Η Αφρική μετατρέπεται με ταχύτητα σε μία από τις πιο δυναμικές αγορές ηλιακής ενέργειας στον κόσμο, με το 2026 να αναμένεται να αποτελέσει χρονιά-ορόσημο για την ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών. Η νέα ισχύς που εκτιμάται ότι θα προστεθεί μέσα στο έτος φτάνει τα 17 GW, καταγράφοντας αύξηση περίπου 45% και νέο ιστορικό υψηλό για την ήπειρο.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της ανάπτυξης δεν είναι μόνο το μέγεθός της, αλλά κυρίως ο τρόπος με τον οποίο συντελείται. Η ηλιακή έκρηξη δεν καθοδηγείται αποκλειστικά από μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα ή από τις ισχυρότερες οικονομίες της περιοχής. Αντίθετα, μικρότερες και αποκεντρωμένες εγκαταστάσεις, πολλές από τις οποίες τοποθετούνται στις στέγες κατοικιών και επιχειρήσεων, αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Οι εισαγωγές φωτοβολταϊκού εξοπλισμού αποτυπώνουν την ταχύτητα της αλλαγής. Οι εκτιμήσεις για τα 17 GW βασίζονται στον όγκο των πάνελ που κατευθύνθηκαν από την Κίνα προς την αφρικανική αγορά στο δωδεκάμηνο έως τον Ιούνιο. Αυτό σημαίνει ότι η πρόβλεψη αφορά τον εξοπλισμό που εισήχθη και όχι αποκλειστικά έργα που έχουν ήδη εγκατασταθεί και συνδεθεί στα ηλεκτρικά δίκτυα.
Η ενεργειακή μετάβαση περνά στις στέγες
Περίπου τα τρία τέταρτα της αύξησης εκτιμάται ότι προέρχονται από αποκεντρωμένα συστήματα και όχι από μεγάλης κλίμακας φωτοβολταϊκά πάρκα. Η τάση αυτή αλλάζει ουσιαστικά το μοντέλο ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας στην ήπειρο.
Για εκατομμύρια νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ένα φωτοβολταϊκό σύστημα στη στέγη αποτελεί πλέον έναν τρόπο να αποκτήσουν μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η πρόσβαση στο δίκτυο είναι ανεπαρκής ή η ηλεκτροδότηση χαρακτηρίζεται από συχνές διακοπές.
Αυτή η αποκεντρωμένη ανάπτυξη, ωστόσο, δημιουργεί και ένα νέο πρόβλημα: ένα σημαντικό μέρος της νέας ισχύος παραμένει δύσκολο να καταγραφεί με ακρίβεια. Όταν χιλιάδες μικρές εγκαταστάσεις προστίθενται με ταχύτητα, οι επίσημες αρχές και οι διαχειριστές των δικτύων δεν έχουν πάντοτε ολοκληρωμένη εικόνα για το πού βρίσκεται η παραγωγή και πόσο γρήγορα αυξάνεται.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η ανάπτυξη των αποκεντρωμένων ενεργειακών πόρων κινείται ταχύτερα από την ικανότητα των υφιστάμενων δικτύων να προσαρμοστούν. Έτσι, η ενεργειακή μετάβαση εξελίσσεται πολύ πιο άναρχα από ό,τι προβλέπουν τα παραδοσιακά εθνικά ενεργειακά σχέδια.
Το κόστος που αλλάζει την εξίσωση
Πίσω από την εκρηκτική ζήτηση βρίσκεται κυρίως η μεγάλη μείωση του κόστους της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας. Στο δωδεκάμηνο έως τον Ιούνιο, οι αφρικανικές οικονομίες δαπάνησαν περίπου 2,4 δισ. δολάρια για εισαγωγές φωτοβολταϊκών πάνελ.
Το ποσό αποκτά διαφορετική διάσταση εάν συγκριθεί με το κόστος των συμβατικών λύσεων που χρησιμοποιούνται ευρέως σε περιοχές με προβληματική ηλεκτροδότηση. Αντίστοιχη δαπάνη θα αρκούσε για τη λειτουργία γεννητριών ντίζελ για περίπου τρεις μήνες, γεγονός που αναδεικνύει πόσο έχει αλλάξει η οικονομική ανταγωνιστικότητα της ηλιακής ενέργειας.
Οι αγορές φωτοβολταϊκών της Αφρικής έχουν φτάσει πλέον σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα της Μέσης Ανατολής και μόνο λίγο χαμηλότερα από τη Λατινική Αμερική. Πρόκειται για σημαντική μετατόπιση σε μια περιοχή που μέχρι πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν πολύ χαμηλότερα στον παγκόσμιο χάρτη των νέων εγκαταστάσεων.
