Οι αγορές πετρελαίου μπαίνουν στο καλοκαίρι με ένα επικίνδυνο μείγμα πιέσεων: τα αποθέματα υποχωρούν, η ζήτηση αυξάνεται λόγω της ταξιδιωτικής περιόδου και η Μέση Ανατολή δεν μπορεί να τροφοδοτήσει την αγορά με τον ρυθμό που απαιτεί η παγκόσμια οικονομία. Σε αυτό το περιβάλλον, η προειδοποίηση του εκτελεστικού διευθυντή του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, ότι η αγορά μπορεί να περάσει στην «κόκκινη ζώνη» τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, αποτυπώνει το βάθος της ανησυχίας για την επόμενη φάση της ενεργειακής κρίσης.
Ο Μπιρόλ υπογράμμισε ότι η πιο καθοριστική κίνηση για να περιοριστεί το σοκ που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στο Ιράν είναι το πλήρες και χωρίς όρους άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος παραμένει το κεντρικό σημείο της κρίσης, καθώς από εκεί περνά κρίσιμο μέρος των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Όσο η πρόσβαση παραμένει αβέβαιη, οι αγορές θα συνεχίσουν να τιμολογούν κίνδυνο, ενώ οι καταναλωτές θα βλέπουν την πίεση να μεταφέρεται στα καύσιμα, στις μεταφορές και στο κόστος ζωής.
Η πίεση στα αποθέματα
Μιλώντας στο Chatham House, ο Μπιρόλ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων από τα μέλη του IEA, όπως είχε συμβεί και τον Μάρτιο. Ο οργανισμός, όπως είπε, είναι έτοιμος να συντονίσει μια τέτοια κίνηση, εφόσον οι κυβερνήσεις αποφασίσουν ότι απαιτείται νέα παρέμβαση. Το γεγονός ότι έως και το 80% των συλλογικών αποθεμάτων του IEA δεν έχει ακόμη χρησιμοποιηθεί δείχνει πως υπάρχει περιθώριο αντίδρασης, αλλά όχι χωρίς πολιτικό και οικονομικό κόστος.
Η προειδοποίησή του ήταν σαφής: τα αποθέματα μειώνονται, νέο πετρέλαιο δεν φτάνει από τη Μέση Ανατολή και η ζήτηση ενισχύεται. Η καλοκαιρινή περίοδος, με περισσότερα ταξίδια, αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και μεγαλύτερες ανάγκες μεταφορών, μπορεί να επιταχύνει την πίεση στην αγορά. Αν δεν υπάρξει βελτίωση, η περίοδος Ιουλίου-Αυγούστου μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο καμπής.
Ο επικεφαλής του IEA τόνισε ότι δεν έχει ξαναδεί τη γεωπολιτική να ρίχνει τόσο βαριά και παρατεταμένη σκιά πάνω στην ενέργεια. Η σύγκρουση δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές του πετρελαίου, αλλά διαμορφώνει πλέον το πολιτικό κλίμα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Μπιρόλ προειδοποίησε ότι τα ακραία κόμματα μπορεί να επιχειρήσουν να αξιοποιήσουν την επερχόμενη πληθωριστική πίεση, παρουσιάζοντάς την ως αποτυχία των πολιτικών συστημάτων, παρότι οι τιμές του πετρελαίου καθορίζονται στις διεθνείς αγορές.
Το μεγαλύτερο σοκ των τελευταίων δεκαετιών
Ο Μπιρόλ έχει χαρακτηρίσει το σημερινό πετρελαϊκό σοκ πιο δραματικό ακόμη και από τις κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα λείπουν από την αγορά λόγω της διαταραχής.
Η πλήρης ανάκαμψη της παραγωγής δεν φαίνεται πιθανή για τουλάχιστον έναν χρόνο. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο Ιράν. Αφορά και χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ ακόμη πιο δύσκολη μπορεί να αποδειχθεί η κατάσταση για οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδα του πετρελαίου, όπως το Ιράκ. Αν τα δημόσια ταμεία τους πιεστούν, η δυνατότητα επανεπένδυσης στην παραγωγή μπορεί να περιοριστεί για χρόνια.
Παράλληλα, το Ιράν δεν έχει απεριόριστες δυνατότητες αποθήκευσης. Όσο οι εξαγωγές παραμένουν μπλοκαρισμένες ή περιορισμένες, τόσο μεγαλύτερη πίεση θα δέχεται η ίδια η πετρελαϊκή του βιομηχανία. Οι παραγωγοί δεν μπορούν να αποθηκεύουν επ’ άπειρον αργό, ενώ η αδυναμία εξαγωγών μπορεί να οδηγήσει σε τεχνικές και οικονομικές δυσκολίες.
