαίου, καθώς αποτελεί μεγάλο εισαγωγέα ενέργειας. Το υψηλότερο κόστος καυσίμων μπορεί να περιορίσει την ιδιωτική κατανάλωση, η οποία αντιστοιχεί σχεδόν στο 60% του ΑΕΠ, και να αυξήσει τις δημοσιονομικές πιέσεις λόγω επιδοτήσεων.
Στην Κίνα, η ανάπτυξη αναμένεται να υποχωρήσει από 5,0% το 2025 σε περίπου 4,6% το 2026. Οι εξαγωγές αντισταθμίζουν εν μέρει τις εσωτερικές πιέσεις από την αγορά ακινήτων και την αδύναμη εγχώρια ζήτηση, όμως το διεθνές περιβάλλον γίνεται πιο δύσκολο.
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη
Στην Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, οι καθοδικοί κίνδυνοι για την ανάπτυξη αυξάνονται. Η περιοχή παραμένει διαρθρωτικά εξαρτημένη από εισαγόμενη ενέργεια, γεγονός που καθιστά το νέο σοκ ιδιαίτερα επιβαρυντικό.
Οι υψηλές τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούν γρήγορα στον πληθωρισμό, περιορίζοντας τα περιθώρια χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής. Οι κεντρικές τράπεζες της περιοχής αναμένεται να διατηρήσουν πιο περιοριστική στάση για μεγαλύτερο διάστημα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δεν αποκλείεται νέα σύσφιξη.
Η Ρουμανία ξεχωρίζει ως βασική εστία ευπάθειας, λόγω δημοσιονομικών ανισορροπιών και ανάγκης για μέτρα προσαρμογής.
Αγορές σε καθεστώς μεταβλητότητας
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα έχει ήδη περάσει στις αγορές. Στο συνάλλαγμα, το δολάριο ενισχύεται από τις ροές αποστροφής κινδύνου, ενώ το ευρώ πιέζεται λόγω της ενεργειακής ευπάθειας της Ευρώπης και των αυξημένων πληθωριστικών κινδύνων.
Στα ομόλογα, οι αποδόσεις αυξήθηκαν απότομα, κυρίως στην Ευρώπη, καθώς οι επενδυτές αναθεώρησαν τις προσδοκίες τους για την πορεία των επιτοκίων. Τα ευρωπαϊκά επιτόκια παραμένουν ιδιαίτερα ευαίσθητα στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Μια αποκλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε υποχώρηση των αποδόσεων, ενώ ένα παρατεταμένο σοκ θα ενισχύσει τη μεταβλητότητα.
Στις αναδυόμενες αγορές, τα κρατικά spreads διευρύνθηκαν για πρώτη φορά από τον Απρίλιο του 2025, αντανακλώντας τις αυξημένες τιμές ενέργειας και το ευρύτερο κλίμα αποφυγής κινδύνου. Αντίστοιχα, οι πιστωτικές αγορές κατέγραψαν ουσιαστική αλλά σχετικά ομαλή διεύρυνση των spreads.
Στενά δημοσιονομικά περιθώρια
Ένα κρίσιμο στοιχείο της νέας κρίσης είναι ότι οι κυβερνήσεις έχουν λιγότερο χώρο για γενικευμένα μέτρα στήριξης σε σχέση με προηγούμενες περιόδους. Οι δημοσιονομικές ανισορροπίες σε μεγάλες οικονομίες περιορίζουν τη δυνατότητα νέων πακέτων, ενώ τα υψηλά επιτόκια αυξάνουν το κόστος δανεισμού.
Στην Ευρώπη, αρκετές κυβερνήσεις έχουν ήδη ανακοινώσει μεμονωμένες παρεμβάσεις για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στο ενεργειακό κόστος. Ωστόσο, μια συντονισμένη δημοσιονομική απάντηση δεν φαίνεται πιθανή στην παρούσα φάση.
Το βασικό σενάριο
Στο βασικό σενάριο της Eurobank, η παγκόσμια ανάπτυξη επιβραδύνεται στο 2,9% το 2026, από 3,3% το 2025, και ανακάμπτει ήπια στο 3,1% το 2027. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός υποχωρεί σταδιακά, από 4,1% το 2025 σε 3,6% το 2026 και 3,3% το 2027.
Οι κίνδυνοι, όμως, παραμένουν έντονα καθοδικοί. Παρατεταμένη διακοπή ενεργειακών εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή, συνέχιση των διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ, άνοδος πληθωριστικών προσδοκιών, απότομη σύσφιξη χρηματοπιστωτικών συνθηκών, ανατιμολόγηση μετοχών που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη και αναζωπύρωση του εμπορικού πολέμου συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο η παγκόσμια οικονομία καλείται να κινηθεί με πολύ μικρότερα περιθώρια λάθους.
Διαβάστε ακόμη
ΔΕΗ: Με ισχυρή στήριξη των μετόχων εγκρίθηκε η ΑΜΚ των 4 δισ. ευρώ
Δεν υπάρχουν ναυαγοσώστες: “Ας τους αντικαταστήσουμε με κάμερες και AI”
Ugly shoes: Γιατί τα «άσχημα» παπούτσια έγιναν η μεγαλύτερη τάση της μόδας (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.