Η νέα ενεργειακή αναταραχή έχει επαναφέρει στο επίκεντρο το ζήτημα του κόστους των καυσίμων, με τις κυβερνήσεις στην Ευρώπη να αναζητούν τρόπους περιορισμού των επιβαρύνσεων που προκαλεί η άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου. Η πίεση μεταφέρεται πλέον άμεσα στην αντλία, καθώς η ακριβότερη ενέργεια επιβαρύνει τόσο τα νοικοκυριά όσο και τις επιχειρήσεις, αυξάνοντας το κόστος μετακίνησης, μεταφορών και παραγωγής.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχει μία ενιαία πολιτική αντιμετώπισης του προβλήματος. Τα κράτη-μέλη έχουν επιλέξει διαφορετικά εργαλεία, ανάλογα με τις δημοσιονομικές τους δυνατότητες και τις ανάγκες των καταναλωτών. Ορισμένες χώρες προχώρησαν σε μειώσεις του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ), άλλες επέλεξαν παρεμβάσεις στον ΦΠΑ, ενώ αρκετές συνδύασαν φορολογικές ελαφρύνσεις με ελέγχους στις τελικές τιμές ή στα περιθώρια κέρδους της αγοράς.
Το κοινό σημείο όλων των παρεμβάσεων είναι ότι η φορολογία των καυσίμων βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των μέτρων στήριξης, καθώς αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που διαμορφώνουν την τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού οι περισσότερες χώρες της ΕΕ είχαν ήδη ανακοινώσει ή εφαρμόσει μέτρα που αφορούσαν άμεσα τα καύσιμα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εκτιμήσει ότι το συνολικό κόστος των ενεργειακών παρεμβάσεων των κρατών-μελών είχε ανέλθει σε περίπου 14,5 δισ. ευρώ.
Πάνω από τα δύο τρίτα αυτής της δημοσιονομικής στήριξης αφορούσαν μέτρα που επηρέαζαν άμεσα τις τιμές ενέργειας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν μειώσεις έμμεσων φόρων και παρεμβάσεις στο κόστος κατανάλωσης.
Γερμανία: Ελάφρυνση έως 17 λεπτά το λίτρο
Η Γερμανία επέλεξε τη λύση της άμεσης φορολογικής μείωσης. Από την 1η Οκτωβρίου έως το τέλος του έτους εφαρμόζεται περιορισμός του ενεργειακού φόρου στα καύσιμα, με την ελάφρυνση να υπολογίζεται περίπου στα 14 λεπτά ανά λίτρο τόσο για τη βενζίνη όσο και για το diesel.
Αν συνυπολογιστεί και η επίδραση του ΦΠΑ, η συνολική μείωση στην τελική τιμή μπορεί να φτάσει περίπου τα 17 λεπτά ανά λίτρο, υπό την προϋπόθεση ότι το σύνολο της φορολογικής μείωσης θα περάσει στους καταναλωτές.
Το κόστος για τον γερμανικό προϋπολογισμό υπολογίζεται περίπου στα 2,5 δισ. ευρώ, γεγονός που δείχνει το σημαντικό δημοσιονομικό βάρος τέτοιων παρεμβάσεων.
Ισπανία: Σταδιακή αποκλιμάκωση της στήριξης
Η Ισπανία ακολούθησε διαφορετική στρατηγική, επιλέγοντας μια προσωρινή και κλιμακωτή μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης.
Η ενίσχυση διαμορφώθηκε στα 15 λεπτά ανά λίτρο τον Ιούλιο, μειώθηκε στα 10 λεπτά τον Αύγουστο και περιορίστηκε στα 5 λεπτά τον Σεπτέμβριο. Με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση επιχείρησε να περιορίσει σταδιακά το κόστος της παρέμβασης, ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών.
Η Μαδρίτη μάλιστα κινήθηκε και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία ώστε να μπορεί να εφαρμόζει προσωρινά φορολογικούς συντελεστές χαμηλότερους από τα ελάχιστα επίπεδα που προβλέπει η κοινοτική νομοθεσία.
Πορτογαλία: Επιστροφή μέρους των εσόδων από τον ΦΠΑ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πορτογαλικό μοντέλο, το οποίο συνδέει την αύξηση των φορολογικών εσόδων με αυτόματη ελάφρυνση για τους καταναλωτές.
Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τον φόρο πετρελαιοειδών ISP, αντίστοιχο με τον ελληνικό ΕΦΚ, ως εργαλείο αντιστάθμισης. Όταν οι διεθνείς τιμές αυξάνονται και το Δημόσιο εισπράττει περισσότερα έσοδα από τον ΦΠΑ λόγω της υψηλότερης τιμής του καυσίμου, μέρος αυτής της πρόσθετης είσπραξης επιστρέφει στην αγορά μέσω μείωσης του ISP.
Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η ανάγκη για κάθε φορά νέα οριζόντια μέτρα και δημιουργείται ένας πιο ευέλικτος μηχανισμός στήριξης.
Μείωση φόρων, πλαφόν και έλεγχος περιθωρίων
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες επέλεξαν συνδυαστικές λύσεις. Η Αυστρία προχώρησε σε φορολογικές παρεμβάσεις, παράλληλα με μέτρα ελέγχου στα περιθώρια κέρδους, ώστε η μείωση να μεταφερθεί αποτελεσματικότερα στην τελική τιμή.
Η Κροατία χρησιμοποίησε ένα πιο επιθετικό μοντέλο, εφαρμόζοντας ταυτόχρονα μειώσεις φόρων και ανώτατα όρια στις τιμές λιανικής. Παράλληλα, ζήτησε ευρωπαϊκή ευελιξία για προσωρινές αποκλίσεις από τα ελάχιστα επίπεδα φορολογίας.
Η Πολωνία κινήθηκε μέσω της μείωσης του ΦΠΑ στα καύσιμα, περιορίζοντας προσωρινά τον συντελεστή από 23% σε 8%, σε συνδυασμό με άλλες παρεμβάσεις.
Το περιθώριο της Ελλάδας στον ΕΦΚ
Οι ευρωπαϊκές επιλογές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς η χώρα διατηρεί υψηλή φορολογική επιβάρυνση στα καύσιμα. Ο ΕΦΚ στην αμόλυβδη ανέρχεται στα 0,70 ευρώ ανά λίτρο, όταν το ελάχιστο επίπεδο που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία βρίσκεται στα 0,359 ευρώ.
Η διαφορά ανέρχεται περίπου στα 34 λεπτά ανά λίτρο, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχει ένα θεωρητικό περιθώριο για προσωρινή φορολογική παρέμβαση. Ωστόσο, οποιαδήποτε μείωση θα είχε σημαντικό δημοσιονομικό κόστος και δεν μπορεί να μετατραπεί αυτόματα στο σύνολό της σε χαμηλότερη τιμή στην αντλία.
Για παράδειγμα, μια μείωση του ΕΦΚ κατά 20 λεπτά ανά λίτρο θα μπορούσε, λόγω και της επίδρασης του ΦΠΑ 24%, να οδηγήσει σε συνολική θεωρητική μείωση περίπου 24,8 λεπτών ανά λίτρο, εφόσον η ελάφρυνση μετακυλιόταν πλήρως στον καταναλωτή. Για ένα ρεζερβουάρ 50 λίτρων, η εξοικονόμηση θα έφτανε περίπου τα 12,4 ευρώ.
Τα παραδείγματα από την Ευρώπη διαμορφώνουν ουσιαστικά έξι διαφορετικές κατευθύνσεις: προσωρινή μείωση ΕΦΚ, περιορισμός ΦΠΑ, συνδυασμός φορολογικών μειώσεων με έλεγχο περιθωρίων κέρδους, πλαφόν στις τελικές τιμές, επιστροφή πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ και στοχευμένες ενισχύσεις σε επαγγελματίες, μεταφορείς και ομάδες που εξαρτώνται περισσότερο από τη χρήση οχημάτων.
Το ευρωπαϊκό προηγούμενο δείχνει επίσης ότι τα κατώτατα όρια φορολογίας δεν αποτελούν σε όλες τις περιπτώσεις ανυπέρβλητο εμπόδιο, καθώς υπάρχουν διαδικασίες για προσωρινές παρεκκλίσεις.
Για την Ελλάδα, το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο το αν υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης, αλλά κυρίως το ύψος της μείωσης, τη διάρκεια εφαρμογής της και το δημοσιονομικό κόστος. Τα παραδείγματα των άλλων χωρών προσφέρουν διαφορετικά μοντέλα για τον περιορισμό της πίεσης που δέχονται οι καταναλωτές στην αντλία.
Διαβάστε ακόμη:
Economist: Η ευρωπαϊκή βιομηχανία τα πάει καλύτερα από ό,τι νομίζουμε
Κυβέρνηση και διυλιστήρια ρίχνουν €0,40 το πετρέλαιο θέρμανσης
Παπούτσια τρεξίματος: Από τις Ελβιέλες της ελληνικής αλάνας στη βιομηχανία δισεκατομμυρίων
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.