Η ζημιά στη φήμη της Μέσης Ανατολής
Ένα από τα πιο σοβαρά αποτελέσματα της κρίσης είναι ότι η Μέση Ανατολή χάνει μέρος της εικόνας της ως ασφαλής και αξιόπιστος ενεργειακός προμηθευτής. Για δεκαετίες, οι αγορές γνώριζαν τους γεωπολιτικούς κινδύνους της περιοχής, αλλά θεωρούσαν ότι οι βασικές ροές πετρελαίου θα συνεχιστούν. Ο πόλεμος στο Ιράν και η αβεβαιότητα στα Στενά του Ορμούζ αλλάζουν αυτή την αντίληψη.
Οι χώρες αναμένεται πλέον να πληρώνουν ακριβότερα για προμήθειες από ασφαλέστερες πηγές, ακόμη και αν αυτό σημαίνει υψηλότερο κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις θα επανεξετάσουν τις ενεργειακές τους στρατηγικές, αναζητώντας νέες επιλογές στις εισαγωγές καυσίμων και μεγαλύτερη διαφοροποίηση στο ενεργειακό τους μείγμα.
Ο Μπιρόλ εκτίμησε ότι τα επόμενα χρόνια θα ενισχυθεί η στροφή σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πυρηνική ενέργεια και, σε μικρότερο βαθμό, άνθρακα. Όπου η εγχώρια παραγωγή ενέργειας έχει οικονομικό νόημα, αναμένεται να αποκτήσει νέα δυναμική, καθώς η ενεργειακή ασφάλεια επιστρέφει στο επίκεντρο της πολιτικής.
Το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις
Η προειδοποίηση για την αγορά πετρελαίου ήρθε την ώρα που οι προσπάθειες διαμεσολάβησης ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ δεν δείχνουν ακόμη να οδηγούν σε καθαρή λύση. Το Πακιστάν, που επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα, κινείται σε δύσκολο έδαφος, παρά τις προηγούμενες εκτιμήσεις ότι μια σημαντική πρόοδος ήταν κοντά.
Ο υπουργός Εσωτερικών του Πακιστάν, Μοχσίν Νάκβι, παραμένει στην Τεχεράνη, στη δεύτερη επίσκεψή του μέσα στην ίδια εβδομάδα, στοιχείο που δείχνει τη βαρύτητα της κρίσης. Την ίδια ώρα, η αναβολή της επίσκεψης του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, ενισχύει την εικόνα ότι οι συνομιλίες δεν έχουν ακόμη αποδώσει.
Στο πυρηνικό μέτωπο, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, επανέλαβε ότι η Τεχεράνη δεν θα δεχθεί την εξαγωγή των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού σε τρίτη χώρα. Η στάση αυτή διατηρεί ανοιχτό ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της διαπραγμάτευσης, έστω και αν δεν αποκλείει πλήρως την πιθανότητα ανάμειξης του αποθέματος σε χαμηλότερα επίπεδα καθαρότητας υπό την εποπτεία της ΙΑΕΑ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, εμφανίζεται με αντιφατικά μηνύματα. Άλλοτε υποβαθμίζει τη σημασία της απομάκρυνσης του εμπλουτισμένου ουρανίου, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ το ζητούν περισσότερο για λόγους εικόνας, και άλλοτε επιμένει ότι η Ουάσιγκτον θα ανακτήσει τελικά το υλικό. Το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, ποσοστό που βρίσκεται ένα τεχνικό βήμα πριν από τα επίπεδα που απαιτούνται για πυρηνικό όπλο.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη επιχειρεί να επιβάλει νέα πραγματικότητα στα Στενά του Ορμούζ, μέσω της προτεινόμενης Αρχής των Στενών του Περσικού Κόλπου. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα απορρίπτουν αυτή την κίνηση ως μη ρεαλιστική και επικίνδυνη, θεωρώντας ότι το Ιράν επιχειρεί να νομιμοποιήσει έλεγχο πάνω σε μια κρίσιμη διεθνή θαλάσσια οδό.
Έτσι, η αγορά πετρελαίου δεν κινδυνεύει μόνο από έλλειψη βαρελιών, αλλά και από έλλειψη εμπιστοσύνης. Και όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν αβέβαια, η «κόκκινη ζώνη» του καλοκαιριού θα μοιάζει όλο και πιο κοντά.
Διαβάστε ακόμη
Η Παπαστράτος μετά τα 95: Eπενδύσεις, εξαγωγές και το νέο στοίχημα της επόμενης γενιάς
Τουρισμός: Με βελτιωμένη ροή άνοιξε η σεζόν – Τι εκτιμούν οι παράγοντες της αγοράς
Τι σηματοδοτεί η απόφαση του Αρείου Πάγου για τους δανειολήπτες του Νόμου Κατσέλη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.