Η οικονομική διάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη εξαιτίας του μεγέθους της ενεργειακής φτώχειας. Περίπου 563 εκατ. άνθρωποι στην Αφρική εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα, αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από τα τέσσερα πέμπτα του παγκόσμιου πληθυσμού που παραμένει χωρίς ηλεκτροδότηση.
Στόχος για τα επόμενα χρόνια είναι να αποκτήσουν πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια 300 εκατ. άνθρωποι έως το 2030. Σε αυτή την προσπάθεια, τα μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο, καθώς δεν απαιτούν πάντοτε την αναμονή για την κατασκευή εκτεταμένων συμβατικών δικτύων.
Η εξάπλωση πέρα από τη Νότια Αφρική
Μία ακόμη μεγάλη αλλαγή αφορά τη γεωγραφία της αγοράς. Η Νότια Αφρική εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη αγορά φωτοβολταϊκών της ηπείρου, αλλά η κυριαρχία της περιορίζεται καθώς περισσότερες χώρες επιταχύνουν τις επενδύσεις τους.
Το 2023, η χώρα απορροφούσε περίπου το 52% των κινεζικών εξαγωγών φωτοβολταϊκών πάνελ προς την Αφρική. Στην τελευταία εξεταζόμενη περίοδο, το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει στο 20%.
Η πτώση του μεριδίου δεν σημαίνει υποχώρηση της ίδιας της νοτιοαφρικανικής αγοράς. Αντίθετα, αντανακλά την ταχύτερη ανάπτυξη άλλων χωρών, μεταξύ των οποίων η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Ζιμπάμπουε και η Ζάμπια.
Η Νότια Αφρική αναμένεται να παραμείνει στην πρώτη θέση, προσθέτοντας περίπου 3,3 GW νέας ηλιακής ισχύος μέσα στο 2026. Η ουσιαστική αλλαγή, όμως, είναι ότι πλέον δεν αποτελεί τη μοναδική μεγάλη αγορά της περιοχής.
Συνολικά, έξι αφρικανικές χώρες αναμένεται να εγκαταστήσουν τουλάχιστον 1 GW η καθεμία, ενώ σε 36 από τις 54 χώρες της ηπείρου οι νέες εγκαταστάσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν φέτος σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Η επόμενη πρόκληση για τα ηλεκτρικά δίκτυα
Η ταχύτητα της ανάπτυξης δημιουργεί μια παράδοξη κατάσταση. Από τη μία πλευρά, τα φωτοβολταϊκά προσφέρουν στην Αφρική μια οικονομικότερη και ταχύτερη διαδρομή για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Από την άλλη, η επέκτασή τους πραγματοποιείται σε αρκετές περιπτώσεις γρηγορότερα από τον εκσυγχρονισμό των δικτύων και των μηχανισμών παρακολούθησης.
Αυτό μεταφέρει πλέον το βάρος από την απλή εγκατάσταση περισσότερης ισχύος στη διαχείρισή της. Οι χώρες θα χρειαστούν ισχυρότερα δίκτυα, καλύτερα συστήματα καταγραφής, περισσότερες δυνατότητες αποθήκευσης και διαφορετικό σχεδιασμό για την ενσωμάτωση εκατοντάδων χιλιάδων μικρών μονάδων παραγωγής.
Το ρεκόρ των 17 GW αποτελεί έτσι κάτι περισσότερο από μια εντυπωσιακή επίδοση για την πράσινη ενέργεια. Δείχνει ότι η αφρικανική αγορά εισέρχεται σε μια νέα φάση, στην οποία η ηλιακή ενέργεια δεν αποτελεί πλέον μόνο επιλογή μεγάλων επενδυτικών έργων, αλλά αποκεντρωμένη λύση για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και περιοχές που παραμένουν εκτός ή στα όρια των παραδοσιακών ηλεκτρικών δικτύων.
Η μεγάλη πρόκληση για τα επόμενα χρόνια θα είναι να μετατραπεί αυτή η ταχύτατη και συχνά άναρχη ανάπτυξη σε μια πιο οργανωμένη ενεργειακή μετάβαση, ικανή να περιορίσει το τεράστιο έλλειμμα ηλεκτροδότησης χωρίς να δημιουργήσει νέες πιέσεις στις ήδη ευάλωτες υποδομές.
Διαβάστε ακόμη
FT: Ας απολαύσουμε την ιδιαίτερη στιγμή όπου η Ελλάδα μπορεί και συμβουλεύει τη Γερμανία
Τράπεζες: Ανοίγει η βεντάλια των χορηγήσεων – Νέοι παίκτες θα διεκδικήσουν μερίδιο αγοράς
Γιατί είναι δύσκολο να πάρουμε αποφάσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